δύναμαι
δύναμαι, δύναμαι, δυνήσομαι, -, -, δεδύνημαι, ἐδυνήθην, be able
- I to be able, strong enough to do, c. inf. pres. et aor., Il. 19.163, 1.562, etc.: fut. inf. is f.l. (πείσειν for πείθειν) in S. Ph. 1394, (κωλύσειν for κωλῦσαι) Plb. 21.11.13, etc.: freq. abs., with inf. supplied from the context, εἰ δύνασαί γε if at least thou canst (sc. περισχέσθαι), Il. 1.393: also c. acc. Pron. or Adj., ὅσσον δύναμαι χερσίν τε ποσίν τε 20.360; [Ζεὺς] δύναται ἅπαντα Od. 4.237; μέγα δυνάμενος very powerful, mighty, 1.276, cf. 11.414; δ. μέγιστον ξείνων Hdt. 9.9, etc.; μέγα δύναται, multum valet, A. Eu. 950 (lyr.); δ. Διὸς ἄγχιστα Id. Supp. 1035; οἱ δυνάμενοι men of power, rank, and influence, E. Or. 889, Th. 6.39, etc.; οἱ δυνάμενοι, opp. οἱ μὴ ἔχοντες, Democr. 255; opp. οἱ πένητες, Archyt. 3; δυνάμενος παρά τινι having influence with him, Hdt. 7.5, And. 4.26, etc.; δύνασθαι ἐν τοῖς πρώτοις Th. 4.105; δ. τοῖς χρήμασι, τῷ σώματι, Lys. 6.48, 24.4; ὁ δυνάμενος one that can maintain himself, Id. 24.12; of things, [διαφέρει] οἷς δύνανται differ in their potentialities, Plot. 6.3.17.
- 2 of moral possibility, to be able, dare, bear to do a thing, mostly with neg., οὔτε τελευτὴν ποιῆσαι δύναται Od. 1.250; σε . . οὐ δύναμαι προλιπεῖν 13.331, cf. S. Ant. 455; οὐκέτι ἐδύνατο ἐν τῷ καθεστῶτι τρόπῳ βιοτεύειν Th. 1.130; οὐδὲ σθένειν τοσοῦτον ᾠόμην τὰ σὰ κηρύγμαθʼ ὥστε . . θεῶν νόμιμα δύνασθαι . . ὑπερδραμεῖν S. Ant. 455.
- b enjoy a legal right, δ. τῆς γεωργίας ἀπηλλάχθαι POxy. 899.31 (ii/iii A.D.), etc.
- 3 with ὡς and Sup., ὡς ἐδύναντο ἀδηλότατα as secretly as they could, Th. 7.50; ὡς δύναμαι μάλιστα κατατείνας as forcibly as I possibly can, Pl. R. 367b; ὡς δύναιτο κάλλιστον Id. Smp. 214c; ὡς ἂν δύνωμαι διὰ βραχυτάτων D. 27.3, etc.; simply ὡς ἐδύνατο in the best way he could, X. An. 2.6.2: with relat., ὅσους ἐδύνατο πλείστους ἀθροίσας Id. HG 2.2.9; λαβεῖν . . οὓς ἂν σοφωτάτους δύνωμαι Alex. 213.
- II to be equivalent to, λόγοι ἔργα δυνάμενοι words that are as good as deeds, Th. 6.40: hence,
- 1 of money, to be worth, c. acc., ὁ σίγλος δύναται ἑπτὰ ὀβολούς X. An. 1.5.6, cf. D. 34.23: abs., pass, be current, Luc. Luct. 10.
- 2 of Number, etc., to be equal or equivalent to, τριηκόσιαι γενεαὶ δυνέαται μύρια ἔτεα Hdt. 2.142; δυνήσεται τὴν ὑποτείνουσαν will be equivalent to the hypotenuse, Arist. IA 709a19.
- 3 of words, signify, mean, Hdt. 4.110, al.; τὸ πειρηθῆναι καὶ τὸ ποιεῖν ἴσον δύναται Id. 6.86.γʹ; δύναται ἴσον τῷ δρᾶν τὸ νοεῖν Ar. Fr. 691; δύναται τὸ νεοδαμῶδες ἤδη ἐλεύθερον εἶναι Th. 7.58: in later Greek, δύναται τὸ μνασθέντι ἀντὶ τοῦ μνασθέντος" is equivalent to . ., Sch. Pi. O. 7.110.
- b avail to produce, οὐδένα καιρὸν δύναται brings no advantage, E. Med. 128 (anap.), cf. Pl. Phlb. 23d.
- c of things, mean, ‘spell’, τὸ τριβώνιον τί δύναται; Ar. Pl. 842; αἱ ἀγγελίαι τοῦτο δύνανται they mean this much, Th. 6.36; τὴν αὐτὴν δ. δούλωσιν Id. 1.141, cf. Arist. Pol. 1313b25.
- 4 Math., δύνασθαί τι to be equivalent when squared to a number or area, τοῖς ἐπιπέδοις ἃ δύνανται in the areas of which they [the lines] are the roots, Pl. Tht. 148b; ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῇ ΔΖ the square on ΒΓ is greater than the square on A by the square on ΔΖ, Euc. 10.17; αἱ δυνάμεναι αὐτά [τὰ μεγέθη] the lines representing their square roots, ib.Def. 4, cf. Prop. 22; αὐξήσεις δυνάμεναί τε καὶ δυναστευόμεναι increments both in the roots and powers of numbers, Pl. R. 546b; τὴν ὑποτείνουσαν ταῖς περὶ τὴν ὀρθὴν ἴσον δυναμένην Plu. QConv. 2.720a, cf. Iamb. Comm.Math. 17; ἡ δυναμένη, Pythag. name for the hypotenuse of a right-angled triangle, Alex.Aphr. in Metaph. 75.31.
- b of numbers multiplied together, come to, Papp. 1.24, 27.
- III impers., οὐ δύναται, c. aor. inf., it cannot be, is not to be, τοῖσι Σπαρτιήτῃσι καλλιερῆσαι οὐκ ἐδύνατο Hdt. 7.134, cf. 9.45; δύναται it is possible, Plu. Virt.mor. 2.440e (s. v.l.).
I c. ac. int. o adv. y abs., c. suj. anim.
1 tener fuerza física
ὅσσον μέν ἐγὼ δύναμαι χερσίν τε ποσίν τε
ὁπόσον ... καὶ δύναμαι τάδε ... θρηνῶ
• tener fuerza(s)
τῇ δ' ἐνάτῃ ἔτι μὲν δύναται
en el noveno (período de siete años) aún tiene fuerzasτῷ σώματι δύνασθαι
estar capacitado físicamenteἄτονοι καὶ εὔτονοι τῷ δύνασθαι ἡμᾶς ἢ ἀδυνατεῖν
2 tener poder, ser poderoso
εἰ δύνασαί γε, περίσχεο παιδὸς ἑῆος
si de verdad tienes poder, asiste a tu hijoδύναται γάρ, Παλλὰς Ἀθηναίη
Ζεὺς ... δύναται γὰρ ἅπαντα
μέγα γὰρ δύναται πότνι' Ἐρινύς
δύναται Διὸς ἄγχιστα
• esp. de pers. ser poderoso, importante, influyente en el terreno político o económicamente
ἀφνειοῦ ἀνδρὸς μέγα δυναμενοῖο
de un hombre opulento muy poderosoδυνάμενος ἐν Λακεδαίμονι μέγιστον ξείνων
el más influyente de los extranjeros en Lacedemónφοβούμενοι τοὺς Ἀθηναίους, μὴ ἐπὶ μεῖζον δυνηθῶσιν
ὑπὸ τοῖς δυναμένοισιν ὢν αἰεί
estando siempre bajo los poderososop. οἱ μὴ ἔχοντες
op. οἱ πένητες
πλουτῶν γὰρ καὶ δυνάμενος τοῖς χρήμασιν
• c. giros prep. tener poder, influencia sobre
δυνάμενος παρ' αὐτῷ μέγιστον
πῶς ἂν ... οἱ ῥήτορες μέγα δύναιντο ἢ οἱ τύραννοι ἐν ταῖς πόλεσιν;
δυνάμενος παρὰ τοῖς ἀγωνοθέταις
δύνασθαι ἐν τοῖς πρώτοις
οὐδὲν δύναται τις πρὸς τὰ τοιαῦτα
ante la muerte
• c. suj. no de pers. tener gran influencia, eficacia o fuerza, ser muy poderoso sent. fig.
μέγα τοι δύναται νεβρῶν ... στολίδες
en rituales báquicosαἱ τελεταὶ ... μέγα δύνανται
(ὁ νόμος) δύναται δὲ ὅταν αὐτοὶ βούλωνται πάσχειν εὖ
τὸ τοῦ λιμοῦ μένος δύναται ἰσχυρῶς ἐν τῇ φύσει τοῦ ἀνθρώπου
πάντα ταῦτα δύναται ἰητρική
τοσοῦτον γὰρ μόνον ἡ ἐμὴ τέχνη δύναται
ἡ ῥητορικὴ ... μεῖζον δύναται
οἷς δύνανται
(diferenciar las ciencias) por sus potencialidades
• simpl. ser capaz, poder, estar en manos de uno
δυνάμεθα μέν, οὐ βουλόμεθα δέ
• esp. c. relat. o indef. indic. el límite de la capacidad o la posibilidad
δι' ἀσφαλείας ὅσον ἐδύναντο
ὅσους ἐδύνατο πλείστους ... ἀθροίσας
reuniendo cuantos pudoτὸ λῃστικὸν ... καθῄρει ... ἐφ' ὅσον ἐδύνατο
δυνάμεθα ἃ δυνάμεθα
οὐ γὰρ δυνάμεθά τι κατὰ τῆς ἀληθείας
εἴ τι δύνῃ
εἰ δύνασαι
si puedes, si te es posible
• c. ὡς para indicar el límite máximo
ἀρηγέμεν ὥς κε δύνηαι
préstame tu ayuda en la medida que puedasὡς δύναται
εἰπεῖν ὡς δύναιτο κάλλιστον
σπευσίω ὅ τι κα δύναμαι
• esp. c. sup., frec. adverb.
ὡς δύναιτο τάχιστα
προεῖπον ὡς ἐδύναντο ἀδηλότατα ἔκπλουν
pasaron lo más secretamente posible la orden de zarparὡς δύναμαι μάλιστα κατατείνας λέγω
extendiéndome al máximo
• estar capacitado, tener la capacidad o el valor, valer
νομίσατε νεότητα μὲν καὶ γῆρας ἄνευ ἀλλήλων μηδὲν δύνασθαι
φιλοτιμεομένων μέν, οὐδαμὰ δὲ δυναμένων
de ciertos médicos
II c. ac. indic. equivalencia, c. suj. abstr.
1 tener la fuerza o el valor de, ser equiparable a, valer
δύναται ἴσον τῷ δρᾶν τὸ νοεῖν
λόγοι ἔργα δυνάμενοι
palabras que tienen la fuerza de los actosτὰ δ' ὑπερβάλλοντ' οὐδένα καιρὸν δύναται θνητοῖς
entre los mortales lo excesivo no es equivalente a ningun beneficio, e.e., no supone nada bueno
• esp. en la esfera de la palabra equivaler, significar
λοιδορίαν οὐκ ἔχουσαν ἔλεγχον ὁ λόγος αὐτῷ δύναται
(su) discurso tiene el valor de una injuria sin pruebasδύναται τὸ οὔνομα τοῦτο κατὰ Ἑλλάδα γλῶσσαν «ἀνδροκτόνοι»
τὸ κολάζειν ... τί ποτε δύναται
τὸ τριβώνιον τί δύναται;
τοῦτο δύναται ὁ λόγος
αἱ ἀγγελίαι τοῦτο δύνανται
σκοπεῖν ἕκαστον τί δύναται τῶν ῥημάτων
• c. suj. de pers.
εἰ σύ λόγῳ τὸ πρᾶγμα οὐκ ἠδυνήθης
2 equivaler, valer en cómputos
δύναται δὲ ὁ μὲν παρασάγγης τριήκοντα στάδια
τριηκόσιαι ἀνδρῶν γενεαὶ δυνέαται μύρια ἔτεα
trescientas generaciones de hombres equivalen a diez mil añosὁ σίγλος δύναται ἑπτὰ ὀβολοὺς καὶ ἡμιωβέλιον Ἀττικούς
οὐ γὰρ ἀεὶ ἴσον δύναται (τὸ νόμισμα)
ἐξέδωκε τὴν δραχμὴν δύο δυναμένην δραχμάς
dió a una dracma el valor nominal de dos dracmasεἰ δύναται παρ' ἐκείνοις Ἀττικὸς ... ὀβολός
si entre aquéllos (los muertos) el óbolo ático tiene valorτοῖς δ' ἐπιπέδοις ἃ δύνανται (αἱ γραμμαί)
en superficies en que (las líneas) son equivalentes en un cuadradoδυνήσεται τὴν ὑποτείνουσαν
• esp. elevar a la segunda potencia o al cuadrado, ser la raíz cuadrada
τὸν μὲν (ἀριθμὸν) δυνάμενον ἴσον ἰσάκις γίγνεσθαι
ἡ ΒΓ ... τῆς Α μεῖζον δύναται ...
el cuadrado de BC es mayor que el cuadrado de Aαἱ (γραμμαί) δυνάμεναι αὐτά
las líneas que representan sus raíces cuadradasαὐξήσεις δυνάμεναί τε καὶ δυναστευόμεναι
incrementos dominantes y dominados, e.e. incrementos de las raíces y potencias de los númerosτὴν ὑποτείνουσαν ἀπέδειξεν ταῖς περὶ τὴν ὀρθὴν ἴσον δυναμένην
ἡ δυναμένη
la hipotenusa del triángulo rectángulo
III c. inf. y gener. en or. neg.
1 c. suj. anim. poder, ser capaz de
a) ref. capacidad física
οὔδ' ὧς δύναται σθένος Ἕκτορος ... ἴσχειν
ni así es capaz de contener el ímpetu de Hectorοὐ δύνατο προσαμῦναι
οὔ μ' ἔτι ... γυῖα φέρην δύναται
πῶς ἐδύνω ... δύω βόε δειροτομῆσαι ... νεογνὸς ἐών;
κοὐ δυνήσομαι κακὸν κρύψαι παρ' ὑμῖν
ἢν δὲ μὴ δυνώμεθα (κινεῖν ἑαυτάς);
οἱ δ' οὔπω ... ἐδύναντο πελάσσαι Δωριέες
τὸ θηρίον ... τὸ σῶμα οὐ δύναται ὑπολαβεῖν
δύναται γὰρ οὗτος (ὁ κλαδαρόρυγχος) ἀλύπως ἐκλέγειν αὐτῷ τὰς βδέλλας
ὅσα ... ἀπὸ ξύλον ἔμβια καὶ δύναται βλαστάνειν
• en el doble sent. de poder fís. y moral, en metáf.
οὐδὲ μὲν ἐσθλὸς ῥηιδίως φερέμεν (ὕβριν) δύναται
ni siquiera un hombre esforzado puede llevarla con facilidad (la prepotencia)καταπέψαι μέγαν ὄλβον οὐκ ἐδυνάσθη
no fue capaz (Tántalo) de digerir su enorme fortunaἐγώ σφ' ἀπάξομαι εἰ μὴ πρὸς οἴκους δυνάμεθ' ἀλλὰ πρὸς νεκρούς
yo me la llevaré, si no puedo a mi casa al reino de los muertos
b) ref. capacidad intelectual tener capacidad para, tener la posibilidad de
δύνασαι δέ συ πάντοσ' ἀκούειν
tú puedes escuchar en cualquier parte (Apolo)οὐ δύναμαι πεπνυμένα πάντα νοῆσαι
no puedo pensar en todo con ponderaciónμανθάνειν
ἐπιδεῖξαι
ἐξαριθμῆσαι τὴν ἄμμον τῆς γῆς
συμπαθῆσαι
ἐπιλαθεῖν
μέμψασθαι
σάφα εἰπέμεν
καταλέξαι
τ' ἄδικ' εὖ λέγειν
λόγον διδόναι
φωνῆσαι
πείθειν
εἰ σέ γ' ἐν λόγοις πείσειν δυνησόμεσθα
ὡς μὴ δεδυνημένοι λέγειν πρὸς αὐτόν
• esp. c. ἰδεῖν cuasi sinón. de conocer, imaginar
δοιὼ δ' οὐ δύναμαι ἰδέειν
οὐ ... ἧς γαίης δύναμαι γλυκερώτερον ἄλλο ἰδέσθαι
c) jur. estar jurídicamente capacitado, tener derecho a
δύναται ... τῆς γεωργίας ἀπηλλάχθαι
tiene el derecho a ser eximido del cultivo obligatorio de una tierraπερῆσαι οὐ δύναται βροτὸς οὗτος ἐς ἀρτιχόρευτον ἑορτήν
ese mortal no tiene derecho a asistir a la fiesta que se celebraαἷς (γυναῖκες) ἁρμοσθῆναι ... οὐ δύνανται
de clérigos
2 c. suj. de pers. o dioses poder, tener derecho o facultad, tener permiso u oportunidad
a) para realizar algo
αἲ γάρ μιν θανάτοιο ... δυναίμην νόσφιν ἀποκρύψαι
ojalá tuviera poder para apartarlo de la muerte habla Hefestoοὔ τοι δύναμαι κρέκην τὸν ἴστον
οὐδὲ γὰρ ἡμεῖς νήφειν ἐν φυλακῇ τῇδε δυνησόμεθα
μηδ' ἂν θεόν μιν μηδένα δύνασθαι παῦσαι τῆς βασιληίης
διὰ τέλους εἶναι σοφοί
πύθεσθαι
ὠφελεῖν
διασῶσαι
ἐκλῦσαι πόνων
μιμήσασθαι τὰς Ἡρακλέους πράξεις
πορίσαι τι ... ἀγαθόν
δύναιτ' ἄν τις ... εἶναι ἐν τῷ ὠκεανῷ
παρ' ἄλλοις εὐδαιμονεῖν
οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν
οὐ γὰρ δ. κοσμητείαν (ἀναδέξασθαι)
pues no me siento capaz de (asumir) el cargo de cosmeta
• frec. c. inf. que alude a procesos vitales u orgánicos, tb. de animales
διατελεῖν βίον
οὐκ ἂν δύναιτο ζῆν
σῆψαι
οὗ δυνάμεθα ἀποθανεῖν
donde podemos morir
• c. inf. que designa la acción en gener.
πρῆξαι δ' ἔμπης οὔ τι δυνήσεαι
nada podrás hacerἄφρονα ποιῆσαι
πρήσσειν τὰ δίκαια
χραισμεῖν
τελέσαι
b) rel. el sentimiento y las normas sociales
ἡ δ' οὔτ' ἀρνεῖται στυγερὸν γάμον οὔτε τελευτὴν ποιῆσαι δύναται
ella no se niega a la boda aborrecible ni se siente capaz de darle cumplimientoσε καὶ οὐ δύναμαι προλιπεῖν δύστηνον ἐόντα
ξυνοικεῖν τῇδ' ... τίς ἂν γυνὴ δύναιτο;
οὐκέτι ἐδύνατο ἐν τῷ καθεστῶτι τρόπῳ βιοτεύειν
ὥστ' ἄγραπτα ... νόμιμα δύνασθαι ... ὑπερδραμεῖν
οὐ δυνάμεθα ... μὴ λαλεῖν
3 cien., c. suj. de cosa e inf. tener la facultad, propiedad o efecto de equiv. a δύναμιν ἔχειν:
χυμῶν ... ἕκαστος ὅ τι δύναται ποιεῖν ... ἐσκέφθαι
hay que investigar qué efecto puede tener cada uno de los humoresτοῦτο δύναται διαφθείρειν καὶ ἐκβάλλειν τὸ νωχελές
δύναται δὲ ὁ καρπὸς ... τρίχας ξανθὰς ποιεῖν
δύναται δὲ τὸ ἀφέψημα τῆς πόας βοηθεῖν
4 impers. ser posible c. suj. inf., c. dat.
τοῖσι Σπαρτιήτῃσι καλλιερῆσαι οὐκ ἐδύνατο
τῇ στρατιῇ τὰ σφάγια οὐ δύναται καταθύμια γενέσθαι
ὅτε τοὐλάχιστον μὴ ἔστιν εἶναι, οὐκ ἂν δύναιτο χωρισθῆναι
puesto que lo mínimo no puede existir, el estar separado no sería posibleεἰ γὰρ δύο εἴη, οὐκ ἂν δύναιτο ἄπειρα εἶναι
τὰ μὲν ἐντελεχείᾳ, τὰ δὲ τῷ δύνασθαι γενέσθαι
• reseña de dif. signif. de
δύνασθαι
•Quizá formación c. infijo nasal δυ-ν-α- (extendido fuera del pres.) de la raíz *dHu̯2- que da lugar a δήν < *du̯°Hu̯2-, etc.
1. van pers. vermogen
a. kracht hebben:
b. macht hebben:
c. kunnen, in staat zijn,
2. van zaken
a. betekenen:
b. waarde hebben:
c. onpers. mogelijk zijn:
1) können, vermögen, im Stande sein, in Bezug auf die Außenwelt ; von Hom. an überall ; Gegensatz βούλεσθαι Plat. Hipp. mai. 301c οὐχ οἷα βούλεταί τις, φασὶν ἄνθρωποι ἑκάστοτε παροιμιαζόμενοι, ἀλλʼ οἷα δύναται ; gew. mit dem inf. praes. oder aor., selten mit dem inf. fut., εἰ σέ γε πείσειν δυνησόμεθα Soph. Phil. 1380 ; vgl. Lobeck zu Phryn. p. 748. Häufig ist der inf. aus dem Zusammenhang zu ergänzen od. das Wort absolut gebraucht, ἀλλὰ σύ, εἰ δύνασαί γε, περίσχεο παιδός, wenn du anders kannst, Il. 1.393 ; τανῦν δʼ εὔπομπος (γενοῦ) εἰ δύναιο Soph. O.R. 697 ; ἐγώ τοι ταῦτα μεταστήσω· δύναμαι γάρ Od. 4.612 ; Τηλέμαχον δὲ σὺ πέμψον ἐπισταμένως – δύνασαι γάρ –, ὥς κε ἵκηται Od. 5.25 ; τοίη γάρ οἱ πομπὸς ἅμʼ ἔρχεται, ἥν τε καὶ ἄλλοι ἀνέρες ἠρήσαντο παρεστάμεναι – δύναται γάρ –, Παλλὰς Ἀθηναίη Od. 4.827 ; αὐτάρ τοι τόδε ἔργον Ἀθηναίης ἀγελείης, ἥ τέ με τοῖον ἔθηκεν, ὅπως ἐθέλει – δύναται γάρ –, ἄλλοτε μὲν πτωχῷ ἐναλίγκιον κτἑ. Od. 16.208 ; δύνασαι γάρ, δύναται γάρ, er kann es ja, Callim. Apoll. 29, Del. 226. – Mit dem acc., δύναται γὰρ ἅπαντα, er kann alles (tun), Od. 4.237, 14.445 ; θεοὶ δέ τε πάντα δύνανται Od. 10.306 ; ὅσσον δύναμαι χερσίν τε ποσίν τε, wieviel ich mit Händen u. Füßen ausrichten kann, Il. 20.360 ; μέγα δυνάμενος, der Großmächtige. Od. 1.276. Bei Lys. 24 steht ὁ δυνάμενος dem ἀδύνατος entgegen u. wird §.4 τῷ σώματι δύνασθαι, von gesundem starkem Körper sein, erkl.; vgl. Aesch. 2.95, im Ggstz von ἀρρωστία, u. Xen. An. 4.5.11, 12. Aehnl. ὁ πλουτῶν καὶ δυνάμενος χρήμασι Lys. 6.48. So wird bes. das partic. oft in der Bdtg des Vielvermögenden, Mächtigen, Angesehenen gebraucht ; δυνάμενος παρʼ αὐτῷ μέγιστον τῶν Περσέων Her. 7.5 ; vgl. Thuc. 1.33, 6.39 ; δυνάμενοι ἐν τοῖς πρώτοις 4.105 ; οἱ μέγιστον δυνάμενοι ἐν ταῖς πόλεσιν Plat. Phaedr. 257d ; οἱ δυνάμενοι ἐν ταῖς πόλεσι πράττειν Protag. 317a ; μάλιστα γὰρ δύνανται οἱ πλουσιώτατοι 326b ; οἱ τὸ μέγιστον δυνάμενοι Xen. An. 7.6.37 ; δυνάμενος τῷ τε πράττειν τῷ τε λέγειν Dem. 49.9, u. so noch Sp., wie DC. 44.33. – Bei Superl. nach ὡς, ὅπως oder Relat. drückt es den höchstmöglichen Grad aus ; ὡς ἐδυναμεθα ἀρίστην, die beste, die wir konnten, die bestmögliche, Plat. Rep. IV.434e ; ὅτι ἥξοι ἔχων ἱππέας ὡς ἂν δύνηται πλείστους Xen. An. 1.6.3 ; ὡς ἐδύνατο τάχιστα, so schnell wie möglich ; προθυμούμενος πρᾶξαι ὁπόσα πλεῖστα ἠδυνάμην Cyr. 5.5.26 ; διʼ ἐπιμελείας ἧς ἐδύναντο πλείστης Dion.Hal. 1.69, mit der möglichst großen Sorgfalt ; vgl. οὕτως ὅπως δύναμαι, so gut wie ich vermag, Plat. Phaedr. 228c ; οὕτως ὅπως ἂν δυνώμεθα Isocr. 14.4 ; ὡς ἐδύνατο, wie er immer konnte, Xen. An. 2.6.2, 7.2.3.
2) können, über sich gewinnen, im Stande sein, in Bezug auf den eigenen Willen, bes. mit der Negat., τῷ σε καὶ οὐ δύναμαι προλιπεῖν δύστηνον ἐόντα, ich kann es nicht über mich gewinnen, ich mag, kann nicht dich im Unglück verlassen, Od. 18.331 ; οὐ δύναμαι βιοτεύειν Thuc. 1.130 u. A. So auch in der Frage : τὸ δʼ αὖ ξυνοικεῖν τῇδʼ ὁμοῦ τίς ἂν γυνὴ δύναιτο ; Soph. Tr. 846, wie auch Ant. 451 zu nehmen, οὐδὲ σθένειν τοσοῦτον ᾠόμην τὰ σὰ κηρύγμαθʼ ὥστʼ ἄγραπτα – θεῶν νόμιμα δύνασθαι θνητὸν ὄνθʼ ὑπερδραμεῖν, daß ich die Sterbliche es über mich vermöchte ; οὐ δύναμαι μὴ γελᾶν, d.i. ich muß lachen, Ar. Ran. 42.
3) gelten, bedeuten, zunächst vom Gelde, ὁ σίγλος δύναται ἑπτὰ ὀβολοὺς καὶ ἡμιοβόλιον Ἀττικούς, macht aus, gilt 7½ att. Obolen, Xen. An. 1.5.6 ; ὁ Κυζικηνὸς ἐδύνατο ἐκεῖ κηʹ δραχμάς Dem. 34.23 ; vgl. Ael. V.H. 1.22 ; dah. καὶ δύναται παρʼ ἐκείνοις Ἀττικὸς ὀβολός, er gilt bei ihnen, Luc. luct. 10. Aehnl. Her. τριηκόσιαι ἀνδρῶν γενεαὶ δυνέαται (betragen) μύρια ἔτεα 2.142. Von Wörtern, bedeuten, wie B.A. p. 89 τί δύναται ἥδε ἡ λέξις ; neben ὁ στατὴρ πόσους ὀβολοὺς δύναται ; δύναται τὸ νεοδαμῶδες ἐλεύθερον ἤδη εἶναι Thuc. 7.58 ; vgl. Her. 2.80, 4.192 ; τὸ κολάζειν, τί ποτε δύναται ; Plat. Prot. 324a ; τοῦτο γὰρ δύναται ὁ λόγος Euthyd. 286c ; τοῦτο δύνανται αἱ ἀγγελίαι, das haben die Botschaften zu bedeuten, Thuc. 6.36 ; τί δύναται τὸ τριβώνιον ; Ar. Plut. 842 ; ἦν δὲ αὕτη ἡ στρατηγία οὐδὲν ἄλλο δυναμένη ἢ ἀποφυγεῖν, sie hatte nichts anders zu bedeuten, war nichts als eine andere Art von Flucht, Xen. An. 2.2.13, womit Krüger Thuc. 1.141 vergleicht : τὴν αὐτὴν δύναται δούλωσιν ἥτε μεγίστη καὶ ἐλαχίστη δικαίωσις ; λόγους ὡς ἔργα δυναμένους, gleich Taten, 6.40 ; u. so noch Sp.; – in der Mathematik, ein Quadrat geben von Linien u. Zahlen, z.B. τριγώνου ὀρθογωνίου ἡ τὴν ὀρθὴν γωνίαν ὑποτείνουσα ἴσον δύναται ταῖς περιεχούσαις, die Hypot. gibt ein gleiches Quadrat, d.i. das Quadrat der Hypotenuse ist gleich den Quadraten der Katheten zusammengenommen, Ath. X.418f ; vgl. Plat. Theaet. 147e ff.
4) impers., δύναται, = δυνατόν ἐστι, es ist möglich, δύναται ἀρετὴν γενέσθαι καὶ μένειν ἄϋλον Plut. de virt. mor. 1, wo man ἀρετή geändert hat ; τοῖς Σπαρτιήτῃσι καλλιερῆσαι οὐκ ἐδύνατο, es sollten die Opfer für die Sp. nicht glücklich ausfallen, Her. 7.134 ; vgl. 9.45.
In δυναμένοιο braucht Hom. υ lang Od. 1.276, 11.414 ; eben so ἀνδρὸς μέγα δυναμένοιο Eiresion. in Vit. Homeri Pseudoherodot. 33 ; und Eigenname Δυναμένη Il. 18.43 Hes. Th. 248.
2 sing. subj. δύνηαι Il. 6.229.
Opt. δυναίμην Il. 18.464: Od. 9.523.
2 sing. δύναιο Od. 4.388.
3 sing. δύναιτο Od. 4.644.
Genit. sing. masc. pple. δυναμένοιο Od. 1.276, Od. 11.414.
Fut. δυνήσομαι Il. 1.588.
2 sing. -εαι Il. 1.241, 562, Il. 13.729.
3 sing. -εται Il. 19.163: Od. 1.78, Od. 2.191, Od. 10.291, Od. 21.403.
3 sing. aor. (ἐ)δυνήσατο Il. 5.621, Il. 13.510, 607, 647, Il. 14.33, 423: Od. 17.303.
1 pl. subj. δυνησόμεθα Od. 16.238.
3 sing. aor. (ἐ)δυνάσθη Il. 23.465: Od. 5.319.
- 1
To be able, have the power, ability or strength, be in a position, to do something.
With infin.: τεύχεʼ ὤμοιιν ἀφελέσθαι Il. 5.621. Cf. Il. 1.241, Il. 2.343, Il. 3.236, Il. 6.101, Il. 13.634, etc.: ἐριδαινέμεν οἶος Od. 1.78. Cf. Od. 2.191, Od. 3.89, Od. 4.374, Od. 18.230, Od. 21.171, etc.
Of things: οὐδέ μοι αἷμα τερσῆναι δύναται (as if it was striving) Il. 16.519. Cf. Il. 14.33.
With ellipse of infin.: δύναται ἅπαντα Od. 4.237. Cf. Il. 6.229: Od. 10.306, Od. 14.445.
Absol.: εἰ δύνασαί γε Il. 1.393. Cf. Il. 20.360: μέγα δυναμένοιο (possessed of great power or influence) Od. 1.274, Od. 11.414, δύναμαι γάρ Od. 4.612, δύνασαι γάρ (thou well knowest how to do it) Od. 5.25. Cf. Od. 4.827, Od. 16.208.
- 2
Of moral possibility: τελευτὴν ποιῆσαι (cannot make up her mind to . . .) Od. 1.250 = Od. 16.127, προλιπεῖν δε (have not the heart to . . .) Od. 13.331.
- 1
- 1be able καταπέψαι μέγαν ὄλβον οὐκ ἐδυνάσθη (sc. Tantalos) O. 1.56 ἀποίητον οὐδʼ ἂν Χρόνος δύναιτο θέμεν ἔργων τέλος O. 2.17 τίς ἂν φράσαι δύναιτο; O. 2.100 τὰ μὲν ὦν οὐ δύνανται νήπιοι κόσμῳ φέρειν P. 3.82 “δύνασαι δʼ ἀφελεῖν μᾶνιν χθονίων” P. 4.158 δύνασαι δὲ βροτοῖσιν ἀλκὰν ἀμαχανιᾶν δυσβάτων θαμὰ διδόμεν N. 7.96 ἀγαπατὰ δὲ καιροῦ μὴ πλαναθέντα πρὸς ἔργον ἕκαστον τῶν ἀρειόνων ἐρώτων ἐπικρατεῖν δύνασθαι N. 8.5 ὁ δʼ ἐθέλων τε καὶ δυνάμενος ἁβρὰ πάσχειν fr. 2. 1.
Strong 1410
to be able, have power, whether by personal ability, permission, or opportunity: c. inf. (M, Pr., 205; WM, § 44, 3) pres., Mt 6:24, Mk 2:7, Jo 3:2, I Co 10:21, al.; c. inf. aor., Mt 3:9, Mk 1:45, Jo 3:3, 4 Ro 8:39, al.; c. acc., to be able to do something: Mk 9:22, Lk 12:26; II Co 13:8; absol., to be able, capable, powerful: I Co 3:2, 10:13.
1
1.a
κλῦθί μοι, ὁ Χριστός, ... πολὺ δυνάμενος ἐν κόσμῳ
escúchame, Cristo, tú que tienes gran poder en el cosmos
σὺ δυνάμεν[ο]ς, τὸ σῶμα ἀν[έγειρε] καὶ ὕπαγε ε[ἰς τὴν δεῖνα
tú que tienes poder, levanta tu cuerpo y ve hacia fulana
2
ἐπεκαλεσάμην σέ, ... ὅπως δῷς θείαν καὶ μεγίστην δύναμιν τούτῳ τῷ ξοάνῳ καὶ ποιήσῃς αὐτὸ δύνασθαι
te he invocado para que concedas una divina y suprema fuerza a esta imagen grabada y hagas que tenga poder
- Dep.
- Ito be able, capable, strong enough to do, c. inf., Hom., etc.; but the inf. is often omitted, Ζεὺς δύναται ἅπαντα sc. ποιεῖν Od.; so also, μέγα δυνάμενος very powerful, mighty, Od.; οἱ δυνάμενοι men of power, Eur., Thuc.; δυνάμενος παρά τινι having influence with him, Hdt., etc.
- 2to be able, i. e. to dare or bear to do a thing, οὐδὲ ποιήσειν δύναται Od.; οὐκέτι ἐδύνατο βιοτεύειν Thuc.
- 3with ὡς and a Sup., ὡς ἐδύναντο ἀδηλότατα as secretly as they could, Thuc.; ὡς δύναμαι μάλιστα as much as I possibly can, Plat.; or simply ὡς ἐδύνατο in the best way he could, Xen.
- IIto pass for, i. e.
- 1of money, to be worth so much, c. acc., ὁ σίγλος δύναται ἑπτὰ ὀβολούς the shekel is worth 20 obols, Xen.
- 2of number, to be equivalent to, τριηκόσιαι γενεαὶ δυνέαται μύρια ἔτεα Hdt.
- 3of words, to signify, mean, Lat. valere, Hdt., etc.; ἴσον δύναται, Lat. idem valet, Hdt.; τὴν αὐτὴν δύνασθαι δουλείαν to mean the same slavery, Thuc.:—also to avail, οὐδένα καιρὸν δύναται avails to no good purpose, Eur.
- IIIimpers., οὐ δύναται, c. inf., it cannot be, is not to be, Hdt.
-
…μοι τούτου τιμήσαιτε. πολλὴ μεντἄν με φιλοψυχία ἔχοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ οὕτως ἀλόγιστός εἰμι ὥστε μὴ δύνασθαι λογίζεσθαι ὅτι ὑμεῖς μὲν ὄντες πολῖταί μου οὐχ οἷοί τε ἐγένεσθε ἐνεγκεῖν τὰς ἐμὰς διατριβὰς καὶ τοὺς λόγους, ἀλλʼ…
Plato, Apology
-
…παρὰ τὸ δίκαιον · τῷ δὲ ἀδίκῳ πάντα τούτων τἀναντία ὑπάρχει. λέγω γὰρ ὅνπερ νυνδὴ ἔλεγον, τὸν μεγάλα δυνάμενον πλεονεκτεῖν · τοῦτον οὖν σκόπει, εἴπερ βούλει κρίνειν ὅσῳ μᾶλλον συμφέρει ἰδίᾳ αὑτῷ ἄδικον εἶναι ἢ τὸ δίκαιον .…
Plato, Republic
-
…οἱ κορυβαντιῶντες τῶν αὐλῶν δοκοῦσιν ἀκούειν, καὶ ἐν ἐμοὶ αὕτη ἡ ἠχὴ τούτων τῶν λόγων βομβεῖ καὶ ποιεῖ μὴ δύνασθαι τῶν ἄλλων ἀκούειν · ἀλλὰ ἴσθι, ὅσα γε τὰ νῦν ἐμοὶ δοκοῦντα, ἐὰν λέγῃς παρὰ ταῦτα, μάτην…
Plato, Crito
-
…ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν · καὶ νόμον γε θὲς παρʼ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως. οὕτω δή, ὦ Σώκρατες, καὶ διὰ ταῦτα οἵ τε…
Plato, Protagoras
-
…κατὰ τοῦτο εἶναι οὐ συμφέρομαι · ἡγοῦμαι γὰρ αὐτοὺς οὔ τι διαπράξασθαι ὃ ἐβουλήθησαν οὐ γὰρ λαθεῖν τῶν ἀνθρώπων τοὺς δυναμένους ἐν ταῖς πόλεσι πράττειν, ὧνπερ ἕνεκα ταῦτʼ ἐστὶν τὰ προσχήματα · ἐπεὶ οἵ γε πολλοὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδὲν…
Plato, Protagoras
-
…εἶναι ζῶντας τοὺς ἐχθροὺς τιμωρήσασθαι, ἀπιστούντων δὲ σφίσιν αὐτοῖς ἐν τοῖς τῶν τεθνεώτων σώμασι τὴν εὐψυχίαν ἐπιδείκνυσθαι · οὐ δυνάμενοι δὲ τούτων τυχεῖν ἐστράτευσαν ἐπʼ αὐτούς, οὐδεμιᾶς διαφορᾶς πρότερον πρὸς Καδμείους ὑπαρχούσης, οὐδὲ τοῖς ζῶσιν Ἀργείων χαριζόμενοι ,…
Lysias, Speeches
-
…καὶ τοσαῦτα τὸ πλῆθος εἴργασται, ὥστε μήτʼ ἂν ψευδόμενον δεινότερα τῶν ὑπαρχόντων κατηγορῆσαι, μήτε τἀληθῆ βουλόμενον εἰπεῖν ἅπαντα δύνασθαι, ἀλλʼ ἀνάγκη ἢ τὸν κατήγορον ἀπειπεῖν ἢ τὸν χρόνον ἐπιλιπεῖν. τοὐναντίον δέ μοι δοκοῦμεν πείσεσθαι ἢ ἐν τῷ…
Lysias, Speeches
-
…ἐνδεεῖς ἔσεσθε. τοῦτο γὰρ καλῶς ἠπίσταντο, ὅτι ἄλλως μὲν οὐχ οἷοί τε ἔσονται περιγενέσθαι, κακῶς δὲ πραττόντων δυνήσονται · καὶ ὑμᾶς ἡγοῦντο τῶν παρόντων κακῶν ἐπιθυμοῦντας ἀπαλλαγῆναι περὶ τῶν μελλόντων οὐκ ἐνθυμήσεσθαι. ὡς τοίνυν τῶν ἐφόρων ἐγένετο…
Lysias, Speeches
-
…ἀγαθὰ διῆλθεν τῷ τοῦ ἀδίκου ; ἤκουσα, ἔφη, ἀλλʼ οὐ πείθομαι. βούλει οὖν αὐτὸν πείθωμεν, ἂν δυνώμεθά πῃ ἐξευρεῖν, ὡς οὐκ ἀληθῆ λέγει ; πῶς γὰρ οὐ βούλομαι ; ἦ δʼ ὅς. ἂν μὲν τοίνυν…
Plato, Republic
-
…οἰκέτας μήτε ἄλλον ἄνθρωπον παρακαλέσαι μηδένα, εἰ μὴ τοῦτό γε τὸ παιδίον, ὃ ἐπικουρῆσαι μέν μοι οὐκ ἂν ἐδύνατο, μηνῦσαι δὲ ἱκανὸν ἦν βασανιζόμενον, εἴ τι ἐγὼ ἐξημάρτανον ; ἀλλʼ εἰς τοσοῦτον ἀμαθίας ἀφικόμην, ὥστε ἐπιβουλεύων…
Lysias, Speeches