πρῶτος

πρῶτος, πρῶτος, πρώτη, πρῶτον, first

Could not find πρώτισθʼ in Logeion dictionaries.

πρώτισθʼ Adjective: neuter nominative plural superlative, Adjective: neuter vocative plural superlative, Adjective: neuter accusative plural superlative, Adjective: masculine vocative singular superlative, Adjective: feminine vocative singular superlative, Adjective: feminine nominative plural superlative, Adjective: feminine vocative plural superlative of πρῶτος

See πρώτισθʼ in Morpho

πρῶτος, η, ον, v. πρότερος B.

πρῶτος, η, ον, premier :

I adj.

1 (dans l’espace) le plus en avant : πρώτοισιν ἐνὶ προμάχοισι, Od. 18, 379, parmi les combattants les plus en avant, c. à d. dans la première ligne de bataille ; πρώτῃ ἐν ὑσμίνῃ, Il. 15, 340 ; 20, 395, dans le premier engagement, celui qui se fait en tête de l’ordre de bataille ; ἐνὶ πρώτῳ ὁμάδῳ, Il. 17, 380, dans la mêlée la plus en avant ; ἡ πρώτη (s. e. τάξις) El. N.A. 2, 6, le premier rang, la première ligne ; τῆς πρώτης τάττειν, Isocr. 271a ; Lys. 147, 11, mettre au premier rang, en première ligne ; ἐν πρώτῳ ῥυμῷ, Il. 6, 40 ; 16, 371, dans la première partie du timon ; πρῶται θύραι, Il. 22, 66, la porte la plus extérieure ; πρῶτον ξύλον, Ar. Ach. 28, les bancs de devant dans la Pnyx, au théâtre ||

2 (avec idée de rang et de nombre) le premier, p. opp. à τῷ δευτέρῳ..., τῷ τριτάτῳ..., τῷ δὲ τετάρτῳ..., πέμπτῳ δέ, Il. 23, 265 ; à ὕστατος, Il. 5, 703 ; Od. 9, 448 ; à τελευταῖος, Eschl. Ag. 314 ; à μέσον καὶ τελευταῖον, Plut. M. 5d ; πρῶτος μετά τινα, Il. 8, 289, le premier après qqn ; avec le gén. : πρῶτοι πάντων ἀνθρώπων, Hdt. 2, 2, les premiers de tous les hommes ; τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερέων, Hdt. 7, 168, dès le premier jour ; τὸν πρῶτον τοῦ χρόνου, Xén. Lac. 1, 5, dans le premier temps, au début ; πρὸς πρώτην ἕω, Soph. O.C. 477, (tourné) du côté de l’orient ; ἱερὰ καλὰ ἦν εὐθὺς ἐπὶ τοῦ πρώτου (s. e. ἱερείου) Xén. An. 4, 3, 9, le sacrifice fut favorable dès la première victime ; ἐν πρώτοις, parmi les premiers, c. à d. tout d’abord, en premier lieu, Is. 67, 29 et 33 ; Luc. Par. 49, etc. ; d’où comme le lat. imprimis, surtout, avant tout, Plat. Rsp. 522c ; πρῶτος ἀριθμός, Eucl. Elem. 7, 13, nombre premier, qui ne se divise par aucun facteur, p. opp. à σύνθετος ; πρῶτοι πρὸς ἀλλήλους ἀριθμοί, Eucl. Elem. 7, 13, nombres premiers entre eux, nombres qui en dehors de l’unité n’ont pas de diviseur commun ; qqf. au sens de πρότερος, Il. 13, 502 ; 18, 92 ; Hdt. 2, 2 ; 9, 27 ; Ps.-Eratosth. Cat. 42, p. 122, etc. ; fig. le plus excellent, le plus distingué, le principal : μετὰ πρώτοισιν ἐών, Il. 4, 341, étant parmi les premiers ; οἱ δοκοῦντες πρῶτοι εἶναι, Xén. Lac. 14, 4, ceux qui passent pour être les premiers ; cf. Thc. 6, 28 ; Xén. An. 2, 6, 26 ; αἱ πρῶται πόλεις, Thc. 2, 8 ; 4, 95, les cités les plus importantes ; joint à ἄριστος, Plat. Pol. 303b, Leg. 626e ; avec un gén. : οἱ πρῶτοι στρατοῦ, Soph. Ph. 1305, les premiers de l’armée, les chefs ; cf. Eur. Hec. 304, etc. ; avec un rég. : νόον ἐν πρώτοισι Μυκηναίων ἐτέτυκτο, Il. 15, 643, il se trouvait parmi les premiers des Mycéniens pour l’intelligence ; πρῶτος ἀρετῇ, Soph. Ph. 1425, le premier par le mérite ; πρ. χρήμασι καὶ γένει, Thc. 3, 65, le premier par la fortune et la naissance ; en mauv. part : μοῖρα πρώτη, Soph. O.C. 143, le premier lot, c. à d. la plus grande infortune ||

II subst.

1 τὸ πρῶτον, τὰ πρῶτα, le commencement : τὸ πρῶτον τοῦ ᾄσματος, Plat. Prot. 343c, le commencement du chant ; τὰ πρῶτα τῆς Ἰλιάδος, Plat. Rsp. 392c, le commencement de l’Iliade ||

2 τὰ πρῶτα (s. e. ἆθλα) le premier prix, Soph. Aj. 1300, O.C. 1313, etc. ; τὰ πρῶτα λαμβάνειν, Il. 23, 275 ; φέρεσθαι, DC. 42, 57 ; 44, 4 ; φέρειν, Anth. 8, 111, remporter le prix ||

3 τὰ πρῶτα, le plus haut degré, le point le plus élevé ; τὰ πρῶτα τῆς εὐδαιμονίας, Luc. Charid. 10, le comble du bonheur ; φρενῶν ἐς τὰ ἐμεωυτοῦ πρῶτα οὔκω ἀνήκω, Hdt. 7, 13, litt. je ne suis pas encore arrivé au point culminant de mon esprit, c. à d. je ne suis pas encore arrivé à toute la prudence (que j’aurai plus tard), je suis encore jeune ; en parl. de pers. les premiers, les plus grands : τῆς γῆς τὰ πρῶτ(α), Eur. Med. 917, les premiers du pays ; τὰ πρῶτα τῶν Ἐρετριέων, Hdt. 6, 100, les premiers des Érétriens ; τὰ πρ. τῆς βουλῆς, DC. 36, 13, les premiers du sénat ; en parl. d’une seule pers. ὁ μηχανικῶν ὢν τὰ πρῶτα, Luc. Hipp. 3, le plus industrieux des artisans ||

4 t. de philosophie : τὰ πρῶτα, les premiers éléments des choses, les éléments, Plat. Arstt. etc. ||

III adv. :

1 fém. πρώτη : τὴν πρώτην, la première fois, tout d’abord, en premier lieu, au début, Hdt. 1, 153 ; 3, 134 ; Xén. Mem. 3, 6, 10 ; Dém. 29, 1, etc. ; τήν γε πρώτην, El. N.A. 11, 10 ; Luc. Pisc. 39, etc. m. sign. ; avec une prép. : ἀπὸ πρώτης, au commencement, de prime abord, au début, Plat. Pol. 292b ; κατὰ πρώτας εὐθύς, DC. 52, 19 ; et κατὰ τὴν πρώτην εὐθύς, DC. 62, 3, m. sign. ; παρὰ πρώτην, Philstr. V. Ap. 1, 22, la première fois ||

2 neutre πρῶτον, πρῶτα et τὸ πρῶτον, τὰ πρῶτα, écrit aussi τοπρῶτον, ταπρῶτα : πρῶτον, d’abord, premièrement : πρῶτόν τε καὶ ὕστατον, Hés. Th. 34, en premier et en dernier lieu ; πρῶτον μέν, p. opp. à δεύτερον αὖ..., τὸ τρίτον αὖ, Il. 6, 179 ; δεύτερον δέ, Xén. Œc. 4, 15 ; à ἔπειτα..., τὸ τρίτον, Plat. Leg. 669a ; à ἔπειτα δεύτερον..., ἔπειτα τρίτον, Eschn. 1, 34 ; d’ord. πρῶτον μὲν..., ἔπειτα, Att. d’abord..., ensuite ; πρ. μὲν..., ἔπειτα..., ἔπειτα, Plat. Phæd. 89a, d’abord..., ensuite..., ensuite ; πρῶτον μὲν..., ἔπειτα δέ, Soph. O.C. 632, etc. ; Xén. Cyr. 2, 1, 2, etc. ; d’abord..., ensuite ; πρῶτον μὲν..., εἶτα, Xén. An. 1, 3, 2, etc. ; ou εἶτα δέ, Xén. An. 1, 2, 16 ; πρῶτον μὲν..., αὖ, Plat. Leg. 935a, m. sign. etc. ; simpl. en corrélat. avec δέ : πρῶτον μὲν..., δέ, Xén. Cyr. 6, 4, 18, etc. ; Plat. Phæd. 113b, etc. ; ou sans corrélatif, Eschl. Ag. 810 ; Xén. Cyr. 1, 2, 13 ; Plat. Leg. 933b, etc. ; la première fois, c. πρότερον, El. N.A. 3, 14 ; πρῶτον ἤ, avant que, Anth. 12, 206 ; El. V.H. 5, 18 ; — πρῶτα, d’abord, comme πρῶτον, Att. ; πρῶτα μὲν..., en corrél. avec ἔπειτα, Soph. Tr. 616 ; Xén. Hell. 4, 1, 31, etc. ; avec ἔπειτα δέ, Soph. Ph. 919 ; Xén. Hell. 7, 1, 7 ; avec εἶτα, Soph. El. 261 ; avec δέ, Eschl. Pr. 447 ; Soph. Tr. 763 ; trop tôt, Od. 24, 28 ; — τὸ πρῶτον, tout d’abord, premièrement, au commencement, la première fois, Il. 4, 267 ; 23, 324 ; Od. 23, 214 ; Eschl. Ag. 1287 ; Soph. O.C. 467 ; Xén. Cyr. 8, 3, 1, etc. ; — τὰ πρῶτα, m. sign. Il. 1, 6 ; 17, 612 ; Od. 1, 257, etc. ; Xén. Œc. 7, 4 ; en corrélat. avec αὐτὰρ ἔπειτα, Il. 4, 424 ; avec δέ, Eschl. Pers. 412, etc. ; πρῶτον, πρῶτα, τὸ πρῶτον, τὰ πρῶτα peuvent être précédés de particules de temps au sens du lat. primum, dans ubi primum : ἐπεὶ πρῶτον, Od. 13, 133 ; ἐπεὶ πρῶτα, Od. 13, 228 ; 17, 573 ; ἐπεὶ τὸ πρῶτον, Od. 14, 467 ; ἐπεὶ τὰ πρῶτα, Il. 12, 420, aussitôt que, dès que ; de même : ἐπὴν τὰ πρῶτα, Il. 6, 489 ; Od. 8, 553 ; ἐπειδὴ πρῶτα, Il. 19, 9 ; Od. 3, 183 ; ὁππότε κε πρῶτον, Od. 11, 106 ; 12, 158 ; εὖτ’ ἂν πρῶτον, Hés. O. 600 ; ὡς τὸ πρῶτον, Xén. An. 7, 8, 14 ; ὅτε πρῶτον, Dém. 274, 30 ; ὅταν πρῶτον, Plat. Lys. 211b, etc. ; ou construits avec un pronom relatif : ὅντινα πρῶτον, Od. 3, 320, celui que seulement une fois ||

➳ Dor. πρᾶτος, Thcr. Idyl. 18, 56.

Étym. indo-europ. *prh₃-to-, premier ; cf. sscr. pū́r-va-.

πρῶτος -η -ον, Dor. πρᾶτος [πρό] eerste
1. adj.
a. van plaats voorste, eerste; van pers.: ἐν πρώτοις in de voorste rijen Il. 19.424; πρώτῃ ἐν ὑσμίνῃ vooraan in de strijd Il. 15.340; τῆς πρώτης τεταγμένος in de voorste linie opgesteld Lys. 16.15; van zaken: ἐν πρώτῳ ῥυμῷ voor aan de disselboom Il. 6.40; ἐπὶ τοῦ πρώτου ... ξύλου op de voorste bank Aristoph. Ve. 90.
b. van tijd vroegste, eerste: πρὸς πρώτην ἕω in de richting van het eerste ochtendgloren Soph. OC 477; later met gen. eerder: πρῶτός μου ἦν hij was eerder dan ik NT Io. 1.15.
c. van volgorde eerste (= rangtelw. bij εἷς): τίνα πρῶτον, τίνα δ’ ὕστατον ἐξενάριξαν; wie hebben ze als eerste en wie als laatste gedood? Il. 5.703; πρῶτοι πάντων ἀνθρώπων de eersten van alle mensen Hdt. 2.2.1; ἐν πρῶτοισι τετιμημένη de meest geëerde positie bekledend Hdt. 8.69.1.
d. van hiërarchie voornaamste, eerste; van pers.: μετὰ πρώτοισιν onder de voornaamsten Od. 6.60; met gen.: τοὺς πρώτους στρατοῦ de voornaamsten van het leger Soph. Ph. 1305; met dat.: ἀρετῇ ... πρῶτος de eerste in deugd Soph. Ph. 1425; van zaken: αἱ π. πόλεις de belangrijkste steden Thuc. 2.8.1; filos. meest elementair: ὁ πρῶτος συλλογισμός het primaire syllogisme Aristot. Rh. 1357a17.
2. subst. n. τὸ πρῶτον of τὰ πρῶτα het begin: τὰ πρῶτα τῆς Ἰλιάδος het begin van de Ilias Plat. Resp. 392e; εὐθὺς ... τὸ πρῶτον τοῦ ᾄσματος meteen al het begin van het gedicht Plat. Prot. 343c; plur. subst. τὰ πρῶτα (sc. ἆθλα) eerste prijs: τὰ π. λαμβάνειν de eerste prijs krijgen Il. 23.275; hoogste mate: φρενῶν ... ἐς τὰ ἐμεωυτοῦ πρῶτα οὔκω ἀνήκω ik ben nog niet op het toppunt van mijn verstandelijke vermogens Hdt. 7.13.2; adv.: τιμώμενοι ἐς τὰ πρῶτα in de hoogste mate geëerd Thuc. 3.39.2; van pers.: τῆσδε γῆς ... τὰ πρῶτα de voornaamsten van dit land Eur. Med. 917; κἄστιν τὰ πρῶτα τῆς ἐκεῖ μοχθηρίας en hij is het toppunt van de kwaadaardigheid die daar heerst Aristoph. Ran. 421.
3. adv.
a. f. acc. τὴν πρώτην (sc. ὥραν, ἀρχήν of ὁδόν, resp. van eerste tijd, oorsprong, of reis) eerst: ἐπὶ Σκύθας μὲν τὴν πρώτην ἰέναι ἔασον laat het plan varen om eerst tegen de Scythen op te trekken Hdt. 3.134.4; aanvankelijk: τὴν πρώτην εἶναι aanvankelijk Hdt. 1.153.3; met ἀπό + gen.: ἀπὸ πρώτης vanaf het begin Thuc. 1.77.3; met κατά + acc.: κατὰ πρώτας aan het begin Plat. Plt. 292b.
b. n. adv. πρῶτον en πρῶτα eerst, aanvankelijk; vaak na voegw. v. tijd eenmaal: ἐπεί σε πρῶτα κιχάνω τῷδ’ ἐνὶ χώρῳ nu ik je eenmaal heb ontmoet in dit land Od. 13.228; ἐπεὶ δὴ πρῶτα θεὸς προέηκεν ἀῆναι toen de god eenmaal de wind had laten waaien Od. 3.183; zodra: εὖτ’ ἂν πρῶτα φανῇ σθένος Ὠρίωνος zodra de kracht van Orion zich manifesteert Hes. Op. 598; αὖθίς με ἀνέρεσθαι ὅταν ἐντύχῃς πρῶτον vraag het me weer zodra je mij weer tegenkomt Plat. Lys. 211b; ὅτε πρῶτον εἶδον τουτονί zodra ik deze vent zag Dem. 18.141; soms voor het eerst: οὐ νῦν πρῶτον, ἀλλὰ καὶ πάλαι niet nu voor het eerst maar al lange tijd Soph. Ph. 966.
c. adv. πρώτως op de eerste plaats.

πρῶτος, aus πρό gebildeter superl. (für πρόατος), wie πρότερος der Kompar. ist, dor. πρᾶτος, der vorderste, frühste, erste, vom Orte, von der Zeit, auch von der Ordnung, vom Range ; πρῶτος Ἀγαμέμνων Ὀδίον ἔκβαλε δίφρου, Il. 5.38 ; ὦρτο πολὺ πρῶτος, 7.162 ; πρώτῳ τοι μετʼ ἐμέ, 8.289 ; ἐν πρώτῳ ῥυμῷ, vorn an der Deichsel, 6.40, 16.371 ; ἐνὶ πρώτῳ ὁμάδῳ Τρώεσσι μάχεσθαι, 17.380 ; u. so πρῶτοι, die Ersten, Vorkämpfer ; oft ἐν πρώτοις, μετὰ πρώτοις, unter den vordersten Kämpfern, im Vordertreffen, Il., wie ἐνὶ πρώτοισι, Hes. Th. 713 ; auch πρῶτοι πρόμαχοι, Od. 18.379 ; τὰ πρῶτα, der erste Kampfpreis, sc. ἆθλα, Il. 23.275 ; τὰ πρῶτα καλλιστεῖʼ ἀριστεύσας στρατοῦ, Soph. Aj. 430 ; ὅστις στρατοῦ τὰ πρῶτʼ ἀριστεύσας, 1300 ; τὰ πρῶτα φέρεσθαι, seltner φέρειν, den ersten Preis, den Vorzug davontragen, τινός, worin, Jacobs AP p. 431, 890 ; übh. erster Rang, Vorrang, erste Rolle ; ἐς τὰ πρῶτα, bis auf den höchsten Grad, Her. 7.13 ; zuweilen auch von Personen, τῶν Ἐρετριέων τὰ πρῶτα, τῶν Αἰγινητέων τὰ πρῶτα, 6.100, 9.78 ; ὁ μηχανικῶν ὢν τὰ πρῶτα, Luc. Hipp. 5, u. öfter ; τὰ πρῶτα τῆς ἐκεῖ μοχθηρίας, Ar. Ran. 721 ; τὰ πρῶτα τῆς λιμοῦ, der höchste Grad des Hungers, Ach. 743 ; vgl. noch Eur. οἶμαι ὑμᾶς τῆσδε γῆς Κορινθίας τὰ πρῶτʼ ἔσεσθαι, Med. 917 ; – τὸ πρῶτον, der Anfang, τοῦ ᾄσματος, Plat. Prot. 343c. – Es folgt darauf δεύτερος, τρίτος, Il. 6.179, 23.265 ; τίνα πρῶτον, τίνα ὕστατον, 11.299, 16.692 ; Ὀλυμπιάδι πρώτᾳ, Pind. Ol. 11.58 ; ἁλικίᾳ πρώτᾳ, N. 9.42 ; πρώτοις καὶ τετράτοις, Ol. 8.45 ; ἔζευξα πρῶτος ἐν ζυγοῖσι κνώδαλα, Aesch. Prom. 460 ; Μῆδος γὰρ ἦν ὁ πρῶτος ἡγεμὼν στρατοῦ, Pers. 751 ; αὐτὸς ἐν πρώτοις ἕπει, Soph. El. 28 ; Ἑλλάδος πρῶτοι χθονός, Eur. El. 21 ; u. in Prosa : πρῶτος κατάκειται, Plat. Symp. 177d ; πολὺ πρῶτόν τε καὶ ἄριστον, Polit. 303b ; Folgde überall ; οἱ πρῶτοι ἄνδρες ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος, Pol. 3.8.3 ; πρῶτος αὐτὸς ἕκαστος εἶναι βουλόμενος, Luc. Calumn. 10 ; – τὴν πρώτην, sc. ὥραν od. ὁδόν, das erste Mal, zuerst, Her. 1.153, 3.134 ; anfangs, fürs Erste, Xen. Mem. 3.6.10 ; Arist. Pol. 3.11 ; –τὰ πρῶτα bei den Philosophen die ersten, einfachsten Urstoffe der Dinge, die Elemente, sonst στοιχεῖα. – Selten auch Komparativisch gebraucht, eher, früher, wie man Il. 13.502 αἰνείας δὲ πρῶτος ἀκόντισεν Ἰδομενῆος nimmt, wo die Scholl. zu vergleichen ; vgl. 14.402, 18.92 ; bei Spätern auch mit folgdm ἤ u. c. gen., οἱ πρῶτοί μου ταῦτα ἀνιχνεύσαντες, Ael. H.A. 8.12 ; vgl. Wesseling Her. 2.2, 9.27 ; Schaefer ad Dion.Hal. C.V. p. 228.
Adverbial werden πρῶτον ἐπῴχετο, Il. 1.50 ; Κύπριδα μὲν πρῶτα οὔτασε, αὐτὰρ ἔπειτα, 5.458 ; τί πρῶτον, τί δʼ ὑστάτιον καταλέξω, Od. 9.14, öfter ; – auch τὸ πρῶτον u. τὰ πρῶτα, gew. τοπρῶτον, ταπρῶτα geschrieben ; ἐπὴν ταπρῶτα γένηται, Il. 6.489 ; ἴστω νῦν Ζεὺς πρῶτα θεῶν, Il. 19.258 ; τοπρῶτον, Pind. N. 3.49 ; überall bei Tragg., Ar. u. in Prosa ; ἐπεὶ τὸ πρῶτον εἶδον Ἰλίου πόλιν, Aesch. Ag. 1260 ; τὰ πρῶτα μὲν δὴ ῥεῦμα Περσικοῦ στρατοῦ ἀντεῖχεν, Pers. 404 ; οὐ νῦν πρῶτον, ἀλλὰ καὶ πάλαι, Soph. Phil. 954 ; οὗ νιν τὰ πρῶτʼ ἐσεῖδον, Trach. 752 ; τὸ μὲν οὖν πρῶτον, anfangs, Plat. Prot. 333d, u. sonst ; das erste Mal, Symp. 217d ; τὰ πρῶτα, Dem. 2.8 ; – zu früh, vor der Zeit, ἦ τʼ ἄρα καὶ σοὶ πρῶτα παραστήσεσθαι ἔμελλε μοῖρʼ ὀλοή, Od. 24.28. – Aufzählend, πρῶτον … ἔπειτα, Plat. Prot. 722a ; … εἶτα, Phil. 15b ; … ἔτι δέ, Tim. 23b ; πρῶτον μέν … εἶτα, Xen. Cyr. 1.3.2 ; πρῶτον μέν … εἶτα δέ, 1.2.16 ; πρῶτον μέν … ἔπειτα δέ, 5.6.7. – Nach den pron. relat. ἐπεί u. ἐπειδή ist πρῶτον einmal, Od. 3.320, 4.13, 10.328, 13.133, 14.467 ; – ὁππότε κε πρῶτον, simul ac, sobald einmal, Od. 11.106 ; εὖτʼ ἂν πρῶτα, Hes. O. 600 ; ὅπως πρῶτα, Th. 156 ; u. so in Prosa, ὅταν πρῶτον, Plat. Lys. 211b ; ἐπειδὴ πρῶτον, Il. 6.37.
Das eigtl. • adv. πρώτως ist selten ; τοῖς πρώτως ἀναβᾶσι, Bekker πρώτοις, Pol. 10.11.16 ; Arist. eth. 8.5 ; εἴθε πρώτως σοι ἐνέτυχον, Luc. Tyrann. 21 ; bes. bei den spätern Philosophen, τὸ πρώτως ψυχρόν, die Ursache der Kälte. Vgl. Lobeck Phryn. 311.

πρῶτος

-η, -ον

[πρόατος,

superl. fr. πρό.]

- 1
  In reference to position, the most advanced in a specified or indicated direction, the first or foremost : οἱ πρῶτοί τε καὶ ὕστατοι Il. 2.281. Cf. Il. 4.480 (in the forefront of the fray), Il. 6.445, Il. 8.83, Il. 12.260 (against the face of the works), 315, 321, Il. 14.31 (next the plain), 75 (next the sea), Il. 15.634, 654 (next the plain), 656, Il. 16.394, Il. 18.579, Il. 21.90 : Od. 8.197, Od. 15.36 (the first in your course), Od. 18.379.
- 2
  The foremost or front part of the . . ., the front of the . . . : ἐν πρώτῳ ῥυμῷ Il. 6.40, Il. 16.371. Cf. Il. 8.411 (just in front of the gate, at the entrance to it), Il. 15.340 (in the front of the fight), Il. 17.380, 471, Il. 19.50, Il. 20.173, 275 (the edge), 395, Il. 22.66 (before the house-door), Il. 24.272 : Od. 1.255 (just within the door), Od. 21.422 (the top of the . . .), Od. 22.250.
- 3
  Absol., the winner in a contest : ἄεθλα τῷ πρώτῳ Il. 23.265.
  
  In neut. pl. τὰ πρῶτα, the first prize Il. 23.275, 538.
- 4
  Absol. in pl.
- - a
    Those who stand or advance in or to the front of the fray, the front rank : ἐνὶ πρώτοισι μάχεσθαι Il. 9.709. Cf. Il. 4.341, Il. 5.536, Il. 8.337, Il. 11.61, etc.
  - b
    The most promnent in some sphere of activity : μετὰ πρώτοισι πονεῖτο (with the best) Il. 9.12.
  - c
    The first in social rank, the leading men Od. 6.60.
  - d
    Gen., the most distinguished, the first : ἐν πρώτοισιν ὀΐω ἔμμεναι Od. 8.180. Cf. Il. 15.643.
- 5
- - a
    Being the first to do something, first, giving a lead, showing the way, taking the initiative, doing something before another, anticipating him (cf. πρότερος 4..a) : πρῶτος κελόμην Il. 1.386, οὐδὲ σέθεν θεοὶ λελάθοντο, πρώτη δὲ Διὸς θυγάτηρ (i.e. she was the first to bethink her of you) Il. 4.128, πρώτῳ στρεφθέντι (i.e. he was the first to flee) Il. 5.40. Cf. Il. 4.343, 459, 457, Il. 5.38, Il. 6.5, Il. 10.532, Il. 13.809, Il. 16.812, Il. 20.161 (leaving his fellows the first), etc. : Od. 1.113, Od. 3.36, Od. 8.216, Od. 11.51, Od. 22.212, etc.
  - b
    Sim. in oblique cases of that to which action is first directed or which is first affected in some way, first (cf. πρότερος 4..b) : τίνα πρῶτον ἐξενάριξαν; Il. 5.703, πὰρ σοὶ πρώτῳ πασάμην ἀκτήν (i.e. formed thus a tie with you first of the Greeks) Il. 21.76. Cf. Il. 5.829, Il. 10.18, Il. 13.46, Il. 17.553, etc. : Od. 2.39, Od. 4.452, Od. 6.176, Od. 7.237 (I will begin by asking you), Od. 8.462, Od. 9.14, Od. 11.235, Od. 21.304, etc.
- 6
  In neut. sing. (τὸ) πρῶτον and pl. (τὰ) πρῶτα as adv.
- - a
    In front.
  - - (i)
      πρῶτον ἀντιάσαντες (forming a screen to cover the retreat) Il. 15.297.
    - (ii)
      ἱππῆας πρῶτα στῆσεν Il. 4.297, πρῶτα περὶ τέρμα βαλούσας (leading) Il. 23.462.
  - b
    First, in the first place, first of all, to begin with (as opposed to subsequent action).
  - - (i)
      βουλὴν πρῶτον ἷζεν Il. 2.53, πρῶτον μίνωα τέκεν (this was the beginning of the race) Il. 13.450. Cf. Il. 3.315, Il. 6.179, Il. 11.628, Il. 14.170, Il. 23.237, etc. : Od. 2.190, Od. 4.411, Od. 8.120, Od. 12.39, Od. 13.117, Od. 16.173, Od. 24.240, etc.
    - (ii)
      αὐέρυσαν πρῶτα Il. 1.459. Cf. Il. 2.73, Il. 3.330, Il. 5.458, Il. 9.32, Il. 11.244, Il. 21.343, etc. : γυρῇσίν μιν πρῶτʼ ἐπέλασσε Od. 4.500 (taken up by 502; this was the first stage of his fate), ναυσίθοον πρῶτα Ποσειδάων γείνατο (this was the beginning of the race) Od. 7.56. Cf. Od. 10.154, 519, Od. 11.158, Od. 18.192, Od. 23.131, etc.
  - c
    In advbl. use corresponding
  - - α
      To the adjectival use 5.a, first.
    - (i)
      οἱ ἓξ πρῶτον ἀκοντίσατε Od. 22.252.
    - (ii)
      ἴστω Ζεὺς πρῶτα Il. 19.258 := Od. 19.303, Od. 14.158= Od. 17.155= Od. 20.230, ἦ πρῶτʼ ἐξερέοιτο (anticipate him, begin the conversation) Od. 4.119.
    - β
      To the adjectival use 5.b, first.
    - (i)
      οὐρῆας πρῶτον ἐπῴχετο (they were the first to be attacked) Il. 1.50.
    - (ii)
      Ὀρσίλοχον πρῶθʼ ἕλεν (he was the first man slain) Il. 8.274. Cf. Il. 11.301, Il. 16.694, Il. 23.262 : πρῶτʼ ἐς πύλον ἐλθέ (let Pylus be your first goal) Od. 1.284, δέσποιναν πρῶτα κιχήσεαι Od. 7.53, αὐτόν σε πρῶτα σάω (let your own safety be your first care) Od. 17.595. Cf. Od. 13.228, Od. 17.573.
      
      Sim. : ἔνθεν μιν ἐδέγμην πρῶτα φανεῖσθαι Od. 12.230 (i.e. he thought he should catch sight of her from that position sooner than from elsewhere).
  - d
    In reference to the first doing or occurrence of something, for the first time, first.
  - - (i)
      ὅθι πρῶτον λιπέτην ἅλα Il. 14.284 (they did not leave it till they reached that point), πρῶτον ὑπηνήτῃ (newly) Il. 24.348 : Od. 10.279. Cf. Il. 14.295, Il. 16.113.
    - (ii)
      ἐλθὼν τὸ πρῶτον Od. 4.159.
    - (iii)
      ὅθι πρῶτʼ ἐμβασίλευεν (had his first period of kingship) Il. 2.572, οὐ νῦν πρῶτʼ ἄντʼ Ἀχιλῆος στήσομαι Il. 20.89. Cf. Il. 16.811 : Od. 15.420.
    - (iv)
      τοῖος οἷόν μιν τὰ πρῶτʼ ἐνόησα Od. 1.257. Cf. Od. 8.268.
  - e
    With a temporal conjunction, when first, as soon as : ἐπὴν δὴ πρῶτα κατευνηθέντα ἴδησθε Od. 4.414.
  - f
    At first, to begin with (implying a subsequent change).
  - - (i)
      πρῶτον ἀτίζων ἔρχεται Il. 20.166.
    - (ii)
      πόντῳ πρῶτα κορύσσεται [κῦμα] Il. 4.424. Cf. Il. 4.442 : Od. 11.640.
    - (iii)
      πεζὸς τὰ πρῶτʼ ἤλυθεν Il. 17.612. Cf. Il. 23.523.–
  - g
    Before doing something, as a preliminary, first.
  - - (i)
      ἄλλην χρὴ πρῶτον ὁδὸν τελέσαι Od. 10.490.
    - (ii)
      πρῶτα θεῶν εἰρώμεθα βουλάς Od. 16.402. Cf. Il. 10.344.–
  - h
    In reference to preference or choice, first, before anything else : πρῶτον τοῦ πατρὸς ἑλοίμεθα νόστιμον ἦμαρ Od. 16.149.–
  - i
    At once, straightway : οὕνεκά σʼ οὐ τὸ πρῶτον, ἐπεὶ ἴδον, ὧδʼ ἀγάπησα Od. 23.214.–
  - j
    Marking the time of an action or occurrence as a point of departure, a beginning, an opening of a new era.
  - - (i)
      ὅτε σε πρῶτον ἔπλεον ἁρπάξας (since first I . . .) Il. 3.443, ὅθι πρῶτον ἐξαίνυτο θυμόν (where he began by slaying him) Il. 5.848, ὅτε με πρῶτον τέκε μήτηρ (and so brought me into all this woe) Il. 6.345, ἀλκήν μοι πρῶτον ὀνείδισας (you began it by reflecting on my valour) Il. 9.34, ὅτε πρῶτον λίπον Ἑλλάδα (when first I . . .) 447 : ὁππότε κε πρῶτον πελάσῃς νῆα Θρινακίῃ (then will come the time for prudence) Od. 11.106, ὅθι πρῶτον γενόμην (where I had my first being) Od. 14.141, ὅτε μιν πρῶτον τέκε μήτηρ Od. 19.355.
    - (ii)
      τὸ πρῶτον ἀάσθη (and so brought his fate upon him) Od. 4.509.
    - (iii)
      ἐξ ἧς πρῶτα καὶ ἡμέας ἵκετο πένθος (first came upon us) Od. 23.224.
    - (iv)
      μῆνιν ἄειδε . . . ἐξ οὗ τὰ πρῶτα διαστήτην (take up the tale from the point when first . . ., i.e. from the beginning of the quarrel) Il. 1.6, ᾗ τὰ πρῶτα πύλας ἐσᾶλτο (began the attack) Il. 13.679.–
  - k
    Denoting fixity of determination, purpose or condition, or that something is done or brought about finally or completely, once for all.
  - - (i)
      ὥς οἱ ὑπέστην πρῶτον Il. 15.75, ὥς σφιν πρῶτον ἀπήχθετο Ἴλιος Il. 24.27, ἐπεί με πρῶτον ἔασας 557. Cf. Il. 1.319, Il. 19.136 : Od. 4.6, Od. 13.127, 133.
    - (ii)
      ὡς τὸ πρῶτον ὑπέστην Il. 4.267, ὅππως τὸ πρῶτον τανύσῃ [ἵππους] (from the start) Il. 23.324.
    - (iii)
      ὥς οἱ πρῶτα δόσαν γέρας Il. 1.276, ἐπεὶ δὴ πρῶτα δαμάσθη (let us accept that and make the best of it) Il. 19.9.–
  - l
    Denoting inevitability of consequence or of the continuance of a state or condition on the doing or occurrence of something, (when) once . . ., (since) once . . ., (who) once . . .
  - - (i)
      εὖτʼ ἄν πρῶτον ὁμιλήσωσι φάλαγγες Il. 19.158. Cf. Il. 13.285 : ὅτε πρῶτον κρήτης ὄρεα νοσφισάμην (ever since . . .) Od. 19.338. Cf. Od. 3.320, Od. 10.328.
    - (ii)
      ἐπεὶ δὴ τὸ πρῶτον ἐγείνατο παῖδα Od. 4.13, ἐπεὶ τὸ πρῶτον ἀνέκραγον (and so committed myself) Od. 14.467.
    - (iii)
      ἐπεὶ δὴ πρῶτα τομὴν λέλοιπεν Il. 1.235. Cf. Il. 17.427 : ἐπεί κε πρῶτα λίπῃ ὀστέα θυμός Od. 11.221. Cf. Od. 3.183.
    - (iv)
      ἐπὴν τὰ πρῶτα γένηται Il. 6.489. Cf. Il. 12.420 : Od. 8.553.

πρῶτος (-ος, -ῳ, -οι, -οις; -α, -ᾳ, -αν; -ον nom., acc.: superl. v. πρώτιστος.)

- a first οἶς ποτε πρώτοις περὶ δωδέκατον δρόμον ἐλαυνόντεσσιν (v. l. πρῶτον) O. 6.75 ὡς ἂν θεᾷ πρῶτοι κτίσαιεν βωμὸν O. 7.42 ἅμα πρώτοις ἄρξεται καὶ τερτάτοις O. 8.45 σὺν Ὀλυμπιάδι πρώτᾳ O. 10.58 ναυσιφορήτοις δʼ ἀνδράσι πρώτα χάρις πομπαῖον ἐλθεῖν οὖρον P. 1.33 βάματι δʼ ἐν πρώτῳ (τριτάτῳ coni. Aristarchus) P. 3.43 εἶπε δʼ ἐν μέσσοις ἀπάγεσθαι, ὃς ἂν πρῶτος θορὼν ἀμφί οἱ ψαύσειε πέπλοις P. 9.119 Αἰακίδαις ἔρνεα πρῶτος <ἔνεικεν> ἀπʼ Ἀλφεοῦ N. 6.18 ἐν ἁλικίᾳ πρώτᾳ earliest N. 9.42 πολλὰ μὲν λοιβαῖσιν ἀγαζόμενοι πρώταν θεῶν, πολλὰ δὲ κνίσᾳ (sc. Ἑστίαν) N. 11.6 ἐν δὲ μηνὸς πρῶτον τύχεν ἆμαρ Pae. 2.76 τὶν γὰρ εὔφρων ἕψεται πρώτα θυγάτηρ ὁδοῦ she will be the first to follow you upon the way Παρθ. 2. 68. (βάρβιτος) τόν ῥα Τέρπανδρός ποθʼ ὁ Λέσβιος εὗρεν πρῶτος fr. 125. 2. pro subs., c. gen., τὸ δὲ παθεῖν εὖ πρῶτον ἀέθλων the first of prizes P. 1.99
- b adv., (τὸ) πρῶτον,
- - αin the first place, at first δόμον ἔθεντο πρῶτον, ἄτερ δʼ εὐνᾶς ὁμόδαμον κτισσάσθαν λίθινον γόνον, λαοὶ δʼ ὀνύμασθεν O. 9.44 “ξείνοις δεῖπνʼ ἐπαγγέλλοντι πρῶτον” P. 4.31 σώματα δὲ παρὰ Κρονίδαν Κένταυρον ἀσθμαίνοντα κόμιζεν, ἑξέτης τὸ πρῶτον, ὅλον δʼ ἔπειτʼ ἂν χρόνον N. 3.49 esp. c. μέν, ὄτρυνον νῦν ἑταίρους, Αἰνέα, πρῶτον μὲν κελαδῆσαι, γνῶναί τʼ ἔπειτʼ O. 6.88 ἐν Νεμέᾳ μὲν πρῶτον, ὦ Ζεῦ, τὶν ἄωτον δεξάμενοι στεφάνων I. 6.3 πρῶτον μὲν fr. 30. 1. πρῶτον μὲν Ἀλκμήνας σὺν υἱῷ Τρώιον ἂμ πέδον καὶ fr. 172. 3.
  - β for the first time ὑπʼ Ἀπόλλωνι γλυκείας πρῶτον ἔψαυσʼ Ἀφροδίτας O. 6.35 ὄρνιν Κυπρογένεια φέρεν πρῶτον ἀνθρώποισι P. 4.216 “θαέομαι σαφὲς δράκοντα ποικίλον αἰθᾶς Ἀλκμᾶνʼ ἐπʼ ἀσπίδος νωμῶντα πρῶτον ἐν Κάδμου πύλαις” P. 8.47 “τοῦτο αἰδέοντʼ, ἀμφανδὸν ἁδείας τυχεῖν τὸ πρῶτον εὐνᾶς” P. 9.41 πειρᾶτο δὲ πρῶτον μάχας N. 1.43 καταβολὰν ἱερῶν ἀγώνων νικαφορίας δέδεκται πρῶτον N. 2.4 ἑορτὰ ἐν ᾆ πρῶτον εὐνάσθην fr. 193.

…ὑποπιμπλάμενος. εἶτα τί τοῦτο ; οὐ σὺ μέντοι Ὁμήρου ἐπαινέτης εἶ, ὃς ἔφη χαριεστάτην ἥβην εἶναι τοῦ ; πρῶτον ; ὑπηνήτου, ἣν νῦν Ἀλκιβιάδης ἔχει ; τί οὖν τὰ νῦν ; ἦ παρʼ ἐκείνου φαίνῃ ; καὶ πῶς…

Plato, Protagoras
…, ἐπίστευον ἤδη καὶ πάντα τὰ ἐμαυτοῦ ἐκείνῃ παρέδωκα, ἡγούμενος ταύτην οἰκειότητα μεγίστην εἶναι · ἐν μὲν οὖν τῷ πρώτῳ χρόνῳ, ὦ Ἀθηναῖοι, πασῶν ἦν βελτίστη · καὶ γὰρ οἰκονόμος δεινὴ καὶ φειδωλὸς ἀγαθὴ καὶ ἀκριβῶς πάντα διοικοῦσα…

Lysias, Speeches
…τοὺς στρατηγοῦντας καὶ ταξιαρχοῦντας. τούτους οὖν ἐβούλοντο ἁμῶς γέ πως ἐκποδὼν ποιήσασθαι, ἵνα ῥᾳδίως ἃ βούλοιντο διαπράττοιντο. πρῶτον μὲν οὖν Κλεοφῶντι ἐπέθεντο ἐκ τρόπου τοιούτου. ὅτε γὰρ ἡ πρώτη ἐκκλησία περὶ τῆς εἰρήνης ἐγίγνετο καὶ οἱ παρὰ…

Lysias, Speeches
…Πειραιᾶ μετὰ Γλαύκωνος τοῦ Ἀρίστωνος προσευξόμενός τε τῇ θεῷ καὶ ἅμα τὴν ἑορτὴν βουλόμενος θεάσασθαι τίνα τρόπον ποιήσουσιν ἅτε νῦν πρῶτον ἄγοντες. καλὴ μὲν οὖν μοι καὶ ἡ τῶν ἐπιχωρίων πομπὴ ἔδοξεν εἶναι, οὐ μέντοι ἧττον ἐφαίνετο πρέπειν ἣν…

Plato, Republic
…τὴν δύναμιν, οἵαν, ᾧ ἂν ἐγγένηται, εἴτε πόλει τινὶ εἴτε γένει εἴτε στρατοπέδῳ εἴτε ἄλλῳ ὁτῳοῦν, πρῶτον μὲν ἀδύνατον αὐτὸ ποιεῖν πράττειν μεθʼ αὑτοῦ διὰ τὸ στασιάζειν καὶ διαφέρεσθαι, ἔτι δʼ ἐχθρὸν εἶναι ἑαυτῷ τε καὶ…

Plato, Republic
…μεγίστην, τοὺς δὲ κάτω τὰ αὑτῶν οὐ κομίζεσθαι, ἱερῶν δὲ μιαινομένων τοὺς ἄνω θεοὺς ἀσεβεῖσθαι, τὸ μὲν πρῶτον πέμψαντες κήρυκας ἐδέοντο αὐτῶν δοῦναι τῶν νεκρῶν ἀναίρεσιν, νομίζοντες ἀνδρῶν μὲν ἀγαθῶν εἶναι ζῶντας τοὺς ἐχθροὺς τιμωρήσασθαι, ἀπιστούντων…

Lysias, Speeches
…τελέως ἄδικοι τελέως εἰσὶ καὶ πράττειν ἀδύνατοι ταῦτα μὲν οὖν ὅτι οὕτως ἔχει μανθάνω, ἀλλʼ οὐχ ὡς σὺ τὸ πρῶτον ἐτίθεσο · εἰ δὲ καὶ ἄμεινον ζῶσιν οἱ δίκαιοι τῶν ἀδίκων καὶ εὐδαιμονέστεροί εἰσιν, ὅπερ τὸ ὕστερον προυθέμεθα σκέψασθαι…

Plato, Republic
…ἀκρόπολιν κατέστησαν. καὶ πρὸς ὑμᾶς μὲν ἔτι πολλῶν ὄντων εἰπεῖν τοσαῦτα λέγω. ὅσοι δʼ ἐκ Πειραιῶς ἐστε, πρῶτον μὲν τῶν ὅπλων ἀναμνήσθητε, ὅτι πολλὰς μάχας ἐν τῇ ἀλλοτρίᾳ μαχεσάμενοι οὐχ ὑπὸ τῶν πολεμίων ἀλλʼ ὑπὸ τούτων εἰρήνης…

Lysias, Speeches
…οἰκείως διακείμενος ἀπαντήσας ἐξ ἀγροῦ περὶ ἡλίου δυσμὰς συνεδείπνει, καὶ ἐπειδὴ καλῶς εἶχεν αὐτῷ, ἀπιὼν ᾤχετο. καίτοι πρῶτον μέν, ὦ ἄνδρες, ἐνθυμήθητε · ὅτι εἰ ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ ἐγὼ ἐπεβούλευον Ἐρατοσθένει, πότερον ἦν μοι…

Lysias, Speeches
…λέγειν ἀληθῆ, ἀλλʼ αὐτοὶ ψευδόμενοι καὶ τὰ τοιαῦτα μηχανώμενοι ὀργὰς τοῖς ἀκούουσι κατὰ τῶν τὰ δίκαια πραττόντων παρασκευάζουσι. πρῶτον μὲν οὖν ἀνάγνωθι τὸν νόμον. Νόμος οὐκ ἠμφεσβήτει, ὦ ἄνδρες, ἀλλʼ ὡμολόγει ἀδικεῖν, καὶ ὅπως μὲν…

Lysias, Speeches

Menu

Word wheel

πρῶτος

Saved

Recent