dexter
dexter, to the right, on the right side, right (opp. laevus, sinister)
to extend one’s right hand to someone
from the right
- I Prop.: ut ante oculos fuerit qui dexter hic idem nunc sit laevus, Lucr. 4, 302: manus, Plaut. Mil. 2, 2, 49 (204); 50 (205); id. Capt. 2, 3, 82 (442); Cic. Div. 1, 23, 46: pars membrorum (opp. laeva), Lucr. 4, 293: umeri, Caes. B. G. 7, 50, 2: latus, Hor. Ep. 1, 16, 6; Ov. M. 13, 730 et saep.: cornu, Ter. Eun. 775; Caes. B. G. 1, 52, 2; 2, 23, 4 et saep.: ala, Liv. 31, 21: acies, id. 27, 48 et saep.: dextrarum tibiarum genus est, quae dextra tenentur, Paul. ex Fest. p. 74, 5 Müll. et saep.: dextra ejus (fluminis) accolunt Deximontani, Plin. 6, 23, 26, § 99.—Comp. in signification = dexter, but spoken of two only: in dexteriore parte, opp. sinisteriore, Varr. L. L. 9, § 34 Müll.; so, pars, opp. laeva, Ov. M. 7, 241: rota, opp. sinisterior, id. ib. 2, 138: armus, id. ib. 12, 303: umerus, Suet. Claud. 7: latus, id. Galb. 21: cornu, Galba ap. Cic. Fam. 10, 30, 3 et saep.—Sup.: dextimus, a, um, an ancient and rare form, in signif. i. q. dexter: dextima via, Varr. ap. Non. 94, 30: apud dextimos, Sall. J. 100, 2.—
- II Trop. (perh. not in ante-Aug. prose).
- 1 Handy, dexterous, skilful; opportune, proper, suitable, fitting: rem ita dexter egit, ut, etc., Liv. 8, 36: et Marius scriptis dexter in omne genus, Ov. P. 4, 16, 24: quis rebus dexter modus, Verg. A. 4, 294: tempus, Hor. S. 2, 1, 18.—
- 2 (Since the Greeks regarded an omen on the right as favorable) favorable, propitious, fortunate: dextra auspicia prospera, Paul. ex Fest. p. 74, 4 Müll.; cf. omen, Val. Fl. 1, 245: dexter adi, Verg. A. 8, 302; cf.: dexter ac volens assit (numen), Quint. 4, prooem. § 5: Jove, Pers. 5, 114: sidere, Stat. S. 3, 4, 63 et saep.—Hence,
nec quadratum agmen nec dextrum cornu aliive belli apparatus
genus utriusque sexus ‥ ~eram mammam virilem ‥, sinistram habet muliebrem
conversus ad ~rum iter
~ro cornu,fram swiþre healfe
tene jubente poli rutilabit dextimus axis?
sint duo ‥ pueri in ~era parte [AS p. 410: ] chori qui ‥ psallant ‥ ‘kyrie eleison’, duoque similiter in sinistra parte qui respondeant ‘Christe eleison’‥. demum pueri ~erioris [on swyðran dœle AS p.410: ] chori repetant quae supraswiþran
si inter nonum et duodecimum [gradum Arietis ] dicetur [sol ] ~er et accedens
fissure in sinistro cornu incipiunt et protrahuntur ad ~eram partem scuti
hunc Gabrihel ‥ praedixerat ante / dextris altaris promens oracula vati [cf. ]Luke i 11
[sinus ] occidentalis supra se, hoc est ad ~eram sui, habet urbem Alcluith
ad ~eram altaris
vidit ‥ Jesum stantem a ~ris Dei [cf. ]Mark xiv 19 etc
in circuitu aecclesiae per parietes de ~ra in ~ro faciens crucem cum pollice
infra civitatis Wentanae moenia ad septemptrionis ~ram
a ~ris altaris(v.
R. Ebor’ archiepiscopus male tractatur ‥, quia voluit sedem ad ~ram legati in consilio
a ~ra
justitiario foreste fercula a ~ris regis in mensa disponente
prelatus ‥ dicet confessionem diacono a ~ris, subdiacono a sinistris
iij morsi amalati, quilibet cum Crucifixo a ~ris et Annunciacione a sinistris amalat’
ponens aciem suam anteriorem ‥ a ~ris
armet sed dextram capulus ceu parma sinistram
exiguos defendens dextera
inposuit ~eram suam capiti ejus
protegat atque regat Christi vos dextera, fratres(
per omnipotentis ~eram
abscondebat elemosinam in sinu pauperum advenientium, ut nesciret sinistra quid faceret ejus ~ra [cf. ]Matth. vi 3
facundia ‥ est preditus, sed ~era frigidus et plus lingua quam lancea lucratus
monetarios ‥ fecit ementulari et manus ~ras abscidi
penitentia ductus ‥, ferro ~eram fratricidam circulavit
Pauli dextra tenet gladium, sed leva libellum
the ryghtehande , ~era vel ~ra causa metri; versus: ‘dextera pars hominis, sed bruti dicito dextram’
non ‥ parvi pendenda est haec ~ris firmata affinitas [cf. ]Gal. ii 9
electis internuntiis, praemittit ad naves Cnutonis qui ~ras Danis dent et accipiant ab eis
datis ~ris in pristinam concordiam redierunt
oscula dans ad fidem ac ~ram
multi ‥ ad dandum ~ras dominis paraverunt
Britones ‥ ~ris hostium ~ras suas confestim conserunt
postquam ~eras cum hostibus viriliter miscuissent
cujus [celerarii ] ~er[a ] manus et specialis coadjutor ‥ esse debet granatarius
ejus [archiepiscopi Cant’ ] tyrannidem metuentes, utpote quia ~era regis et tocius regni procurator, promotor et patrocinator
~rum, i. prosperum, felicem
~eriora, prosperiora
- 1. rechts, aan de rechterkant (gelegen), rechter- [ripa]; ➤ -a parte; a -o latere hostium; apud dextumos op de uiterste rechterflank;
- 2. (poët.) als gunstig voorteken aan de rechterkant verschijnend = gelukbrengend, genadig, gunstig [omen; Apollo; sidera];
- 3. (poët.) passend, gunstig, geschikt [tempus; modus; potestas gelegenheid];
- 4. handig, vaardig; ➤ officia dextre obire; dexterius fortunā uti; / subst. dext(e)ra, ae f (vul aan: manus) (a) rechterhand; ➤ -as coniungere, miscere elkaar de hand geven; ad -am aan de rechterhand, rechts; (a) -a laevaque rechts en links; (b) handslag; (c) (meton.) plechtige belofte, toezegging, trouw; ➤ -as renovare het verbond vernieuwen; -as fallere zijn woord breken; (d) (poët.) vuist = dapperheid, kracht.
右邊。順者。伶便。— mihi incedere recusavit 彼辭于吾右邊走。
Suggest a Translation
See an image
Pergit veroFestus :(Sacerdos) ad dextrum cornu altaris, quia Dextram Christus semper egit vitam : Dextera enim vita adquiritur cœlestis gloria.
Dextra auspicia, Prospera.
Semodiata de vinea culta... in comitatu Arausico... consortes : per uno fronte Archimbaldus etDextros xvi , et de alio fronte Lautardus etDextros xvi , per uno latus Aldoardus etDextros xx. eti , et de alio latus via puplica, etDextros xx. eti. (Cartular. Conchar. Ruthen. p. 255, an. 1001).
- with comp.dexterior and sup.dextimus, to the right, on the right side, right (opp. laevus, sinister): manus: umeri, Cs.: latus, H.: hostium, Cs.: cornum, T.: cornu, Cs.: acies, L.: dextris adducor litora remis, rowing to the right, O.: Quo tantum dexter abis?so far to the right, V.: Lyncea dexter Occupat, on the right, V.: Dextera Sigaei ara est sacrata, on the right, O.: dexteriore parte, O.: Neu te dexterior (rota) declinet, O.: apud dextimos, on the extreme right, S.—Handy, dexterous, skilful, opportune, suitable: Marius scripti dexter in omne genus, O.: quīs rebus dexter modus, V.: tempus, H.—Of good omen, favorable, propitious: dexter stetit, H.: dexter adi, V.: tempus, H.
-
…domum contenderunt Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab decimae legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis duodecimae legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse…
Julius Caesar, Gallic War
-
…manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio duodecima et non magno ab ea intervallo septima constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet ; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…esset, ipse pedes exercitum pro loco atque copiis instruit. Nam uti planities erat inter sinistros montis et ab dextra rupe aspera, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio artius conlocat. Ab iis centuriones ,…
Sallust, Catilina
-
…sereno lactea nomen habet, candore notabilis ipso. Hac iter est superis ad magni tecta Tonantis regalemque domum. Dextra laevaque deorum atria nobilium valvis celebrantur apertis plebs habitat diversa locis hac parte potentes caelicolae clarique suos posuere penates .…
Ovid, Metamorphoses
-
…decrescit vomer in arvis, strataque iam volgi pedibus detrita viarum saxea conspicimus ; tum portas propter aena signa manus dextras ostendunt adtenuari saepe salutantum tactu praeterque meantum. haec igitur minui, cum sint detrita, videmus. sed quae…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…pulsant. Iussit et extendi campos, subsidere valles, fronde tegi silvas, lapidosos surgere montes. Utque duae dextra caelum totidemque sinistra parte secant zonae, quinta est ardentior illis, sic onus inclusum numero distinxit eodem cura dei…
Ovid, Metamorphoses
-
…in cacumine, tuo imbuisse palmulas in aequore, et inde tot per impotentia freta erum tulisse, laeva sive dextera vocaret aura, sive utrumque Iuppiter simul secundus incidisset in pedem ; neque ulla vota litoralibus diis sibi esse facta…
Catullus, Carmina
-
…lectos et evocatos, praeterea ex gregariis militibus optumum quemque armatum in primam aciem subducit. C. Manlium in dextra, Faesulanum quendam in sinistra parte curare iubet. Ipse cum libertis et colonis propter aquilam adsistit, quam bello…
Sallust, Catilina