capitulum
capitulum, a little head, darling, pet
- Lit., a small head, of man or beast: operto capitulo bibere, Plaut. Curc. 2, 3, 14 (293).— Hence, in the lang. of comedy, for a man, Plaut. As. 2, 4, 89 (495); and as a term of endearment: o capitulum lepidissimum, most charming creature, Ter. Eun. 531: haedi, Cels. 2, 22.—
- B Of plants: caepae, Col. 11, 3, 15: sarmenti, id. 3, 77, 4: torcularii, Cato R. R. 18, 4 al. (perh. also ramulorum, Plin. 24, 19, 113, § 173; 27, 5, 20, § 37; cf. capitellum).—
- II Transf.
- A In architecture.
- 1 The capital or chapiter of a column, Vitr. 3, 3; 4, 1; Plin. 36, 23, 56, § 178 sq.—
- 2 The capital of a triglyph, Vitr. 4, 3, 8.—
- 3 The cross-beam of warlike engines, Vitr. 1, 1; 10, 17.—
- B In late Lat., a covering for the head of females, Isid. Orig. 19, 31, 3; cf.Varr. ap. Non. p. 542, 30.—
- C Also late Lat., a prominent part or division of a writing, a chapter, section, Tert. adv. Jud. 9, 19; Hier. in Ezech. c. 47 fin.—
- D A section of a law, Cod. Just. 5, 37, 28.—
- E The raising of recruits (as an office), Cod. Th. 11, 16, 15.
†capiclum,clufu
~a, ‥heafodbolster
quod quinto hereticorum ~o manifestius liquet
enigmatum ~a ‥ quaternis versiculorum lineis degesta
ut, a quo hujus historiae primus incipit ~us, de eo novissimus finiatur
singulis hujus sermonis seriem distinxi ~is, quatenus facilius ‥ memoriae haec mea dicta inhaerere potuissent
sequuntur ejusdem politice constitutionis ~a in libello qui inscribitur Institutio Trajani
hoc ~um jam a medicis est receptum
tractatus ‥ per xx divisus ~a
memorat ‥ Beda in quinto libro ejusdem historie, ~o xxiv
synodus facta est ad Herutforda ‥ utillima, x ~orum
ex multis synodalibus libris undecumque ~a conscripserunt [(AS: ]hie writan hwær anne dom, hwær oþerne
cujus sinodi principium et actio per ~a hic ponetur
ad hanc assisam et hec ~a observanda
profertur in medium labor annalis et ~a [Ordinacionum ] singillatim recitantur
multiplices ‥ accusationes ‥ audientes, uniuscujusque ~i examinationem ‥ stabiliter audire ‥ per ordinem promiserunt
quamvis canonibus cautum esset ut accusator primo accusationis ~o decidens ulterius ‥ non assurgeret
objecto sibi judicialiter ‥ quodam ~o in visitacione sua comperto et vulgariter exposito, viz. quod ‥
expositis ~is de quibus ‥ exstiterit defamatus
~a placitorum corone regis
liberate fuerunt iste littere [justitiario ] ‥ cum ~is et forma sacramenti
illos ‥ venire faciatis ‥ ad respondendum de ~is contentis in litteris nostris ‥ et ad placitandum ‥ tam de novis quam de veteribus placitis et querelis
juratus et requisitus de singulis ~is, dicit se nichil scire nisi de A.
ad ~a regalia respondere debent(
presentare ~a ad visum franci plegii pertinencia
justiciarius ‥ billam debet recipere et tradere eam duodenis juratoribus ad ~a corone
major et aldermanni ‥ calumniaverunt eisdem ~a itineris primitus liberari, super quibus respondere debent de placitis ad coronam doinini regis spectantibus
[rex ] fecit ‥ filium suum ‥ hec omnia ~a jurare tenenda ‥ et ‥ precepit ‥ sigillum suum ‥ apponi scripto illi in quo hec ~a continebantur
dictas treugas ac ipsarum articulos et ~a ‥ in animas ipsorum regum ‥ juraverunt(
omnia pacis et confederacionis ~a ‥ nobis exhibita ratificavimus(
‘~um’ est brevis sententia ab eo sic nominatum quod breviter capiat totius rationis summam
~a lectionum in ‥ Novum Testamentum
v psalmis jure peractis ‥ ~o etiam a presbytero versuque ‘surrexit Dominus de sepulcro’ ‥ a puero dicto, initietur antiphona
dicat sacerdos capitolum et puer versum
predictum psalmum cum ~is et collecta dicant
legit sacerdos lectionem, quam alio nomine appellamus ‘~um’, quoniam ex capite epistole ‥ sumitur
omnes ‥ dicant vij psalmos penitenciales, ‥ quos sequitur ‘pater noster’ cum his ~is et collecta: ‘et veniat super nos misericordia tua, Domine’, ‥ ‘Dominus vobiscum’.
benediccionale cum ~is et collectis de sanctis
facto signo a priore, convenientes ad ~um ipso praecedente ‥, ceteris undique fratribus se vultu inclinato humilient
petat celerarius a priore et ~o licentiam
commissum crimen monachus confitetur. ‥ post hec in ~um ductus, corporali discipline subditus aliquamdiu mansit quietus
ego ‥ abbas ‥ cum communi consilio et assensu ~i nostri concessi
postero die admissionis abbatis, abbas tenebit ~um
abbas R. ‥ a nullo ~o fuit postulatus sicut canones fieri precipiunt
dum ‥ a pleno sue ecclesie ~o quod sibi agendum foret abbas ‥ requisisset
sacrista suscepit omne debitum illud reddendum in pleno ~o
vos, prior, et ~i vestri pars sanior
quandoque dicitur ‘~um’ ipsa congregatio religiosa claustralium; et potest convenienter dici ~um quasi ‘capud litium’, quoniam in eo terminantur lites
ut, si que soda socie dixerit improperium, ‥ ei pedem in ~o osculetur
~um culparum ‥ ter in hebdomada ‥ celebretur, in quo quotidiane culpe et negligencie ‥ singillatim recognoscantur et ‥ puniantur(
nisi sint monachi de S. Edmundo vel aliunde nostrum habentes ~um, qui specialitatis et confederacionis gracia chorum cum conventu ingredi debent
ordinibus male susceptis nunquam nisi generalis ~i licentia fruetur
Cistercienses ‥ ordinem ipsum interius et ordinis honestatem ‥ tam per annua ~a generalia quam per visitatores rigidos ‥ nituntur ‥ conservare
ea que provisa fuerunt in ~o generali
precipimus ‥ ut visitatores ad generate ~um convocent abbates et priores non habentes abbates proprios, tam exemptos quam non exemptos, qui non consueverunt ~um celebrare, presidentes in ipso ~o generali, canonico impedimento ablato(
constitutionibus ‥ aliis in provinciali ~o rite factis in suo robore nihilominus duraturis
statuimus ut solum de tribus in tribus annis fiat nostrum ~um generate, ‥ ordinantes nihilominus ut inter unum generate ~um et aliud in singulis provinciis duo ~a provincialia celebrentur
celebrata fuerunt Oxonie tria ~a provincialia trium ordinum fratrum mendicantium
ad ~um vestrum generate apud Cistercium in proximo celebrandum personaliter proponitis vos transferre
in multis religionibus prelati supremi sunt superiores cunctis fratribus ordinis sui, tamen in quibusdam casibus generalia eorum ~a sunt superiora prelatis
H. ‥ Rothomagensis archiepiscopus ‥ R. decano Sar’ totique ~o Sar’ ecclesie
ostendit sacerdoti primitus deinde ~o [Beverlaci ] quis esset
[rex Lodovicus ] sicut unus canonicorum censura se ~i moderabatur
xxx canonici ecclesie S. Pauli cum capite suo episcopo corpus et ~um constituunt et ecclesie negotia et secreta tractant
episcopus [Linc’ ] et ~um de jure ‥ faciunt unum corpus, cujus corporis episcopus est capud et ~um membra; ponere ergo decanum aliud capud est ponere in uno corpore duo capita
gracia appropriacionis episcopus vel ~um vel utrumque habet pensionem annuam ‥ symoniace
omnes ecclesie dignitates et canonici prebendas habentes intrabunt domum capitularem ad ~um faciendum, coram quibus ibidem capitulariter congregatis et ~um facientibus dominus episcopus in canonicum ‥ petere habet se admitti
intererat prior ecclesie sedis archipresulatus Cantuarie cum saniore parte ~i sui
querelam ‥ domini prioris et ~i ecclesie cathedralis Dunelmensis
affidavimus ~o quod hec omnia warantizabimus predictis monachis. his testibus, W. de H. decano et ~o de Whitby
occurrerunt ei [archidiacono ] clerici duo, nunciantes ex parte decani et ~i finium illorum quod eorum ecclesias in propria persona visitare non deberet
quilibet clericus ab eis presentatus ‥ ~um prebende sequetur, sicut et alie ecclesie ad dictam prebendam pertinentes
quando decani celebrant ~a
precipimus archidiaconis ‥ quatenus constitutionem [Octoboni contra concubinarios ] faciant in quatuor anni principalibus ~is ruralibus per se vel eorum officiates vel saltern per decanos rurales seu gerentes vices eorum ‥ coram toto ~o exclusis laicis recitari
de mense in mensem ~a [ruralia ] celebrentur
archidiaconis injungimus quod in ~is suis expositionem fidei catholice ‥ exponant
prohibemus ne archidiaconi die visitationis sue apud ecclesiam quam visitant ~um celebrent, nisi forte in burgo
conveniant ‥ rectores, vicarii et capellani parochiales archidiaconatus [London’ ] ad generale ~um quater in anno locis antiquis et temporibus consuetis
pax sit in eundo et redeundo ‥ ad dedicationes euntibus et ad svnodos et ad ~a, sive submoniti sint sive per se ibi quid agendum habeant(
ut singulis hebdomadibus ~a serventur seorsum a laicis, seorsum a clericis
aves, tenentes suum generale ~um, voluerunt sibi eligere regem
dicit quod vidit ‥ capellanum et parochianos de Kirkebi Siggestone sequi ~um episcopi de Auuertonsire, utpote illius qui habet jus archidiaconale in Auuertonsire, et respondere in omnibus coram decano episcopi sicut ceteri capellani et parochiani ejusdem decanatus
tixtor uxoratus convictus fuit super adulterium ad ~um
communiter sequitur diversa ~a
quia dominum J. ‥ vicarium ad celebrandum ~a de parochianis ‥ et ad corrigendum excessus ‥ parochie ‥ vidimus
A. defamavit M., ‥ unde eadem M. deteriorata fuit in ~o
[supprior ] ~um servientium debet tenere ‥ et secundum culpas delinquencium vindictas inferre
ante ostium ~i pertransivit
lapis in ~o sanctimonialium [Shafton’ ] insculptus
dum reditum ageret per claustrum [Theodekesberie ], aspicit lumine repletum totum ~um in quo erat abbatis sepulcrum
de corpore suo sepeliendo in exitu ~i domus Grandis Montis
eo tempore [a1100] dirutum est nionasterii Abendonie claustrum, ~um, dormitorium
‘~um’ ‥ dicitur quandoque parvus ille locus seu parva domus in qua conveniunt claustrales ut sue saluti consulant
dedit ‥ totam tegulam que remansit de pavimento ~i Westmonasterii
➳ capitulus, m. Ps. Cypr. Carm. 5, 15.
- 1. (Plaut.) hoofdje;
- 2. (kom.) (scherts.) mens;
- 3. (archit.) kapiteel v.e. zuil;
- 4. bloemhoofdje, zaadbol e.d.;
- 5. (jur.) personele belasting;
- 6. (Laatl.) hoofdstuk, passage;
- 7. (eccl.) hoofdzaak.
Capitularia functio, vel
temonaria, in leg. 14. et 15. Cod. Th. (11, 16) de Extraordin. etc. pro auri tironici, seu pretii loco tironum exactione. Gregorius M. lib. 1. Ep. 47 :
Sacra Imperialia cucurrerunt, quibus omnia præceperunt gravia nunc Capitula submoveri.
Capitularii horreariorum et tabernariorum, apud Senatorem lib. 10. Epist. 28. qui tributa ab horreariis exigebant. Maxime vero in d. 1. et 1. 7. eod. Cod. (7, 13) de Tiron.
Capitulariidicuntur
Temonarii, ut et apud Symmachum lib. 9. Epist. 10. capitulariæ et temonariæ functionis exactores.
Capitula, seu sectiones digesti distinctique sint :
κεφαλαιώδεις τύποι, apud Theophanem ann. 17. Copronymi. Lupus Ferrariensis Epist. 42 :
Canones eosdem, sive, ut vos vocatis, Capitula... vobis direxi.Sic Theodulfus Aurelianensis
Capitulavocavit librum quem scripsit
ad Presbyteros Parochiæ suæ, seu acta synodica, in quibus ad Cleri et populi emendationem præcepta continentur. Eodem titulo donatus liber alter Herardi Turonensis Archiepiscopi ann. 858. de quo hæc Chronicon Andegavense ann. 858 :
Do. Herardus Archiepiscopus generali Synodo in Turonica civitate habita, quædam necessaria sanctorum Canonum Capitula excerpsit, quæ firmius custodienda sanxit.Neque alia ratione Græci Patres aliquot, Marcus, Diadochus, Nilus, etc.
Capitulaet
Capitulariaappellata, quod perinde per capitula digesta sint. Lex 4. Cod. Th. (9,24.) de Falsa moneta :
Quibus ita emendatis, omnibus Capitulis lex lata servabitur.Neque tamen universim statuta regalia
Capitulorumet
Capitulariumnomine donata ; sed ea potissimum quæ in publicis Comitis, vel Synodis, vel Conciliis, Episcoporum et populorum consensu, ab ipsis Principibus edebandur, in iis scilicet casibus qui in legibus deerant : unde
Capitulaa Legibus distinguntur apud Hincmarum Remensem Opusc. 14. cap. 8 :
Habent enim Reges et Reipublicæ ministri Leges, quibus in quacumque provincia degentes regere debent ; habent Capitula Christianorum Regum ac progenitorum suorum, quæ generali consensu fidelium suorum tenere legaliter promulgaverunt.Et cap. 11 :
Ex Christianorum Regum Constitutionibus per Capitula breviter ac salubriter, si teneantur et exequantur, collecta continentur.Denique Opusc. 15. cap. 15 :
Quando sperant aliquid lucrari, ad Legem se convertunt : quando vero per Legem non æstimant acquirere, ad Capitula confugiunt.In Synodo Suessionensi ann. 853. cap. 44 :
Capitula Synodalia Caroli Magni, etc.
Capitulalegum appendices et additamenta, eaque in Synodis sancita. Eginhardus ann. 819 :
Legibus etiam Capitula quædam necessaria, quia deerant, conscripta atque addita sunt.Capitul. ann. 821. cap. ult. :
Capitula quæ præterito anno Legi Salicæ per omnium consensum addenda esse censuimus, jam non ulterius Capitula, sed tantum Lex dicantur, et pro Lege teneantur.Annales Francor. Bertiniani ann. 864 :
Capitula etiam ad 37. consilio fidelium suorum, more prædecessorum ac progenitorum suorum Regum, constituit, et ut legalia per omne regnum suum observari præcepit.Capitula Caroli Calvi tit. 39. cap. 7.
Per Capitula avi et patris nostri, quæ Franci pro Lege tenenda judicaverunt, et fideles nostri in generali placito nostro conservanda decreverunt.Aimoinus lib. 5. cap. 35 :
Placitum generale habuit, ubi per Capitula qualiter regnum Franciæ filius suus Ludovicus... regeret... ordinavit.Fragm. Hist. Franc. tom. 3. Hist.
Adjecit præterea quædam sæcularibus legibus Capitula, quæ nunc usque pernecessaria comprobantur.Vide Leon. Ost. lib. 1. cap. 18.
Capitula Regum Francorum, quæ diversis fuerunt acta Conciliis, excepit, et uno volumine continere fecit ;in quatuor scilicet libris. Sigebertus ann. 827 :
Ansegisus Abbas Lobiensis edicta Imperatorum Caroli Magni et Ludovici filii ejus ad Ecclesiasticam legem pertinentia in duobus libellis digessit. Idem eorumdem Edicta ad mundanam legem pertinentia in duobus æque libellis digessit.Postmodum Benedictus Moguntiacensis Ecclesiæ Levita eadem Capitula, partim etiam alia a se aliunde collecta in septem libros distinxit, quæ Joannes Tillius Meldensis Episcopus, deinde Pithœus et Lindenbrogius publicarunt. Exhinc Caroli Calvi et aliquot aliorum Regum edita sunt a Sirmondo Capitula, atque adeo ab aliis viris eruditis, quæ universa cum MSS. Codicibus collata, et non minima accessione aucta ac locupletata, notisque illustrata, in unum corpus tandem compegit vir doctissimus Stephanus Baluzius, hoc ipso quo scribimus anno. Vide quæ annotarunt idem Pithœus post Præfationem ad eadem Capitula, Antonius Augustinus de Emendat. Gratiani lib. 2. dial. 11. Innocentius Cironius in Notis ad 5. Compilat. Decretal. lib. 1. tit. 1. cap. 2. idemque Baluzius in erudita illa quam Capitularibus Regum Francorum præmisit Præfatione.
Item Capitula Novitiarum de his, in quibus præceptum Regulæ et Constitutiones novellorum Conciliorum auctius nos considerare et promtius exercere jussio imperialis ammonet.
Sicut ad vigilias noctis leguntur Lectiones magnæ, ita ad Laudes et Vesperas, et ad quinque parvas Horas, dicuntur parvæ Lectiones, quas Benedictus appellat in sua Regula Lectiones ; communi tamen usu sæculi appellantur Capitula.Idem Radulphus propos. 8 :
In Lectionibus tam majoribus quæ nocturnis vigiliis leguntur, quam parvulis, quæ dicuntur ad alias Horas, et Capitula appellantur, laudem Dei agimus et pronunciamus.De his Capitulis fit mentio in Concilio Agathensi can. 21. apud Vigilium PP. Epist. 2. etc.
Capitula Dominicalia, quæ Dominicis diebus canuntur, in Statut. Guigonis pro Ordine Cartusiensi. Vide Lecticulæ.
Post hymnos Capitella de psalmis dicuntur.Regula S. Aureliani cap. 55 :
Hymnus, Jam surgit, Hora Tertia, et Capitulum, deinde Kyrie eleison,(dicantur.) Occurrit ibi pluries, et in ejusdem Regula ad Virgines. Gregorius Turonens. lib. 9. cap. 6 :
Et ingressus in oratorium, me postposito, ipse Capitellum unum, atque alterum, ac tertium dicit.Utitur et lib. de Vitis Patrum cap. 6. Vide Capitellum 6.
Capitulaibi legantur :
Capitula librorum dicta, quod breviter capiant et contineant aliquam sententiam, sive quasi caput et titulus majoris scripti. Unde Clericorum Capitulum dictum, quod Capitula ibi exponantur :nempe Regulæ. Notum enim mane post Primam recitatam, antequam Fratres exeant ad laborem, jam olim aliquod Regulæ Capitulum iis fuisse prælectum ; cujus moris meminerunt Fuldenses Monachi in Libello supplici Carolo Magno porrecto apud Browerum lib. 3. Antiq. Fuldens. cap. 12. et Smaragdus in præfat. in Diadoch. Monach. Concilium Aquisgran. can. 69 :
Ut ad Capitulum primitus Martyrologium legatur.Cap. 70 :
Ut ad Capitulum lectio tradatur.Amalarius lib. 4. de Eccles. offic. cap. 2 :
Mos inolevit ut per Monasteria Deo devota legatur lectio in Capitulo.Helinandus Monach. Frigidimontis :
In toto corpore Ecclesiæ, præter illum ubi altare constituitur, nullus locus est sanctior Capitulo, nullus reverentia dignior, nullus diabolo remotior, nullus Deo proximior. Ibi enim perdit diabolus quidquid alibi lucratur. Ibi Deo restaurat obedientia quicquid alibi illi subtraxit vel negligentia vel contemptus.
Fratribus vero sibi subjectis omni hora, in nocturnis scilicet, in Capitulo, in refectorio, pabula vitæ præbebat. Capitulum post Nonam,memoratur in Capitulis Sangallens. circa ann. 817. editis, apud Mabill. in Actis SS. Benedict. sec. 4. part. 1. pag. 742.
Domus Capituliapud Eckeardum Jun. de Casib. S. Galli cap. 11. et 16. et in Statutis Ordinis
de Sempringhampag. 724. Ordo Romanus :
In conventu Fratrum, qui apud quosdam Capitulum nuncupatur.Jacobus Hemricurtius in Speculo Hasbanico pag. 11 :
Rasson qui est ensevelis en Capitele des Freres mineurs a Liege.
Capitulumin quibusdam monasteriis reverentia, ut in eo omni tempore lampas arderet. Charta ann. 1200. ex Bibl. reg. cot. 19 :
Ergo Rogerus de Portis dedi abbatiæ S. Mariæ de Noa..... omnes penitus arbores, sive nuces sive fructus alios proferentes..... ad ministrandum omni tempore lumen unius lampadis in Capitulo ipsorum. Cappitle,in Chartul. 21. Corb. ad ann. 1404. fol. 199. v°.
quandoque ponitur pro collectione plurium, et non communiter viventium : sed ob tractatus communes inter se habendos ad aliquem locum confluentium. Exemplum patet in Capitulis generalibus Monachorum et aliorum Regularium, etc.
Ecclesiæ Cathedralis, ut Conventus respectu Ecclesiæ inferioris, ubi est collectio viventium in communi.
Capituli jus habent, ut loquuntur,
qui ont droit d'entrer au Chapitre.
Hostel, vel
Maison de Ville. Joan. Hocsemius in Henrico Gueldrensi
Cumque pro vini assisa cives fuissent in Capitulo congregati.In Adolpho a Marka cap. 5 :
Partem terræ Militum... cum Rectoribus civitatis ad Capitulum congregavit.Observat Catellus lib. 1. Hist. Tolosanæ cap. 1. pag. 33. et 34. Curiam Tolosanam
Capitulumin veteribus Tabulis appellari. Usatica Tolosana ann. 1202. statuunt reos puniendos
cognitione D. Comitis, et suæ Curiæ, scilicet Capituli. Cui quidem Capitulo præerat Vicarius. Unde in sententiis hæc passim leguntur,
Vicarius et Capitulum judicaverunt. Qui vero ei assidebant,
capitouxvocant, olim
Capitoliers, ut est apud Honoratum
Bonnet en l'arbre des batailles 4.parte cap. 125.
Qui semel Capitularius fuerit, ad idem officium nullatenus admittatur, nisi 6. annis dicti sui Capitulatus computandis.
CapitulariiConsules appellantur ; at passim
Capitulariinominantur in Litteris Philippi IV. et Philippi VI. apud D.
de Laurieretom. 2. Ordinat. pag. 107. et seqq. Adagium est apud Tolosanos :
Cil de noblesse a grand titoul, Qui de Tolose est Capitoul.
Capitoliers, Capituleurset
Capitulliers. Placit. comit. Tolos. ann. 1158. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 569 :
S. Petri W. S. Petri de Rovis. S. Bernardi Adalberti, qui tunc erant Capitularii. Capitulares Tholosæ,in Lit. ann. 1358. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 188. Lit. ann. 1346. in vol. 2. arest. parlam. Paris. :
Les Capituleurs de la ville de Thoulouze, etc. Capitullierset
Cappituliers, in Lit. ann. 1347. ex Reg. 68. Chartoph. reg. ch. 213. et in aliis ann. 1409. ex Reg. 163. ch. 301 :
Pons de Marlas chevalieret
Capitolier de Thoulouse, in Ch. ann. 1350. ex Reg. 78. ch. 114. Vide supra Capitulatores.
Cives autem sunt omnes qui in civitatibus commorantur, vel in villis æquipollentibus civitati. Ex quibus illi dicuntur Burgenses, qui licet Capitalarios habeant et ministros, per quos ducunt sua officia exercenda, tamen ipsa manibus suis non exercent.Iidem sunt
Emfranquimus, francos, liberos, ingenuos et immunes facimus vos omnes probos homines, cives, et habitatores Barcinon. et singulos præsentes pariter et futuros, et nuncios ac Captalarios vestros per totum regnum Majoricarum, etc.Occurrit etiam in Consuetudinibus Barcinon. MSS. Consuetudines Monspelienses MSS. cap. 91 :
Captalerius non debet præstare leidam vel cuppas, nisi pro ea parte pro qua pertinet ad eum lucrum jam Curiæ acquisitum.Vernacula sic habent :
Captalier non deu donar leidas, ni copas, si non per aquella parte, per laqual azel perten lo captal, o per aquella part, perAlibi :laqal partem azel lo gazanch que a dona.
Si aliquis privatus vel extraneus, Captularius, vel debitor accipiat fugam a villa Montispelerii, etc.
Captalarius, Sirviente.
Caputvel
Capitaneus.
Et colonicas infra ipsa valle Briantina et Aquisiana, quem de Vindegunde conquisimus, unde Bardinus Capitolarius est.Infra :
Similiter libertus nostros in valle Aquisiana, qui ad parentes nostros aspexerunt, seu et in ipso pago Brigantino commanere videntur, unde Vitalis Capitularius est, ad memorata Ecclesia hæredem meam ut aspiciant et impensionem faciant volo ac jubeo.Ubi videntur
Capitulariiaccipi pro
dominisseu possessoribus.
Nec habeant Capitulum de floribus, id est, sertum ; Gallis
Totius Rei Capitulum fratribus ac populo publice innotuit.
de Mazaugues:
Transactionem, conventionem, concordiam, appointamentum, Capitula et pacta fecerunt.Vide supra Capitulare 4.
Altare de Solemia... ecclesiæ pretiosorum martyrum Dionysii, Rustici et Eleutherii de Francia... concessimus, ea quidem ratione ut... presbiter altari prælibato cantaturus, cura de manu episcopi recepta, episcopi et ministrorum suorum Capitula adeat et de synodalibus respondeat.
Salvo quod non faciant præjudicium superiori Capitulo murorum.
Courbon du Terney, pro Mandatum seu Charta, qua expensa pecunia restituenda jubetur.
- caput, a little head, darling, pet: lepidissimum, T.
-
…et omnibus dicam eorumque discrimina et proprietates explicabo. Columnae corinthiae praeter capitula omnes symmetrias habent uti ionicae, sed capitulorum altitudines efficiunt eas pro rata excelsiores et graciliores, quod ionici capituli altitudo tertia pars est crassitudinis columnae, corinthii…
Vitruvius, de Architectura
-
…, obsistunt, incedunt cum suis sententiis, quos semper videas bibentes esse in thermipolio, ubi quid subripuere operto capitulo calidum bibunt, tristes atque ebrioli incedunt eos ego si offendero, ex unoquoque eorum exciam crépitum polentarium. tum…
Plautus, Curculio
-
…axes volutarum ne crassiores sint quam oculi magnitudo, volutaeque ipsae succidantur altitudinis suae duodecimam partem. haec erunt symmetriae capitulorum, quae columnae futurae sunt ab minimo ad pedes XXV. quae supra erunt, reliqua habebunt ad eundem modum…
Vitruvius, de Architectura
-
…capitula omnes symmetrias habent uti ionicae, sed capitulorum altitudines efficiunt eas pro rata excelsiores et graciliores, quod ionici capituli altitudo tertia pars est crassitudinis columnae, corinthii tota crassitudo scapi. igitur quod duae partes e crassitudine corinthiarum adiciuntur…
Vitruvius, de Architectura
-
…nobis necessaria sciebam, illis coram ostendi, et, ut haec diligentius ab omnibus susciperentur, rogaui. Primum capitulum Ut sanctum diem paschae in commune omnes seruemus dominica post XIIII am lunam mensis primi. Secundum Ut nullus…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…suculae. per media autem spatia tignorum insecantur ; et ; exciduntur formae, in quibus excisionibus includuntur capitula catapultarum, cuneisque distinentur, ne in contentionibus moveantur. tum vero modioli aerei in ea capitula includuntur et in…
Vitruvius, de Architectura
-
…sacrificando, cum enecta et tabidosa et scabiosa quaeque mactatis, cum de opimis et integris supervacua quaeque truncatis, capitula et ungulas, quae domi quoque pueris vel canibus destinassetis, cum de decima Herculis nec tertiam partem in aram…
Tertullian, Apologeticum
-
…tenuibus, pilosis ramosam ex intervallis, binum palmorum ; e sse in his folia, inter quae in cacuminibus capitula sint gruum. alterum genus foliis anemones, divisuris longioribus, radice mali modo rotunda, dulci, reficientibus se…
Pliny the Elder, Natural History
-
…mari alio atque alio modo fiunt austris flantibus aquilonibusque. .. .. .. .. .. Capitula Libri Tertii I Quaesitum atque tractatum quam ob causam Sallustius avaritiam dixerit non animum modo virilem, sed corpus quoque…
Aulus Gellius, Attic Nights
-
…studio quoque adfectata et pro exercitio utili celebrata ; ac praeterea M. Catonis de poeniendis furtis digna memoria sententia Capitula Libri Duodecimi I Dissertatio Favorini philosophi, qua suasit nobili feminae uti liberos quos peperisset, non nutricum aliarum ,…
Aulus Gellius, Attic Nights
CAPIT´ULUM[COLUMNA]
(ἐπίκρανον, κιονόκρανον). The capital of a column, which, in the infancy of building as an art, was nothing more than a simple abacus, or square tablet of wood, placed on the top of a wooden trunk, the original column, to form a broad bed for the architrave to rest upon. From this simple beginning, it became eventually the principal ornament of a column, and a prominent feature by which the different architectural orders are distinguished; being, like them, and strictly speaking, divided into three kinds, the Doric, Ionic, and Corinthian capitals, which, with the Roman alterations, make five varieties in use among the ancients; for the Tuscan is only a species of Doric; and the Composite is formed by a union of the Ionic and Corinthian, having the foliage of the latter surmounted by the volutes of the former — a bastard capital introduced in the Imperial Age, when the genius for invention was succeeded by a love for novelty and splendour, and first employed in the triumphal arches at Rome, where a specimen is still to be seen on the Arch of Titus. (See Columna.)
(1) Capitulum Dorĭcum. (a) Greek. The Greek Doric capital, which is the simplest of all, being divided into no more than three principal parts: the large square abacus at the top, retaining in this order its primitive character to the last; the echinus, or quarter round, immediately below it; and the anuli, or anulets, just above the neck of the shaft.
(b) Roman. The Doric of the Romans is more complicated and varied in its parts. Instead of the simple abacus, they substituted a moulded cymatium and fillet; in place of the echinus, anovolo, often broken by carving, as in the example; instead of the anulets, either an astragal (astragalus), or a bead and fillet. The example is from a Roman temple near Albano.
(2) Capitulum Ionĭcum. (a) Greek. The Greek Ionic capital consists of two leading features: the abacus, which is smaller and lower than in the Doric, but still square in its plan, though moulded on the exterior faces; and the volutes (voluta), or spiral mouldings on each side of the front, which are frequently connected by a pendent hem or fold, as in the example, and hang down much lower than the sculptural echinus between them.
(b) Roman. The Roman Ionic does not differ very materially, nor in its essential parts, from the Greek specimens, excepting that it is often elaborately covered with carving; the volutes are in general smaller, and the tasteful hem which hangs down between them in the preceding engraving is never introduced; but that is not to be considered as a uniform characteristic of the Greek order; it does not occur in any existing edifices.
The annexed specimen of the Roman Composite is taken from the Arch of Titus.
(3) Capitulum Corinthium. The Corinthian capital is the richest of all the pure orders, and the specimens now remaining of it in Greece and Italy do not materially differ in any characteristic point. It consists of an abacus, not square, like that of the Doric and Ionic capitals, but hollowed on the sides, and having the angles cut off, and a rosette (flos) or other similar ornament in the middle. Under the abacus are small volutes (helices, Vitruv. iv. 1, 12), bending downwards like stalks, two of which meet under each angle of the abacus, and two in the centre of each face of the capital, where they sometimes touch, and sometimes are interwoven with each other. The whole is surrounded by two circular rows of leaves (folia), each leaf of the upper row growing between and behind those of the lower one, in such a manner that a leaf of the upper row falls in the centre of each of the four faces of the capital. In the best examples these leaves are carved to imitate the acanthus or the olive-tree. See architectura.