commodus

commodus, with due measure, full, complete, of full weight

nulla lex satis commoda omnibus est
no law is sufficiently suitable for all

com-mŏdus, a, um, adj., that has a due or proper measure; hence,

I Object., complete, perfect, of full weight or measure, fit, suitable, due, proper, etc. (mostly poet. or in post-Aug. prose; most freq. in Plaut.): statura, a tall stature, Plaut. As. 2, 3, 21 (401): capillus, id. Most. 1, 3, 98 (254): viginti argenti minae, full twenty, id. As. 3, 3, 134 (724) (cf. id. ib. 3, 3, 144 (734): minae bonae); id. Merc. 2, 3, 101 (435): talentum argenti, id. Rud. 5, 2, 31 (1318); Lucil. ap. Non. p. 266, 27: novem cyathis commodis miscentur pocula, Hor. C. 3, 19, 12: alimenta, Dig. 34, 1, 16, § 1: capitis valetudo commodior, more firm, Cels. 8, 1; Quint. 6, 3, 77; and transf. to the person: vivere filium atque etiam commodiorem esse, to be better, Plin. Ep. 3, 16, 4.—
II Subject., suitable, fit, convenient, opportune, commodious, easy, appropriate for some one or something, favorable, friendly to (in every period and species of composition); constr. with dat. or absol., rarely with ad (v. the foll.).
- A Of things.
- - 1 With dat.
  - - a Of the purpose or use: curationi omnia commodiora, Liv. 30, 19, 5: nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho, Verg. G. 4, 129.—
    - b Of the person: hoc et vobis et meae commodum famae arbitror, Ter. Hec. 585: quod erit mihi bonum et commodum, id. Phorm. 131: nulla lex satis commoda omnibus est (corresp. with prodesse), Liv. 34, 3, 5: primordia eloquentiae mortalibus, Tac. Or. 12: hanc sibi commodissimam belli rationem judicavit, Caes. B. C. 3, 85: quae sit stella homini commoda, quaeque mala, Prop. 2 (3), 27, 4.—
  - 2 Absol.: hiberna, Liv. 42, 67, 8: longius ceterum commodius iter, id. 22, 2, 2; cf.: commodissimus in Britanniam transjectus, Caes. B. G. 5, 2: commodius anni tempus, Cic. Att. 9, 3, 1; cf. Ter. And. 844: faciliore ac commodiore judicio, Cic. Caecin. 3, 8: litterae satis commodae de Britannicis rebus, id. Q. Fr. 3, 1, 7, § 25: mores, id. Lael. 15, 54: commodissimum esse statuit, omnes naves subduci, etc., Caes. B. G. 5, 11.—
  - 3 With or without dat. pers. in the phrase commodum est, it pleases, is agreeable, = libet: proinde ut commodum est, Plaut. Am. 2, 1, 8 (558); 3, 1, 2 (862): dum erit commodum, Ter. Ad. 118: si id non commodum est, id. Eun. 502; id. Phorm. 1026; Cic. Verr. 2, 2, 13, § 33 Ascon.; 2, 2, 16, § 39; 2, 1, 26, § 65; 2, 3, 70, § 165; id. Div. 1, 49, 111; id. de Or. 3, 23, 87; Plin. Pan. 48, 1: id si tibi erit commodum, cures velim, Cic. Att. 13, 48, 2; Cels. 4, 4; 4, 22.—
  - 4 With ad and acc. of purpose (very rare): nec satis ad cursus commoda vestis Erat, Ov. F. 2, 288.—
  - 5 With sup. in u (rare): hoc exornationis genus ... commodum est auditu, Auct. Her. 4, 18, 26.—
- B Of persons, serving a neighbor or (more freq.) accommodating one’s self to his wishes, useful, serviceable, pleasant, agreeable, obliging, neighborly, friendly, polite, affable, gentle, etc.: mihi commodus uni, Hor. Ep. 1, 9, 9; cf. id. ib. 2, 1, 227: quemquamne existimas Catone commodiorem, communiorem, moderatiorem fuisse ad omnem rationem humanitatis? Cic. Mur. 31, 66: commodior mitiorque, id. Q. Fr. 1, 1, 13, § 39: Apronius, qui aliis inhumanus ac barbarus, isti uni commodus ac disertus, id. Verr. 2, 3, 9, § 23: convivae, Plaut. Poen. 3, 3, 2 (616); cf.: commodus comissator, Ter. Ad. 783; and: commodus meis sodalibus, Hor. C. 4, 8, 1: homines, Plaut. Ps. 1, 5, 28 (442): mulier commoda, Faceta, Ter. Heaut. 521; cf. id. And. 844.—In a double sense with I. supra: ubi tu commoda's, capillum commodum esse credito, Plaut. Most. 1, 3, 98 (254).—Poet., of the measure of iambic verse: spondeos in jura paterna recepit Commodus et patiens, sharing the paternal rights with them, in a fraternal manner, Hor. A. P. 257.—Hence,
III Subst.: commŏdum, i, n.
- - 1 A convenient opportunity, favorable condition, convenience (rare, but in good prose): nostrum exspectare, Cic. Att. 16, 2, 1: cum tamdiu sedens meum commodum exspectet, id. ib. 14, 2, 3; 12, 38, 1: velim aliquando, cum erit tuum commodum, Lentulum puerum visas, when it shall be convenient for you, id. ib. 12, 28, 3.—More freq.,
  - - b In the connection commodo meo, tuo, etc., per commodum, ex commodo, at, or according to my, thy, etc., convenience, conveniently, at one’s leisure: etiamsi spatium ad dicendum nostro commodo vacuosque dies habuissemus, according to our convenience, Cic. Verr. 1, 18, 56: quod commodo tuo fiat, id. Fam. 4, 2, 4; 1, 1, 3; id. Att. 13, 48, 1: suo commodo me convenire, Caes. ap. Cic. ib. 14, 1, 2: ubi consul copias per commodum exponere posset, Liv. 42, 18, 3: tamquam lecturus ex commodo, Sen. Ep. 46, 1; Col. 12, 19, 3; so opp. festinanter, id. 6, 2, 14.—
  - 2 Advantage, profit (very freq. in all periods and species of composition): commodum est, quod plus usus habet quam molestiae: bonum sincerum debet esse et ab omni parte innoxium, Sen. Ep. 87, 36 sq.: ut malis gaudeant atque ex incommodis Alterius sua ut comparent commoda, Ter. And. 628: ut ex illius commodo meum compararem commodum, id. Heaut. 397; cf. id. Hec. 840; Cic. N. D. 1, 9, 23: cui tam subito tot congruerint commoda, Ter. Eun. 1033: (honestatem) ipsam suo splendore ad se animos ducere, nullo prorsus commodo extrinsecus posito, Cic. Ac. Fragm. ap. Aug. contr. Ac. 3, 7, 15 (IV. 2, p. 470 Orell.): sequi matris commodum, Ter. Hec. 481: pacis, Cic. de Or. 2, 82, 335: contra valetudinis commodum laborare, to the injury of health, id. Mur. 23, 47: mea, Hor. Ep. 1, 14, 37: in publica peccem, id. ib. 2, 1, 3; cf.: populi commoda, Nep. Phoc. 4, 1.—
  - - b Specif., a reward, pay, stipend, salary, wages for public service: veteranorum, Brut. et Cass. ap. Cic. Fam. 11, 2, 3: omnibus provincialibus ornamentis commodisque depositis, emoluments, id. Red. in Sen. 14, 35; Suet. Ner. 32; cf.: emeritae militiae, id. Calig. 44; id. Aug. 49; cf. also id. Vit. 15; id. Galb. 12: militibus commoda dare, Ov. A. A. 1, 131 sq.: tribunatus, Cic. Fam. 7, 8, 1: missionum, Suet. Aug. 49.—
    - c A favor, privilege, immunity, Suet. Aug. 31; id. Claud. 19.—
    - d A useful thing, a good: commoda vitae, Cic. Tusc. 1, 36, 87; Lucr. 3, 2; cf.: cetera opinione bona sunt... proprietas in illis boni non est. Itaque commoda vocentur, Sen. Ep. 74, 17: inter commoda illas (divitias) numeratis: atqui eādem ratione ne commodum quidem erunt, id. ib. 87, 29. —
    - e Sometimes commodo or per commodum, adverb. antith. to that which is injurious, without injury or detriment: ut regem reducas, quod commodo rei publicae facere possis, Cic. Fam. 1, 1, 3: si per commodum reipublicae posset, Romam venisset, Liv. 10, 25, 17.—
  - 3 Concr., = commodatum, that which is lent, a loan: qui forum et basilicas commodis hospitum, non furtis nocentium ornarent, Cic. Verr. 2, 4, 3, § 6; cf. Isid. Orig. 5, 25, 16.—
- B Advv.:
- - 1 commŏdum, adv. temp. (only in colloquial lang. and post-class. prose writers).
  - - a At a fit time, just in time, at the very nick, at the very moment, opportunely, seasonably ( = opportune, εὐκαίρως): ecce autem commodum aperitur foris, Plaut. Mil. 4, 4, 61 (1197): commodum adveni domum, id. Am. 2, 2, 37 (669): orditur loqui, id. Trin. 5, 2, 12 (1136): ipse exit Lesbonicus, id. ib. 2, 3, 9 (400): εὐκαίρως ad me venit, cum haberem Dolabellam, Torquatus... commodum egeram diligentissime, Cic. Att. 13, 9, 1; Symm. Ep. 2, 47. —
    - b To designate a point of time that corresponds with another, or that just precedes it, just, just then, just now.
    - - α Absol.: ad te hercle ibam commodum, Plaut. Cas. 3, 4, 3 (593); Ter. Phorm. 614: Taurus, sectatoribus commodum dimissis, sedebat, etc., Gell. 2, 2, 2: si istac ibis, commodum obviam venies patri, just meet, Plaut. Merc. 1, 2, 107 (217). —
      - β With postquam or (more freq.) with cum in a parallel clause: postquam me misisti ad portum cum luci simul, Commodum radiosus ecce sol superabat ex mari, Plaut. Stich. 2, 2, 41 (365): quom huc respicio ad virginem, Illa sese interea commodum huc advorterat, Ter. Eun. 343: commodum discesseras heri, cum Trebatius venit, Cic. Att. 13, 9, 1: emerseram commodum ex Antiati in Appiam, cum in me incurrit Curio, id. ib. 2, 12, 2 B. and K. (al. commode); so with the pluperf. and a foll. cum, id. ib. 13, 19, 1; 13, 30, 2; 10, 16, 1; Ap. Met. 1, 11, 15; adducitur a Veneriis Lollius commodum cum Apronius e palaestrā redisset, Cic. Verr. 2, 3, 25, § 61 B. and K. (Zumpt, commode): cum jam filiae nostrae dies natalis appeteret, commodum aderant, quae muneri miseratis, Symm. Ep. 3, 50. —
  - 2 commŏdŏ, adv. temp., = commodum, a., just in time, seasonably, just at this time (ante-class. and very rare): commodo eccum exit, Titin. ap. Charis. p. 177 P. (i. e. in tempore, Charis.): commodo de parte superiore descendebat, Sisenn. ib.: commodo dictitemus, Plaut. Fragm. ap. Charis. p. 174; cf. id. ib. p. 177.—
  - 3 commŏdē, adv.
  - - a (Acc. to commodus, I.) Duly, properly, completely, rightly, well, skilfully, neatly, etc. (class.): suo quique loco viden' capillus satis compositu'st commode? Plaut. Most. 1, 3, 97 (253): commode amictus non sum, id. Fragm. ap. Gell. 18, 12, 3: saltare, Nep. praef. § 1: legere, Plin. Ep. 5, 19, 3; cf. in comp., id. ib. 9, 34, 1: multa breviter et commode dicta, Cic. Lael. 1, 1; cf. id. de Or. 1, 53, 227; id. Rosc. Am. 4, 9; Ter. Hec. 95; 108 al.: cogitare, id. Heaut. 14: audire, Cic. Verr. 2, 3, 58, § 134: valere, Plin. Ep. 3, 20, 11: feceris commode mihique gratum, si, etc., Cic. Att. 10, 3 fin.: commode facere, quod, etc., id. ib. 11, 7, 7; in comp.: commodius fecissent tribuni plebis, si, etc., id. Agr. 3, 1, 1.—In medic.: commode facere, to do well, be beneficial, Cels. 4, 12.—
    - b (Acc. to commodus, II.)
    - - α Conveniently, suitably, opportunely, fitly, aptly, appropriately: magis commode quam strenue navigavi, Cic. Att. 16, 6, 1: ille satis scite et commode tempus ad te cepit adeundi, id. Fam. 11, 16, 1: vos istic commodissime sperem esse, id. ib. 14, 7, 2: explorat, quo commodissime itinere valles transiri possit, Caes. B. G. 5, 49 fin.: hoc ego commodius quam tu vivo, Hor. S. 1, 6, 110; cf.: consumere vitiatum commodius quam integrum, id. ib. 2, 2, 91; Quint. 6, 3, 54: cui commodissime subjungitur, id. 9, 3, 82; cf. id. 4, 1, 76.—
      - β In a friendly manner, pleasantly, gently, kindly: acceptae bene et commode eximus, Plaut. Cas. 5, 1, 1 (855); id. Poen. 1, 2, 190 (399); Ter. Heaut. 559.—
    - c (Equiv. to commodum, adv. b.) Just, just at the moment when, etc.; only v.l. in the doubtful passages cited supra, commodum, b. fin.

1. commodus, a, um, Adi. m. Compar. u. Superl. (com u. modus), angemessen, I) dem Maße, den Verhältnissen, dem Zweck, der Sachlage angemessen, entsprechend, würdig, zweckmäßig, treffend, zusagend, bequem, viginti argenti commodae minae, wie sie an Zahl sein müssen, volle, Plaut.: u. so novem cyathi c., Hor.: c. statura, Plaut.: hiberna, Liv.: caelum Neapolitanum, das Klima in N., Fronto: habitatio, ICt.: iter commodius, Liv.: valetudine minus commodā uti, Caes.: cum vellet videri commodioris valetudinis factus, Quint.: quo suturae pauciores sunt, eo capitis valetudo commodior est (desto besser für das Befinden des K.), Cels.: litterae satis c. de Britannicis rebus, Cic.: c. pronuntiandi ratio, Quint.: urbanas res virtute Cn. Pompeii commodiorem in statum pervenisse, Caes. – mit Ang. wem? für wen? durch Dat., nulla lex satis c. omnibus est, Liv.: Caesar hanc sibi commodissimam belli rationem iudicavit, uti etc., Caes.: nec pecori opportuna seges, nec commoda Baccho, Verg. – m. Ang. wozu? durch Dat., durch ad m. Akk. od. durch 2. Sup., sperans fore in navigatione quam in via curationi omnia commodiora, Liv.: vestis c. ad cursum, Ov.: exornationis genus c. auditu, Cornif. rhet. – mit Ang. wodurch? durch Abl., vestitu animisque sacris commodi, Vopisc. Aur. 19, 6. – dah. commodum (commodius, commodissimum) est,es ist bequem, zusagend, genehm, es ist gefällig, es gefällt, scheint zweckmäßig (Ggstz. molestum est), absol. od. m. allg. Subj. (Pronom. neutr.), in den parenthet. proinde ut commodum est et lubet, Plaut.: quando commodum est, Plaut.: cum est commodum, Cic.: dum erit commodum, Ter.: si tibi erit commodum, Cic. – od. m. folg. Infin. od. Acc. m. Infin., tum commodum est palatum ungere, Cels.: nihil duco esse commodius, quam de his rebus nihil iam amplius scribere, Cic.: ipse commodissimum esse statuit omnes naves subduci, Caes.: u. durch Attraktion, eum iudicem quem commodum erat (verst. dare), dabat, Cic.: so quos ei commodum sit invitet, Cic. – Insbes.: a) dem körperl. guten Befinden entsprechend = wohl, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat, sei (befinde sich) wohler, Plin. ep. 3, 16, 4. – b) für die Ausführung bequem = nicht mit Schwierigkeiten verbunden, aliud longius, ceterum commodius iter ostenditur, Liv.: quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse, Caes.: potuisti ad tuum ius faciliore et commodiore iudicio pervenire, Cic. – c) der Zeit nach schicklich, gelegen, günstig, si commodius anni tempus esset, Cic.: commodior adventus, Ter. – II) sich andern anbequemend, gefügig, bescheiden, maßvoll, taktvoll, zutulich, umgänglich, zuvorkommend, gewinnend, gefällig, nachsichtig (Ggstz. incommodus, inhumanus), v. Pers., Komik. u. Cornif. rhet.: multo et iam esse commodiorem mitioremque nuntiant, Cic. – mores c., Cic.: poet. vom jambischen Versmaß, spondeos stabiles in iura paterna recepit commodus et patiens, Hor. – m. Ang. gegen wen? mihi commo dus uni, Hor.: stella c. homini, günstig (Ggstz. mala), Prop.

…eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi…

Julius Caesar, Gallic War
…difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi…

Julius Caesar, Gallic War
…, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset ,…

Julius Caesar, Gallic War
…esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X ., cui quam maxime confidebat, imponere…

Julius Caesar, Gallic War
…in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius…

Julius Caesar, Gallic War
…, aliud clausum in pectore, aliud in lingua promptum habere, amicitias inimicitiasque non ex re, sed ex commodo aestumare magisque voltum quam ingenium bonum habere. Haec primo paulatim crescere, interdum vindicari ; post, ubi contagio…

Sallust, Catilina
…. Haec igitur non suscipiet rei publicae causa, ne res publica quidem pro se suscipi volet. Sed hoc commodius se res habet, quod non potest accidere tempus, ut intersit rei publicae quicquam illorum facere sapientem. Quare…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…a te quintum de finibus librum descripsisse ; in quo non sane multa mutavi sed tamen quaedam. tu autem commode feceris si reliquos continueris, ne et ἀδιόρθωτα habeat Balbus et ἕωλα Brutus. sed haec hactenus, ne videar…

Cicero, Epistulae ad Atticum
…Latinum convertimus. Sed toto hoc de genere, de quaerenda, de collocanda pecunia vellem etiam de utenda, commodius a quibusdam optimis viris ad Ianum medium sedentibus quam ab ullis philosophis ulla in schola disputatur. Sunt tamen ea…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…te quintum de finibus librum descripsisse ; in quo non sane multa mutavi, sed tamen quaedam. Tu autem commode feceris, si reliquos continueris, ne et ἀδιόρθωτα habeat Balbus et ἕωλα Brutus. Mirifice Caerellia studio videlicet philosophiae…

M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum

Frequency

1271st

most frequent word

Most used by

Celsus
Catullus
Julius Caesar
Pliny the Younger
Terence

Collocations

video 60
multus 44
aut 41
tamen 41
enim 39
habeo 37
alius 36
etiam 36
volo 36
satis 35

Textbooks

CambridgeLatin 15

commodus

Saved

Recent