περιΐστημι
περι·ΐστημι :
A tr. (prés., impf., fut., ao. 1 περιέστησα)
I placer, mettre, établir autour : τινί τι, Plat. Tim. 78e, placer une chose autour d’une autre ; τινὶ τὰ θηρία, Pol. 1, 85, 7, disposer des éléphants de manière à cerner une troupe ; avec περί et l’acc. : στράτευμα περὶ τὴν πόλιν, Xén. Cyr. 7, 5, 1, disposer une armée autour d’une ville (pour l’assiéger) ; fig. κακά τινι, Dém. 555, 5, faire du mal à qqn de tous les côtés ; μεγίστους κινδύνους τινί, Pol. 12, 15, 7, faire naître les plus grands dangers autour de qqn, faire courir à qqn les plus grands dangers ||
II faire tourner, fig. c. à d.
1 convertir : εἰς τοὐναντίον τινὰ τῷ λόγῳ, Plat. Ax. 370d, amener qqn, en conversant, à une opinion contraire ; εἰς μοναρχίαν πολίτευμα, Pol. 3, 8, 2, changer un gouvernement en monarchie ||
2 tourner vers, diriger vers : λόγον εἰς ζήτησιν αἰτίας, Plut. M. 673c, amener peu à peu un discours à une recherche de cause ; τινὰ εἰς πενίαν, Hdn 7, 3, 12, réduire qqn au besoin ||
3 détourner sur, reporter sur, faire retomber sur : τὴν αἰτίαν π. εἴς τινα, DH. 3, 3, faire retomber sur qqn la faute de qqn ; τὰς αὑτοῦ συμφορὰς εἴς τινα, Dém. 1014, 7, faire retomber sur qqn la cause de ses propres malheurs, les imputer à qqn ||
B intr. (à l’ao. 2 περιέστην, au pf. περιέστηκα, au pass. et au moy.)
1 se dresser autour, se tenir autour, Il. 4, 532 ; Eur. Bacch. 1104 ; κῦμα περιστάθη, Od. 11, 243, une vague se dressa autour ; avec περί et l’acc. Plat. Tim. 84e ; avec l’acc. : πολλὸς χορὸν περιΐσταθ’ ὅμιλος, Il. 18, 603, une foule nombreuse se tenait autour du chœur de danse ; π. βωμόν, Eschl. fr. 395, se tenir autour de l’autel ; π. τι κύκλῳ, Hdt. 1, 43, entourer qqe ch. en cercle ||
2 avec idée d’hostilité, entourer, cerner : τινα, Il. 17, 95 ; Od. 20, 50, qqn pour l’attaquer ; de même, cerner un gibier, Xén. Cyn. 8, 6, 8, 10, 14 ; λόφον στρατεύματι, Xén. Cyr. 3, 1, 5, cerner la colline avec une armée ; fig. en parl. d’une crainte, d’un danger, d’une nécessité, presser ou menacer : τινι, Thc. 1, 76 ; Dém. 450, 13, etc. ; τινα, Thc. 3, 55, 4, 10 ; Dém. 30, 24 ; 293, 14, etc. qqn ; τὰ περιεστηκότα πράγματα, Lys. 193, 36, l’état fâcheux des affaires ; οἱ περιεστῶτες καιροί, Pol. 3, 86, 7, les circonstances fâcheuses ||
3 se tourner, se transformer, se modifier : ἡ περιϊσταμένη ὥρη, Hpc. 227, 47, les vicissitudes du temps, le cours du temps ; περιϊσταμένης ὥρας, Th. C.P. 2, 11, 2, dans le cours du temps, p. suite, passer d’une situation dans une autre, d’un état dans un autre ; d’ord. en mauv. part ; ἔκ τινος ἀρρωστίης π. ἐς ὕδερον, Hpc. 194c, passer d’un certain état de faiblesse à un état d’hydropisie ; d’où aboutir à : τοὐναντίον περιέστη αὐτῷ, Thc. 6, 24, l’événement tourna contrairement à ce qu’il pensait ; ἐνταῦθα τὰ πράγματα περιέστηκε, Isocr. 111b, voilà où en sont venues les affaires ; avec un part. περιέστηκεν ἡ πρότερον σωφροσύνη νῦν ἀβουλία φαινομένη, Thc. 1, 32, notre circonspection d’autrefois s’est transformée et se montre maintenant de l’irréflexion ; περιέστηκεν εἰς τοῦτο ὥστε, Lycurg. 148, 10, la chose en est venue à ce point que, etc. ; avec la propos. inf. Plat. Menex. 244d ; Dém. 301, 8, etc. ||
4 se détourner pour éviter ; λυττῶντας κύνας, Luc. Herm. 86, des chiens enragés ; κίνδυνον, Jambl. V. Pyth. § 239, un danger ; cf. NT. 2 Tim. 2, 16 ; Artém. 4, 59 ; Sext. p. 708, 712 ; M. Ant. 3, 4, etc. ; ttef. cet usage est blâmé par Luc. Sol. 5 ; p. suite, craindre, avec μή et le sbj. Jos. A.J. 4, 6, 12 ||
Moy. (f. περιστήσομαι)
1 tr. faire se tenir autour de soi, placer autour de soi : κύκλον ξυστοφόρων, Xén. Cyr. 7, 5, 41, un cercle d’hommes armés de bâtons ; cf. App. Civ. 3, 4 ||
2 intr. se tourner, aboutir à : εἰς ἕνα περιστήσεται τὸ κράτος, Plut. Per. 6, le pouvoir passera aux mains d’un seul ||
➳ Act. ao. 2 sbj. 3 pl. épq. περιστήωσι (var. περιστείωσι) p. περιστῶσι, Il. 17, 95 ; opt. 3 sg. περισταῖεν, Od. 20, 50 ; pf. 2 sg. περιέστακας [τᾰ] Plat. Ax. 370d ; pf. 2 part. neutre περιεστός, Arstt. Meteor. 4, 1 ; ao. pass. 3 sg. poét. περιστάθη, Od. 11, 243.
1.
a. rondom ... plaatsen;
b. doen overgaan in, veranderen in,
2. praes. en fut. med., aor.
a. rondom ... gaan staan, omstuwen, omsingelen;
b. overdr. over ... komen, overvallen, treffen, bevangen;
c. veranderen in, uitlopen op;
d. later overdr. om ... heen lopen, negeren, vermijden:
περιΐστημι, (ἵστημι),
1) act., herumstellen, herumsetzen, um Etwas, λαβὼν αὐτὸ περιέστησε τῷ πλασθέντι ζῴῳ, Plat. Tim. 78c ; στρατὸν περὶ πόλιν, Xen. Cyr. 7.5.1 ; μεγίστους κινδύνους περιέστησε Καρχηδονίοις, Pol. 12.15.7 ; περιστήσας αὐτοῖς τὰ θηρία, 1.85.7 ; πόλεμον πανταχόθεν, 2.45.4 ; auch zum Schutz, Plut.; so auch aor. I. med., ξυστοφόρους, Xen. Cyr. 7.5.41 ; – umsetzen, verändern, ἐκ τούτων εἰς τοῦτο τὰ πράγματα περιϊστάναι, Isocr. 15.120 ; τὰς αὑτῶν συμφορὰς εἰς ἐμέ, Dem. 40.20 ; εἰς μοναρχίαν περιστῆσαι τὸ πολίτευμα, Pol. 3.8.2 ; τοῦ κεραυνοῦ τὴν ἀσθένειαν εἰς πρηστῆρα περιΐστησιν, Plut. plac.phil. 3.3 ; περιέστησεν ἡ μνήμη τὸν λόγον εἰς ζήτησιν αἰτίας, Sympos. 5.1 u. ä.; dazu perf. περιέστακα, Plut. Ax. 370d.
2) med. u. intr. tempp., sich rings herum stellen, herumtreten, -stehen ; περίστησαν γὰρ ἑταῖροι, Il. 4.532 ; μήπως με περιστήωσʼ ἕνα πολλοί, 17.95, damit so Viele sich nicht um mich Einen herumstellen, mich umzingeln ; vgl. εἴπερ πεντήκοντα λόχοι νῶϊ περισταῖεν, Od. 20.50 ; umgeben, rings umstehen, πολλὸς δʼ ἱμερόεντα χορὸν περιΐσταθʼ ὅμιλος, Il. 18.603, wie βοῦν δὲ περιστήσαντο, sie stellten sich um das Rind, 2.410 ; u. aor. pass., κῦμα περιστάθη, Od. 11.243, eine Woge wurde herumgestellt ; ὑμεῖς δὲ βωμὸν – περίστητε, Aesch. frg. 434 ; περιστᾶσαι κύκλῳ, Eur. Bacch. 1104 ; u. so in Prosa : περιστᾶσαι αὐτὸ κύκλῳ, Her. 1.43 ; ὡς κύκλῳ περιστὰς βίᾳ αἱρήσων τὴν πόλιν, Thuc. 5.7 ; ὑπὸ τοῦ περιεστῶτος ἔξωθεν πνεύματος, Plat. Tim. 76b ; πολὺς ὑμᾶς ὄχλος περιειστήκει, Euthyd. 271a ; καὶ οἱ ἄλλοι περιέστησαν ἡμᾶς, 206e ; περιΐστασθαι τὸν λόφον, umzingeln, Xen. Cyr. 3.1.5 ; dah. von Zuständen, bes. unglücklichen, die Einen bedrohen, oder in die er geraten ist, so daß sie ihn rings umgeben, φόβος περιέστη τὴν Σπάρτην, Thuc. 3.55 ; τὸ περιεστὸς ἡμᾶς δεινόν, 4.10, u. sonst ; auch τοὐναντίον περιέστη αὐτῷ, 6.24. So Pol., μεγάλην αὐτοῖς συνέβη ἀπορίαν περιστῆναι, 1.77.7, διὰ τὸν ἀπὸ Καρχηδονίων φόβον περιεστῶτα Ῥωμαίοις, 3.16.2, vgl. 3.75.8 ; οἱ περιεστῶτες καιροί, 3.86.7 ; auch ὁ περιεστὼς καιρὸς τὴν αἰτωλίαν, 20.9.1 ; τὰ περιεστηκότα πράγματα, Lys. 2.32.
3) in eine andere, gew. schlechtere Lage hineingeraten, sich zum Schlechten ändern, um schlagen, ἐς τοῦτο περιέστη ἡ τύχη, Thuc. 4.12 ; μηκυνόμενος ὁ πόλεμος φιλεῖ ἐς τύχας τὰ πολλὰ περιΐστασθαι, 1.78 ; περιέστηκεν ἡ πρότερον σωφροσύνη, unsere frühere Besonnenheit hat sich geändert, 1.32, worauf folgt νῦν ἀβουλία φαινομένη, und scheint nun Unklugheit zu sein ; was Dion.Hal. 6.43 nachahmt : περιέστηκεν ἡδοκοῦσα ἡμῶν τοῦ κοινοῦ πρόνοια ἰδίᾳ πρὸς ἑκάτερον μέρος ἀπέχθειαν φερομένη ; und Plut. Gracch. 14 : καὶ περιέστηκεν ἡ Ῥωμαίων βουλὴ θρηνοῦσα καὶ συνεκκομίζουσα. Daher ἐνθάδε τὸ ἐναντίον περιέστηκεν, Plat. Men. 70c ; auch ὥστε περιστῆναι αὐτῷ μηδαμόθεν ἄλλοθεν τὴν σωτηρίαν γενέσθαι, Menex. 244d, so daß es mit ihm dahin kam, daß ; περιέστηκεν ἐς τοῦτο, ὥστε, Lycurg. 3, es hat sich dahin zum Schlechtern geändert ; vgl. Isocr. Phil. 55, Pac. 59, Areopag. 81 ; φοβοῦμαι, μὴ τὸ πρᾶγμα εἰς τοὐναντίον περιστῇ, Dem. 25.12, vgl. 3.9 ; περιειστήκει τοῖς βοηθείας δεήσεσθαι δοκοῦσιν, αὐτοὺς βοηθεῖν ἑτέροις, 18.218 ; Pol. 1.62.5 ; τὸ τέλος τῆς δίκης ἐς τοῦτο περιέστη, Luc. Eun. 5 ; περιστήσεσθαι τὰ ἡμέτερα ἐς τόδε ἀμηχανίας προσεδόκων, Iov. Trag. 19.
4) auf die Seite treten, aus dem Wege treten, vermeiden, ἐκτραπήσομαι καὶ περιστήσομαι ὥσπερ τοὺς λυττῶντας τῶν κυνῶν, Luc. Hermot. 86, vgl. Soloec. 5 ; Sp. auch geradezu = fürchten, mit μή konstruiert, Jos. – Nahe bevorstehen, Jacobs Ach.Tat. p. 529, Lobeck Phryn. 377.
1) act., herumstellen, herumsetzen, um Etwas, λαβὼν αὐτὸ περιέστησε τῷ πλασθέντι ζῴῳ, Plat. Tim. 78c ; στρατὸν περὶ πόλιν, Xen. Cyr. 7.5.1 ; μεγίστους κινδύνους περιέστησε Καρχηδονίοις, Pol. 12.15.7 ; περιστήσας αὐτοῖς τὰ θηρία, 1.85.7 ; πόλεμον πανταχόθεν, 2.45.4 ; auch zum Schutz, Plut.; so auch aor. I. med., ξυστοφόρους, Xen. Cyr. 7.5.41 ; – umsetzen, verändern, ἐκ τούτων εἰς τοῦτο τὰ πράγματα περιϊστάναι, Isocr. 15.120 ; τὰς αὑτῶν συμφορὰς εἰς ἐμέ, Dem. 40.20 ; εἰς μοναρχίαν περιστῆσαι τὸ πολίτευμα, Pol. 3.8.2 ; τοῦ κεραυνοῦ τὴν ἀσθένειαν εἰς πρηστῆρα περιΐστησιν, Plut. plac.phil. 3.3 ; περιέστησεν ἡ μνήμη τὸν λόγον εἰς ζήτησιν αἰτίας, Sympos. 5.1 u. ä.; dazu perf. περιέστακα, Plut. Ax. 370d.
2) med. u. intr. tempp., sich rings herum stellen, herumtreten, -stehen ; περίστησαν γὰρ ἑταῖροι, Il. 4.532 ; μήπως με περιστήωσʼ ἕνα πολλοί, 17.95, damit so Viele sich nicht um mich Einen herumstellen, mich umzingeln ; vgl. εἴπερ πεντήκοντα λόχοι νῶϊ περισταῖεν, Od. 20.50 ; umgeben, rings umstehen, πολλὸς δʼ ἱμερόεντα χορὸν περιΐσταθʼ ὅμιλος, Il. 18.603, wie βοῦν δὲ περιστήσαντο, sie stellten sich um das Rind, 2.410 ; u. aor. pass., κῦμα περιστάθη, Od. 11.243, eine Woge wurde herumgestellt ; ὑμεῖς δὲ βωμὸν – περίστητε, Aesch. frg. 434 ; περιστᾶσαι κύκλῳ, Eur. Bacch. 1104 ; u. so in Prosa : περιστᾶσαι αὐτὸ κύκλῳ, Her. 1.43 ; ὡς κύκλῳ περιστὰς βίᾳ αἱρήσων τὴν πόλιν, Thuc. 5.7 ; ὑπὸ τοῦ περιεστῶτος ἔξωθεν πνεύματος, Plat. Tim. 76b ; πολὺς ὑμᾶς ὄχλος περιειστήκει, Euthyd. 271a ; καὶ οἱ ἄλλοι περιέστησαν ἡμᾶς, 206e ; περιΐστασθαι τὸν λόφον, umzingeln, Xen. Cyr. 3.1.5 ; dah. von Zuständen, bes. unglücklichen, die Einen bedrohen, oder in die er geraten ist, so daß sie ihn rings umgeben, φόβος περιέστη τὴν Σπάρτην, Thuc. 3.55 ; τὸ περιεστὸς ἡμᾶς δεινόν, 4.10, u. sonst ; auch τοὐναντίον περιέστη αὐτῷ, 6.24. So Pol., μεγάλην αὐτοῖς συνέβη ἀπορίαν περιστῆναι, 1.77.7, διὰ τὸν ἀπὸ Καρχηδονίων φόβον περιεστῶτα Ῥωμαίοις, 3.16.2, vgl. 3.75.8 ; οἱ περιεστῶτες καιροί, 3.86.7 ; auch ὁ περιεστὼς καιρὸς τὴν αἰτωλίαν, 20.9.1 ; τὰ περιεστηκότα πράγματα, Lys. 2.32.
3) in eine andere, gew. schlechtere Lage hineingeraten, sich zum Schlechten ändern, um schlagen, ἐς τοῦτο περιέστη ἡ τύχη, Thuc. 4.12 ; μηκυνόμενος ὁ πόλεμος φιλεῖ ἐς τύχας τὰ πολλὰ περιΐστασθαι, 1.78 ; περιέστηκεν ἡ πρότερον σωφροσύνη, unsere frühere Besonnenheit hat sich geändert, 1.32, worauf folgt νῦν ἀβουλία φαινομένη, und scheint nun Unklugheit zu sein ; was Dion.Hal. 6.43 nachahmt : περιέστηκεν ἡδοκοῦσα ἡμῶν τοῦ κοινοῦ πρόνοια ἰδίᾳ πρὸς ἑκάτερον μέρος ἀπέχθειαν φερομένη ; und Plut. Gracch. 14 : καὶ περιέστηκεν ἡ Ῥωμαίων βουλὴ θρηνοῦσα καὶ συνεκκομίζουσα. Daher ἐνθάδε τὸ ἐναντίον περιέστηκεν, Plat. Men. 70c ; auch ὥστε περιστῆναι αὐτῷ μηδαμόθεν ἄλλοθεν τὴν σωτηρίαν γενέσθαι, Menex. 244d, so daß es mit ihm dahin kam, daß ; περιέστηκεν ἐς τοῦτο, ὥστε, Lycurg. 3, es hat sich dahin zum Schlechtern geändert ; vgl. Isocr. Phil. 55, Pac. 59, Areopag. 81 ; φοβοῦμαι, μὴ τὸ πρᾶγμα εἰς τοὐναντίον περιστῇ, Dem. 25.12, vgl. 3.9 ; περιειστήκει τοῖς βοηθείας δεήσεσθαι δοκοῦσιν, αὐτοὺς βοηθεῖν ἑτέροις, 18.218 ; Pol. 1.62.5 ; τὸ τέλος τῆς δίκης ἐς τοῦτο περιέστη, Luc. Eun. 5 ; περιστήσεσθαι τὰ ἡμέτερα ἐς τόδε ἀμηχανίας προσεδόκων, Iov. Trag. 19.
4) auf die Seite treten, aus dem Wege treten, vermeiden, ἐκτραπήσομαι καὶ περιστήσομαι ὥσπερ τοὺς λυττῶντας τῶν κυνῶν, Luc. Hermot. 86, vgl. Soloec. 5 ; Sp. auch geradezu = fürchten, mit μή konstruiert, Jos. – Nahe bevorstehen, Jacobs Ach.Tat. p. 529, Lobeck Phryn. 377.