Ἀπόλλων

Ἀπόλλων, Apollo

Ἀπόλλων, ὁ,

Apollo: gen. ωνος (also ω An.Ox. 3.222): acc. Ἀπόλλω IG 1.9, al., A. Supp. 214, S. OC 1091, Tr. 209 (lyr.) (mostly in adjurations, νὴ τὸν Ἀπόλλω, etc.), Ἀπόλλωνα Pl. Lg. 624a, freq. later, Agatharch. 7, etc.: voc. Ἄπολλον Alc. 1, A. Th. 159 (lyr.), Cratin. 186, etc.; Ἀπόλλων A. Ch. 559 [NB erroneous; deleted in Supp.]; cf. Ἀπέλλων, Ἄπλουν.
- II Pythag. name of a number, Porph. Abst. 2.36.

I sg. Apolo

1 el dios, hijo de Zeus y Leto Il.1.14, Od.3.279, 4.341, h.Ap.1, Hes.Th.14, Op.771, Sc.58, Fr.25.12, Alcm.49, 50, Stesich.55.2, Alc.307, A.Ch.559, S.OC 1091, Call.Ap.1

• ὁ Ἀ. tít. de una comedia de Filemón, Philem.10

- recibe una serie de epít. que revelan dif. realidades:

a) advoc. locales gener. c. culto Ἀ. Ἀβαῖος A. Abeo de Abas (Fócide), Hsch.s.u. Ἄβαι, Ἀ. Ἀειγενέτης A. Eternamente renovado de Camiro (Rodas), Macr.Sat.1.17.35, Ἀ. Αἰγιλεύς A. Egileo de Egilia IG 5(1).948, Ἀ. Ἀκραίφιος A. Acrefio de Acrefia (Beocia), St.Byz.s.u. Ἀκραιφία, Ἀ. Ἀκρίτας A. Acrita e.d. de la ciudadela de Esparta, Paus.3.12.8, Ἀ. Ἀλασιώτας A. Alasiota de Tamaso (Chipre) IChS 216b.4, Ἀ. ἈλεύςA. Aleo de Alo o bien defensor en Tarento REG 76.1963.191.315 (Tarento IV a.C.);

b) epít. que reflejan el sincretismo c. dioses locales o la incorporación de éstos a la figura de Apolo Ἀ. [Γ]αδηνός A. Gadeno de la Pelasgiótide, prob. divinidad tracia identificada c. Apolo IG 9(2).1076 (Pelasgiótide), Ἀ. Κάρνειος, Καρνήϊος A. Carneo deriv. de un antiguo dios Carno, epít. extendido por todo el dominio dorio, Pi.P.5.79, Paus.2.10.2;

c) advoc. gener. sin culto ref. a sus hazañas Ἀ. Ἀργειφόντης A. Argifonta e.d. Matador de Argos o Matador del dragón (pero cf. etim. de Ἀργειφόντης s.u.) S.Fr.1024, Ἀ. Γιγαντολέτης A. Gigantoleta e.d. Matagigantes, AP 9.525.4;

d) epít. poét. ref. a su figura o pers. Ἀ. Ἀβροχαίτης A. Habroqueta e.d. A. de delicada cabellera, AP 9.525.2, Ἀ. Ἀγλαόμορφος A. Aglaomorfo e.d. A. de bellas formas, AP 9.525.2;

e) frec. los epít. aplicados a A. se aplican tb. a otros dioses Ἀ. Ἀκταῖος A. Acteo e.d. Costero Str.13.1.13, Ἀ. Ἀποτρόπαιος A. Apotropeo o Apotropaico e.d. El que aleja el mal Ar.V.161, Au.61, Pl.359, IG 2².4852, Ἀ. Ἀρχηγέτης (dór. ἀρχαγέτας) A. Arquégeta e.d. Fundador Pi.P.5.60 (de Cirene), Th.6.3 (de Naxo en Sicilia), etc. Para otros epít. de Apolo v. s.uu.

2 entre los pitagóricos n. de un número, Porph.Abst.2.36.

3 n. de un mes. prob. el mismo que Ἀπελλαῖος q.u. GDI 1931.1 (Delfos).

II plu.

1 Apolos ref. a los dif. cultos del dios IG 2².1945 (I d.C.).

2 apolos e.d. jóvenes hermosos, Vit.Aesop.G 16, v. Ἀπόλλωνος ἄκρον, ἱερόν, νῆσος, πόλις.

Ἀπόλλων, ωνος (ὁ) [ᾰ] Apollon, dieu de la musique, des arts et de la poésie, primit. divinité solaire, comme le montrent les qualificatifs qui lui sont d’ord. attribués (Φοῖβος « le brillant », Λύκειος « le lumineux », Ξανθός « le blond », Χρυσοκόμης « le dieu à la chevelure d’or ») : né à Dèlos « l’île brillante » (v. Δῆλος), de Zeus, dieu de la lumière, et de Lètô, personnification de la Nuit qui enfante le jour, il est à peine sorti des bras de sa mère que de ses flèches d’or il tue le dragon Python, symbole de la nuée d’orage qui se déroule dans le ciel. Souillé de ce meurtre, il se réfugie dans la vallée de Tempè pour s’y purifier ; ou, selon une autre tradition, il est envoyé par Zeus chez le roi de Thessalie, Admète, dont il garde les cavales et les troupeaux de bœufs ; ou enfin, par un exil volontaire, il gagne les régions mystérieuses que les Grecs appelaient Hyperboréennes, contrée du Nord qui ne connaît ni les rigueurs de l’hiver, ni les ombres de la nuit, et d’où chaque année, au retour de la belle saison, on supposait qu’il revenait triomphant : légendes diverses, mais dont le trait commun est la disparition momentanée du dieu, symbole du soleil qui s’éloigne de nous durant les longs mois d’hiver, et qui semblait aux Grecs relégué au nord de leur pays dans le séjour des neiges et des frimas. C’est également comme dieu solaire qu’Apollon est associé au groupe des Kharites (Χάριτες, les Grâces), divinités correspondantes aux Haritas des hymnes védiques, c. à d. aux juments qui entraînent le char du Soleil. Dieu de la lumière et de la chaleur, il fait germer et mûrir les fruits, mais aussi il détruit la fraîche végétation du printemps, double action tour à tour bienfaisante ou funeste que symbolise le mythe d’Hyacinthe (v. Ὑάκινθος), la fleur printanière qui se dessèche et meurt sous les ardeurs de la Canicule. Le dieu qui darde ses rayons d’or devait être fort et redoutable : c’est ainsi qu’il perce de ses flèches les géants Aloïdes, les enfants de Niobé ; tel on le voit dans l’Iliade, où il renverse et détruit tout sur son passage : aussi l’invoque-t-on comme un dieu guerrier (v. βοηδρόμιος). Pour la même raison il est un dieu de la mort ; mais la mort qu’il envoie est prompte et douce, c’est la mort subite que les Grecs tenaient pour un bienfait. Par une sorte de contradiction qu’explique sa nature solaire, Apollon, le dieu qui tue, est aussi le dieu qui guérit ; et, comme le soleil purifie l’atmosphère, et, en desséchant le sol, dissipe les miasmes putrides, Apollon est, à ce point de vue, le dieu de la santé et de la vie ; par un nouveau progrès de la même conception, médecin des corps, il devient le médecin des âmes, le dieu purificateur qui efface la souillure du crime, et réconcilie les coupables avec les hommes et avec les dieux (v. καθάρσιος). Est-ce pour marquer cette bienfaisante action ou par une assimilation poétique entre les rayons du soleil et les cordes d’or d’une cithare qu’Apollon est aussi le dieu de la musique ? Ce qui est sûr, c’est que les Grecs l’adoraient comme la divinité inspirée qui préside au chant, à la poésie et aux arts dont les Muses sont la personnification. De même, il est le dieu dont la puissance prophétique annonce l’avenir, et ses sanctuaires sont visités par la Grèce entière, surtout celui de Delphes, où la Pythie, dans les transports du délire divin, transmet les oracles du dieu, oracles souvent ambigus et qui lui valent le surnom de λοξίας (oblique). C’est dans ces consultations qu’Apollon ordonne la fondation d’une cité, l’établissement d’une colonie, l’institution d’un code de lois : ainsi associé aux actes les plus importants de la vie publique des Grecs, il est une des divinités les plus brillantes et les plus considérables du panthéon hellénique ||

➳ Voc. Ἄπολλον, Luc. D. mort. 20, 3 ; J. tr. 1 ; p. exc. Ἀπόλλων, Eschl. Ch. 559, Acc. Ἀπόλλωνα, mais Ἀπόλλω dans les formules de serment, ναὶ ou μὰ τὸν Ἀπόλλω, Xén. Conv. 4, 27 ; Ar. Ach. 59, Pax 16, etc. ; νὴ τὸν Ἀπόλλω, Att. ; avec les verbes marquant l’idée d’un serment ou d’une invocation : ὀμνύναι Ἀπόλλω, Inscr. (Rev. de phil. 5, 158); ἁγνόν τ’ Ἀπόλλω (s. e. καλοῦμεν) Eschl. Suppl. 214, et p.-ê. d’usage général chez les Att. au temps de Thucydide et de Platon, v. Thc. 2, 102 ; Plat. Crat. 404b ; Inscr. (Bull. de corr. hell. 5, 158 ; Rev. de phil. 9, 81). Dans les formes quadrisyll. ᾱ dans Il. 1, 14, 21, etc.

Étym. probabl. pré-grec.

Ἀ˘πόλλων (-ων, -ωνος, -ωνι, -ωνα, -ον)

- a ὑπʼ Ἀπόλλωνος γλυκείας πρῶτον ἔψαυσʼ Ἀφροδίτας sc. Euadne O. 6.35 δᾶμον Ὑπερβορέων Ἀπόλλωνος θεράποντα O. 3.16 ἔννεπε δʼ εὐθὺς Ἀπόλλων as Pythian oracle O. 8.41 (Χάριτες) χρυσότοξον θέμεναι πάρα Πύθιον Ἀπόλλωνα θρόνους O. 14.11 χρυσέα φόρμιγξ, Ἀπόλλωνος καὶ ἰοπλοκάμων σύνδικον Μοισᾶν κτέανον P. 1.1 Κίνυραν, τὸν ὁ χρυσοχαῖτα προφρόνως ἐφίλησʼ Ἀπόλλων P. 2.16 εἰς Ἀίδα δόμον ἐν θαλάμῳ κατέβα, τέχναις Ἀπόλλωνος sc. Koronis P. 3.11 τότʼ ἔειπεν Ἀπόλλων P. 3.40 οὐκ ἀποδάμου Ἀπόλλωνος τυχόντος ἱέρεα χρῆσεν P. 4.5 τῷ μὲν Ἀπόλλων ἅ τε Πυθὼ κῦδος ἐξ ἀμφικτιόνων ἔπορεν ἱπποδρομίας P. 4.66 “οὔ τί που οὗτος Ἀπόλλων” P. 4.87 ἐξ Ἀπόλλωνος δὲ φορμιγκτὰς ἀοιδᾶν πατὴρ ἔμολεν, εὐαίνητος Ὀρφεύς P. 4.176 ἐπʼ Ἀπόλλωνός τε κράνᾳ in Cyrene P. 4.294 ὁ δʼ ἀρχαγέτας Ἀπόλλων since his oracle ordered the foundation of Cyrene P. 5.60 Ἄπολλον, τεᾷ, Καρνήιʼ, ἐν δαιτὶ (Boeckh: Καρνεῖ(ε) codd.: at Cyrene) P. 5.79 Ἐρεχθέος ἀστῶν, Ἄπολλον, οἳ τεὸν δόμον Πυθῶνι δίᾳ θαητὸν ἔτευξαν (i. e. the Alkmaionidai: cf. Herod., 5. 62) P. 7.10 δμᾶθεν δὲ κεραυνῷ τόξοισί τʼ Ἀπόλλωνος (sc. οἱ Γίγαντες) P. 8.18 εὐρυφαρέτρας ἑκάεργος Ἀπόλλων P. 9.28 Ἄπολλον P. 10.10 Ψπερβορέων . ὧν θαλίαις ἔμπεδον εὐφαμίαις τε μάλιστʼ Ἀπόλλων χαίρει P. 10.35 φόρμιγγʼ Ἀπόλλων ἑπτάγλωσσον χρυσέῳ πλάκτρῳ διώκων ἁγεῖτο παντοίων νόμων N. 5.24 μείς τʼ ἐπιχώριος, ὃν φίλησʼ Ἀπόλλων (παρʼ Αἰγινήταις Δελφίνιος μὴν ἄγεται Δελφινίου Ἀπόλλωνος ἱερός. Σ.) N. 5.44 κωμάσομεν παρʼ Ἀπόλλωνος Σικυωνόθε, Μοῖσαι, τὰν νεόκτιστον ἐς Αἴτναν i. e. from the temple of Apollo at Sikyon, where were held the games called Pythia N. 9.1 ἐν Κρίσᾳ δʼ εὐρυσθενὴς εἶδʼ Ἀπόλλων μιν πόρε τʼ ἀγλαίαν I. 2.18 ἐν χρόνῳ δʼ ἔγεντʼ Ἀπόλλων fr. 33b = fr. 147 Schr. ὧραι [Ἀπόλ]λωνι δαῖτα φιλησιστέφανον ἄγοντες Pae. 1.8 [παι]ᾶνα [δι]ώξω Δηρηνὸν Ἀπόλλωνα πάρ τʼ Ἀφρο[δίταν at Abdera Πα. 2. 5. ἰήιε, Δάλιʼ Ἄπολλον Pae. 5.1 19, 37, 43. ἔσχον Δᾶλον, ἐπεί σφιν Ἀπόλλων δῶκεν ὁ χρυσοκόμας Ἀστερίας δέμας οἰκεῖν Pae. 5.40 κατέβαν στεφάνων καὶ θαλιᾶν τροφὸν ἄλσος Ἀπόλλωνος at Delphi Πα. 6. 15. πρὸ πόνων δέ κε μεγάλων Δαρδανίαν ἔπραθεν, εἰ μὴ φύλασσεν Ἀπόλλων Pae. 6.91 Ἀπόλλωνί γ[ Pae. 7.5 Ἄπολλο[ν Πα. 7B. 1. κλυτοὶ μάντιες Ἀπόλλωνος Pae. 8.13 ]ἄναξ Ἄπολλον[ Pae. 16.2 ὁ Μοισαγέτας με καλεῖ χορεῦσαι Ἀπόλλων fr. 94c. 2. παιηο[ν- ] Ἀπόλλωνί τε καὶ[ fr. 140b. 10. ὀρχήστʼ ἀγλαίας ἀνάσσων, εὐρυφάρετρʼ Ἄπολλον fr. 148. ]εν γάρ, Ἄπολλον[ fr. 215. 8. ]Ἀπόλλωνι μὲν θ[ ?fr. 333a. 4.
- b Apollo Agreus or Nomios; cf. Serv. ad Virg. Georg. 1. 14, = Hes. fr. 129. R₃. “θήσονταί τέ νιν (sc. Ἀρισταῖον) ἀθάνατον, Ζῆνα καὶ ἁγνὸν Ἀπόλλων, ἀνδράσι χάρμα φίλοις, ἄγχιστον ὀπάονα μήλων, Ἀγρέα καὶ Νόμιον, τοῖς δʼ Ἀρισταῖον καλεῖν” P. 9.64
- c test., v. fr. 51a, fr. 55, fr. 56, fr. 100.

…ἐποίησας ἀναμνήσας με. περὶ γάρ τοι τῶν ποιημάτων ὧν πεποίηκας ἐντείνας τοὺς τοῦ Αἰσώπου λόγους καὶ τὸ εἰς τὸν Ἀπόλλω προοίμιον καὶ ἄλλοι τινές με ἤδη ἤροντο, ἀτὰρ καὶ Εὔηνος πρῴην, ὅτι ποτὲ διανοηθείς, ἐπειδὴ δεῦρο ἦλθες…

Plato, Phaedo
…ἐν πολλῷ χρόνῳ γίγνεται, ὅταν τύχωσιν ἄνεμοι ἀπολαβόντες αὐτούς. ἀρχὴ δʼ ἐστὶ τῆς θεωρίας ἐπειδὰν ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἀπόλλωνος στέψῃ τὴν πρύμναν τοῦ πλοίου · τοῦτο δʼ ἔτυχεν, ὥσπερ λέγω, τῇ προτεραίᾳ τῆς δίκης γεγονός. διὰ…

Plato, Phaedo
…ᾧ Θησεύς ποτε εἰς Κρήτην τοὺς δὶς ἑπτὰ ἐκείνους ᾤχετο ἄγων καὶ ἔσωσέ τε καὶ αὐτὸς ἐσώθη. τῷ οὖν Ἀπόλλωνι ηὔξαντο ὡς λέγεται τότε, εἰ σωθεῖεν, ἑκάστου ἔτους θεωρίαν ἀπάξειν εἰς Δῆλον · ἣν δὴ ἀεὶ καὶ νῦν…

Plato, Phaedo
…κεκλόμενος Τρώεσσι κατὰ στίχας · οἳ δὲ σὺν αὐτῷ πάντες ὁμοκλήσαντες ἔχον ἐρυσάρματας ἵππους ἠχῇ θεσπεσίῃ · προπάροιθε δὲ Φοῖβος Ἀπόλλων ῥεῖʼ ὄχθας καπέτοιο βαθείης ποσσὶν ἐρείπων ἐς μέσσον κατέβαλλε, γεφύρωσεν δὲ κέλευθον μακρὴν ἠδʼ εὐρεῖαν, ὅσον τʼ ἐπὶ…

Homer, Iliad
…δʼ ἀπὸ χαλκόφι χαλκός, οὐδʼ ἵκετο χρόα καλόν · ἐρύκακε γὰρ τρυφάλεια τρίπτυχος αὐλῶπις, τήν οἱ πόρε Φοῖβος Ἀπόλλων. Ἕκτωρ δʼ ὦκʼ ἀπέλεθρον ἀνέδραμε, μίκτο δʼ ὁμίλῳ, στῆ δὲ γνὺξ ἐριπὼν καὶ ἐρείσατο χειρὶ παχείῃ γαίης…

Homer, Iliad
…ἵππον τὴν Βοιωτίαν Ἐπαμινώνδας ὁ Θηβαῖος. ταύτας τὰς γραφὰς Εὐφράνωρ ἔγραψεν Ἀθηναίοις καὶ πλησίον ἐποίησεν ἐν τῷ ναῷ τὸν Ἀπόλλωνα Πατρῷον ἐπίκλησιν · πρὸ δὲ τοῦ νεὼ τὸν μὲν Λεωχάρης, ὃν δὲ καλοῦσιν Ἀλεξίκακον Κάλαμις ἐποίησε. τὸ δὲ…

Pausanias, Description of Greece
…τὸ πρὶν ἐν ἀθανάτοισι θεοῖσιν, ἄντα Ποσειδάωνος ἐναντίβιον πολεμίζειν. ὣς φάτο, τὴν δʼ οὔ τι προσέφη ἑκάεργος Ἀπόλλων, ἀλλὰ χολωσαμένη Διὸς αἰδοίη παράκοιτις νείκεσεν ἰοχέαιραν ὀνειδείοις ἐπέεσσι · πῶς δὲ σὺ νῦν μέμονας κύον ἀδεὲς ἀντίʼ ἐμεῖο…

Homer, Iliad
…χρύσεοι στρόφοι ἀσπαίροντα, οὐδʼ ἔτι δεσμά σʼ ἔρυκε, λύοντο δὲ πείρατα πάντα. αὐτίκα δʼ ἀθανάτῃσι μετηύδα Φοῖβος Ἀπόλλων · εἴη μοι κίθαρίς τε φίλη καὶ καμπύλα τόξα, χρήσω δʼ ἀνθρώποισι Διὸς νημερτέα βουλήν. ὣς εἰπὼν ἐβίβασκεν…

NA, Homeric Hymns
…, φίλον μακάρεσσι θεοῖσιν. τοῦ δὲ τάφον καὶ σῆμʼ ἀιδὲς ποίησεν Ἄναυρος ὄμβρῳ χειμερίῳ πλήθων · τὼς γάρ μιν Ἀπόλλων Λητοΐδης ἤνωξʼ, ὅτι ῥα κλειτὰς ἑκατόμβας ὅστις ἄγοι Πυθοῖδε βίῃ σύλασκε δοκεύων .…

Hesiod, Shield of Heracles
…· ἐξ αὖ νῦν ἔφυγες θάνατον κύον · ἦ τέ τοι ἄγχι ἦλθε κακόν · νῦν αὖτέ σʼ ἐρύσατο Φοῖβος Ἀπόλλων ᾧ μέλλεις εὔχεσθαι ἰὼν ἐς δοῦπον ἀκόντων. ἦ θήν σʼ ἐξανύω γε καὶ ὕστερον ἀντιβολήσας, εἴ πού τις…

Homer, Iliad

Menu

Word wheel

Ἀπόλλων

Saved

Recent