ἥλιος

ἥλιος, ἥλιος, sun

ἥλιος, ὁ, Ep. ἠέλιος, as always in Hom. (exc. in the late passage Od. 8.271) and Hes., cf. Hp. Alim. 42: Dor. ἀέλιος [ᾱ] Pi. P. 4.144, Call. Cer. 92, Lav.Pall. 89, and lyr. in Trag., S. Ant. 809, E. Ph. 175, al., but ἅλιος [ᾱ], S. Tr. 96, E. Alc. 395 (ᾰέλιος S. Tr. 835): Cret. ἀβέλιος (i.e. ἀϝ-), Hsch.: Aeol. ἀέλιος Sapph. 79(= Oxy. 1787Fr. 1.25), Supp. 25.7; ἄλιος Sapph. 69 (s.v.l.): Arc. ἀέλιος (or ἁ-) IG 5(2).4.12 (Tegea, iv B.C.):—

sun, Il. 7.421, etc.; ὁρᾶν φάος ἠελίοιο to see the light of life, live, 18.61, etc.; ὑπʼ ἠελίῳ τε καὶ οὐρανῷ ἀστερόεντι ναιετάουσι 4.44; γυνὴ . . ἀρίστη τῶν ὑφʼ ἡλίῳ E. Alc. 151; οὐκέτʼ ἔστιν ὑφʼ ἁλίῳ ib. 395; also ὑπὸ ἡλίου ἑωρᾶσθαι Th. 2.102; οἱ ὑπὸ τοῦτον τὸν ἥλιον ἄνθρωποι D. 18.270; τριῶν τῶν ὑπὸ τὸν ἥ. μεγίστων ἡγεμονιῶν Plu. Luc. 30: prov., οὐδʼ ὁ ἥ. εἴσεται Hld. 7.21; ὥσπερ σελήνη γʼ ἡλίῳ (sc. ὅμοιος) a pale reflection, Com.Adesp. 5.15D.
- - 2 to determine the cardinal points, πρὸς ἠῶ τʼ ἠέλιόν τε towards the East, opp. πρὸς ζόφον: εἴτʼ ἐπὶ δεξίʼ ἴωσι πρὸς ἠῶ τʼ ἠέλιόν τε, εἴτʼ ἐπʼ ἀριστερὰ τοί γε ποτὶ ζόφον ἠερόεντα Il. 12.239, cf. Od. 9.26; ὅσοι ναίουσι πρὸς ἠῶ τʼ ἠέλιόν τε, ἠδʼ ὅσσοι μετόπισθε ποτὶ ζόφον 13.240; πρὸς ἠῶ τε καὶ ἡλίου ἀνατολάς, opp. πρὸς ἑσπέρην, Hdt. 7.58; τὰ πρὸς ἠῶ τε καὶ ἥλιον ἀνατέλλοντα Id. 4.40; οἱ ἀπὸ ἡλίου ἀνατολέων Αἰθίοπες the eastern . ., Id. 7.70.
  - 3 day, S. El. 424; a day, Pi. O. 13.37, Hp. Alim. 42, E. Hel. 652 (pl.), Ps.-Luc. Philopatr. 4,26, etc.; later, year, Herod. 10.1.
  - 4 sunshine, sunʼs heat, ἐπὶ τοῖς ὄρεσιν Pl. Phd. 116e; ἥ. πολύς Luc. Nav. 35, cf. Herm. 25; πολὺν τὸν ἥ. ἐμφαίνειν, of a sunburnt person, Id. Ind. 3, cf. Rh.Pr. 9: pl., sunbeams, Thphr. Sign. 22, Ael. NA 16.17; hot sunny days, Th. 7.87.
  - 5 metaph., sunshine, brightness, ψυχῆς Plu. Es. carn. 1 2.994e, cf. Artem. 2.36, etc.; of a person, Ἑλλάνων δόξης δεύτερον Ἀέλιον IG 14.1188; of Ptol. VI, UPZ 15.33; νέος Ἥ., of Nero and Caligula, SIG 814.34, 798.3.
- II as pr. n., Helios, the sun-god, Od. 8.271, etc.; νὴ τὸν Ἥ. Men. Sam. 108; ὑπὸ Δία Γῆν Ἥλιον, in manumission-formula, POxy. 48.6, 49.8 (i A.D.), IG 9(1).412 (Aetolia), IPE 2.54.10 (iii A.D.); [Ἥλιος] δούλους ἐλευθέρους ποιεῖ Artem. 2.36; identified with Apollo, Carm.Pop. 12, E. Fr. 781.11; with Dionysus, D.Chr. 31.11, etc.
- - 2 Ἡλίου ἀστήρ, of the planet Saturn, v.l. in Pl. Epin. 987c, cf. D.S. 2.30, Theo Sm. p.130H. (I.-E. sāwelios, cf. Cret. ἀβέλιος, Lith. sáulė, Lat. sōl.)

ἥλιος, ου (ὁ)

I soleil, Hom. etc. ; ἡλίου κύκλος, Eschl. Pr. 91 ; Soph. Ant. 416 ; Eur. Ion 41, le disque du soleil ; au plur. ὁρᾶν μοι δύο ἡλίους δοκῶ, Eur. Bacch. 916, il me semble voir deux soleils ; ἀκτὶς ἡλίου, Eschl. Ag. 676 ; ἀκτῖνες ἡλίου, Eur. Bacch. 677 ; Eschl. Pr. 797, les rayons du soleil ; ἡλίου αὐγαί, Eschl. Pers. 70 ; λαμπάδες, Eur. Ion 1467 ; λαμπτῆρες, Eur. Rhes. 59 ; σέλας, Eschl. Eum. 916 ; Soph. El. 17 ; Eur. El. 866 ; φάος, Hés. O. 154 ; φῶς, Eur. Rhes. 447, etc. ; φέγγος, Eschl. Pers. 377 ; Soph. El. 380 ; Eur. Hec. 248 ; φλόξ, Eschl. Pr. 22 ; Eur. I.T. 1207, l’éclat, les flambeaux, la lumière, la flamme du soleil ; ἡλίου βολαί, Eur. Or. 1259, Ph. 172 ; τόξα, Eur. H.f. 1090, les traits, les flèches du soleil ; ἁλίου ἅρμα, Eur. Or. 1007, le char du soleil ; ἡλίου θάλπος, Eur. Cycl. 540 ; θάλπη, Eschl. Sept. 446 ; καύματα, Soph. O.C. 350, la chaleur du soleil ; ἅμ’ ἠελίῳ ἀνιόντι, DS. 15, 18 ; ἅμα τῷ ἡλίῳ ἀνίσχοντι, Paus. 10, 23, 4, au lever du soleil ; ou simpl. ἅμα ἡλίῳ, Lib. 1, 286, avec le soleil ; ἠέλιος δ’ ἀνόρουσε, Od. 3, 1, et le soleil se leva ; ἔστ’ ἂν αὑτὸς ἥλιος ταύτῃ μὲν αἴρῃ, τῇδε δ’ αὖ δύνῃ πάλιν, Soph. Ph. 1330, tant que le même soleil se lèvera de ce côté, et se couchera ensuite de celui-ci ; ἀφ’ ἡλίου ἀνιόντος μέχρι δυομένου, Eschn. 72, 27, depuis le lever jusqu’au coucher du soleil ; τινὲς αὐτῶν οὔτε ἀνατέλλοντα τὸν ἥλιον οὔτε δυόμενον ἑωράκασι, Ath. 526b, quelques-uns d’entre eux n’ont jamais vu le soleil se lever ni se coucher ; δύσετό τ’ ἠέλιος, Od. 2, 388, et le soleil se plongea (dans l’Océan); ἐς ἠέλιον καταδύντα, Il. 1, 601, vers le coucher du soleil ; μικρὸν πρὸ δύντος ἡλίου, Xén. Hell. 7, 2, 22, peu avant le coucher du soleil ; en parl. d’une éclipse de soleil : τὸν ἥλιον ἐκλιπεῖν συνέβη καὶ γενέσθαι σκότον, Plut. Per. 35, il arriva en même temps que le soleil s’éclipsa et que l’obscurité se fit ; περὶ ἡλίου ἔκλειψιν, Xén. Hell. 2, 3, 4, pendant une éclipse de soleil ||

II p. suite, l’idée du soleil sert à exprimer :

1 l’idée de vie sur terre : ὁρᾶν φάος ἠελίοιο, Il. 18, 61, etc. voir la lumière du soleil ; ὑπ’ ἠελίῳ, Il. 4, 44 ; ὑφ’ ἡλίῳ, Eur. Alc. 151 ; ὑπὸ ἡλίου, Thc. 2, 102 ; ὑπὸ τὸν ἥλιον, Dém. 316, 16 ; Plut. Luc. 30, habiter, résider, être vu sous le soleil, c. à d. sur terre ; οὐκέτ’ εἶναι ὑφ’ ἁλίῳ, Eur. Alc. 394, n’être plus sous le soleil, avoir cessé de vivre ||

2 la région du ciel où le soleil se lève, l’orient : πρὸς ἠῶ τ’ ἠέλιόν τε, Il. 12, 239, etc. ; Od. 13, 240, etc. (p. opp. à πρὸς ζόφον) vers l’orient et la région du soleil ; ou πρὸς ἠῶ τε καὶ ἡλίου ἀνατολάς (p. opp. à πρὸς ἑσπέρην) Hdt. 7, 58 ; ou πρὸς ἠῶ τε καὶ ἥλιον ἀνατέλλοντα, Hdt. 4, 40, m. sign. ; οἱ ἀπὸ ἡλίου ἀνατολέων, Hdt. 7, 70, ceux de l’orient ||

3 l’idée de la course du soleil pour marquer la durée : soit la durée d’un jour, Soph. El. 424 ; ἁλίῳ ἀμφ’ ἑνί, Pd. O. 13, 51 (cf. Eur. Rhes. 447) pendant un seul jour ; au plur. Eur. Hel. 658 ; ἡλίους δέκα, Luc. Philopatr. 26 ; δώδεχ’ ἡλίους, Philopatr. 4, dix, douze soleils, c. à d. jours ; ἐπὶ πολλοῖς ἡλίοις, Lib. (Eust.-DP. 39) pendant de nombreux jours ; soit la révolution d’une année ; ἑξηκοστὸν ἥλιον κάμψαι, Hérod. att. (Stob. Fl. 116, 21) avoir franchi dans sa course le 60e soleil, c. à d. la 60e année ||

4 l’idée de chaleur : ὁ ἥλιος πολύς, Luc. Nav. 35, forte chaleur ; πολὺν τὸν ἥλιον ἐπὶ τῷ σώματι ἐμφαίνειν, Luc. Ind. 3, avoir le corps brûlé par le soleil ; au plur. οἱ ἥλιοι, la chaleur du soleil (p. opp. à τὸ πνῖγος) Thc. 7, 87 ; Arstt. G.A. 5, 5, 9 ; H.A. 8, 7 ; El. N.A. 16, 17 ; V.H. 13, 1 ||

5 fig. chaleur de l’âme, joie, bonheur, Plut. M. 994e; cf. Artém. 2, 36 ||

➳ Dans Hom. d’ord. épq. ἠέλιος, (v. ci-dessus). Dor. ἀέλιος [ᾱ] Pd. P. 4, 257 ; dans les chœurs de Soph. et d’Eur. (jamais dans Eschl.) Soph. Ant. 100, 809 ; O.C. 1245 ; Eur. El. 739 ; avec [ᾰ] : ἀέλιον, Soph. Tr. 835 ; ἀελίου, Eur. Med. 1252 ; autre forme dor. ἅλιος [ᾱ] Soph. Tr. 96, El. 824.

Étym. pour *σᾱϝέλιος, *ἀϝέλιος, d’où ἠέλιος, att. ἥλιος, de indo-europ. *seh₂u-el-, soleil ; cf. sscr. sū́rya-, sū́ra-, lat. sōl, angl. sun.

ἥλιος, ὁ, poet. ἠέλιος, u. so immer Hom., außer Od. 8.271, wie auch die sp. Ep.; dor. ἅλιος u. als nom. pr., auch Ἀέλιος (verwandt mit ἕλη, aber auch mit ἠώς), die Sonne, Hom. u. Folgde überall. Vom Aufgehen der Sonne bei Hom. ἀνιέναι, auch ἀνορούειν u. ἀνανεῖσθαι, andere Dichter ἀνέρχομαι, τέλλω, in Prosa am gew. ἀνίσχειν u. ἀνέχειν ; vom Untergehen δῦναι u. δύεσθαι, Hom. u. A.; poet. ἐπεὶ δὲ φέγγος ἡλίου κατέφθιτο, Aesch. Pers. 369 ; ἐς νύκτʼ ἀποστείχοντος ἡλίου Suppl. 750 ; ἐκλείπω, ἔκλειψις, von der Sonnenfinsternis ; die subst. ἀνατολαί, δύσις, φάος, φέγγος, αἴγλη, αὐγαί, σέλας, ἀκτίς, βολαί, s. unter den betreffenden Artikeln ; – ὑφʼ ἡλίῳ, unter der Sonne, auf der Erde, τῶν ὑφʼ ἡλίῳ ἀρίστη Eur. Alc. 151 ; dah. οὐκέτʼ ἔστιν ὑφʼ ἁλίῳ, lebt nicht mehr, 396, wie oft bei Hom. ὁρᾶν φάος ἠελίοιο, leben ; αἳ γὰρ ὑπʼ ἠελίῳ τε καὶ οὐρανῷ – ναιετάουσι πόληες Il. 4.44 ; τῶν ὑπὸ τουτονὶ τὸν ἥλιον ἀνθρώπων Dem. 18.270 ; τριῶν τῶν ὑπὸ τὸν ἥλιον μεγίστων ἡγεμονιῶν Plut. Lucull. 30.
Bei Hom. ist πρὸς Ἠῶ τʼ Ἠέλιόν τε die gew. Bestimmung der Lichtseite der Erde (Morgen u. Mittag), im Ggstz von πρὸς ζόφον, Il. 12.239, Od. 9.26, 13.240 ; noch Her. setzt πρὸς ἠῶ τε καὶ ἡλίου ἀνατολάς u. πρὸς ἑσπέρην sich entgegen, 7.58 ; – das Tageslicht, der Tag, ἁλίῳ ἀμφʼ ἑνί Pind. Ol. 13.36 ; φῶς ἓν ἡλίου Eur. Rhes. 447 ; ἡλίους μυρίους διελθών Hel. 658, vgl. El. 654 ; einzeln auch in Prosa ; Sonnenschein, ἥλιος πολύς Luc. nav. 35 ; ἐν ἡλίῳ κατακεῖσθαι, in der Sonne liegen, Plut. Alex. 14. – Im plur. Sonnenstrahlen, οἵ τε ἥλιοι τὸ πρῶτον καὶ τὸ πνῖγος ἔτι ἐλύπει Thuc. 7.87 ; vgl. Arist. H.A. 8.7 ; öfter bei Sp., wie Ael. H.A. 16.17 ; Dion.Per. 40.

…ἄρα νομίζω θεοὺς εἶναι, ὥσπερ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι ; μὰ Δίʼ, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἐπεὶ τὸν μὲν ἥλιον λίθον φησὶν εἶναι, τὴν δὲ σελήνην γῆν. Ἀναξαγόρου οἴει κατηγορεῖν, ὦ φίλε Μέλητε ; καὶ οὕτω καταφρονεῖς…

Plato, Apology
…ταῦτα λέγω, ὡς τὸ παράπαν οὐ νομίζεις θεούς. ὦ θαυμάσιε Μέλητε, ἵνα τί ταῦτα λέγεις ; οὐδὲ ἥλιον οὐδὲ σελήνην ἄρα νομίζω θεοὺς εἶναι, ὥσπερ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι ; μὰ Δίʼ, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἐπεὶ…

Plato, Apology
…ἐπιδείξω. πρῶτον δὲ διηγήσασθαι βούλομαι τὰ πραχθέντα τῇ τελευταίᾳ ἡμέρᾳ. Σώστρατος ἦν μοι ἐπιτήδειος καὶ φίλος. τούτῳ ἡλίου δεδυκότος ἰόντι ἐξ ἀγροῦ ἀπήντησα. εἰδὼς δʼ ἐγὼ ὅτι τηνικαῦτα ἀφιγμένος οὐδένα καταλήψοιτο οἴκοι τῶν ἐπιτηδείων, ἐκέλευον ,…

Lysias, Speeches
…γάρ, ὦ ἄνδρες, ὅπερ καὶ πρότερον εἶπον, φίλος ὢν Σώστρατος καὶ οἰκείως διακείμενος ἀπαντήσας ἐξ ἀγροῦ περὶ ἡλίου δυσμὰς συνεδείπνει, καὶ ἐπειδὴ καλῶς εἶχεν αὐτῷ, ἀπιὼν ᾤχετο. καίτοι πρῶτον μέν, ὦ ἄνδρες, ἐνθυμήθητε…

Lysias, Speeches
…διὰ ταῦτα ὡς ὁσιώτατα διαβιῶναι τὸν βίον · οἷσιν γὰρ ἂν Φερσεφόνα ποινὰν παλαιοῦ πένθεος δέξεται, εἰς τὸν ὕπερθεν ἅλιον κείνων ἐνάτῳ ἔτεϊ ἀνδιδοῖ ψυχὰς πάλιν,. . ἐκ τᾶν βασιλῆες ἀγαυοὶ καὶ σθένει κραιπνοὶ σοφίᾳ…

Plato, Meno
…μετʼ ἀμφοτέροισιν ἔθηκε. τὼ δὲ καλεσσαμένω ἀγορὴν ἐς πάντας Ἀχαιούς, μάψ, ἀτὰρ οὐ κατὰ κόσμον, ἐς ἠέλιον καταδύντα, οἱ ἦλθον οἴνῳ βεβαρηότες υἷες Ἀχαιῶν, μῦθον μυθείσθην, τοῦ εἵνεκα λαὸν ἄγειραν. ἔνθʼ ἤ τοι…

Homer, Odyssey
…. ἡ δʼ αὖτε Φρονίοιο Νοήμονα φαίδιμον υἱὸν ᾔτεε νῆα θοήν · ὁ δέ οἱ πρόφρων ὑπέδεκτο. δύσετό τʼ ἠέλιος σκιόωντό τε πᾶσαι ἀγυιαί, καὶ τότε νῆα θοὴν ἅλαδʼ εἴρυσε, πάντα δʼ ἐν αὐτῇ ὅπλʼ ἐτίθει, τά…

Homer, Odyssey
…τοῖσι δὲ δῖος Ὀδυσσεὺς ἤϊεν · αἰπὺ δʼ ὄρος προσέβαν καταειμένον ὕλῃ Παρνησοῦ, τάχα δʼ ἵκανον πτύχας ἠνεμοέσσας. Ἠέλιος μὲν ἔπειτα νέον προσέβαλλεν ἀρούρας ἐξ ἀκαλαρρείταο βαθυρρόου Ὠκεανοῖο, οἱ δʼ ἐς βῆσσαν ἵκανον ἐπακτῆρες · πρὸ δʼ ἄρʼ…

Homer, Odyssey
…πάσχοντες ἑταῖροι, ὄφρʼ ὑμῖν εἴπω μαντήια Τειρεσίαο Κίρκης τʼ Αἰαίης, ἥ μοι μάλα πόλλʼ ἐπέτελλε νῆσον ἀλεύασθαι τερψιμβρότου Ἠελίοιο · ἔνθα γὰρ αἰνότατον κακὸν ἔμμεναι ἄμμιν ἔφασκεν. ἀλλὰ παρὲξ τὴν νῆσον ἐλαύνετε νῆα μέλαιναν. ὣς ἐφάμην ,…

Homer, Odyssey
…ἐμὸν χόλον, ἀλλά μʼ ἐᾶσαι · καὶ γὰρ ἐγὼ σοὶ δῶκα ἑκὼν ἀέκοντί γε θυμῷ · αἳ γὰρ ὑπʼ ἠελίῳ τε καὶ οὐρανῷ ἀστερόεντι ναιετάουσι πόληες ἐπιχθονίων ἀνθρώπων, τάων μοι περὶ κῆρι τιέσκετο Ἴλιος ἱρὴ καὶ Πρίαμος καὶ λαὸς…

Homer, Iliad

Menu

Word wheel

ἥλιος

Saved

Recent