durus
durus, hard (to the touch)
an uncultured and rough mind
- I Lit.
- A Orig. as affecting the sense of feeling: et validi silices ac duri robora ferri, Lucr. 2, 449; so, silex, Verg. A. 6, 471: ferrum, Hor. C. 3, 11, 31: cautes, Verg. A. 4, 366; Ov. M. 4, 672: bipennes, Hor. C. 4, 4, 57: ligones, id. Epod. 5, 30: aratrum, id. S. 1, 1, 28: compes, id. Epod. 4, 4: pellis, Lucr. 6, 1195; Verg. G. 3, 502: arva, id. ib. 2, 341; cf. cutis, Ov. M. 8, 805: alvus, Cels. 6, 18, 9; Hor. S. 2, 4, 27: aqua, hard, i. e. containing much earthy matter, Cels. 2, 30 fin.; cf. muria, saturated with salt, Col. 6, 30 fin.; 12, 6, 1 et saep., v. muria: dumeta, i. e. rough, Ov. M. 1, 105 et saep.: gallina, tough, not yet boiled tender, Hor. S. 2, 4, 18; cf.: fungi, qui in coquendo duriores fient, Plin. 22, 23, 47, § 99 et saep.— Sup.: ladanum durissimum tactu, Plin. 26, 8, 30, § 48; cf.: durissimus tophus vel carbunculus, Col. 3, 11, 7 et saep.—As subst.: dūrum, i, n.
- α E duro (sc. ligno), of the hardened wood of the vine, Col. 3, 6, 2; 3, 10, 15; 21 et saep.; cf. duramentum.—
- β Durum cacare, Mart. 3, 89, 2.—
- B Transf.
- 1 As affecting the sense of taste: vinum, opp. suavis, hard, harsh, Pall. Oct. 14, 5; cf.: sapor Bacchi, Verg. G. 4, 102: acetum, Ser. Samm. 40 and 351.—
- 2 As affecting the ear: vocis genera permulta: ... grave acutum, flexibile durum, Cic. N. D. 2, 58, 146; cf. Quint. 11, 3, 15 and 32.—Hence, in rhet., hard, rough (cf. asper, II.): aspera et dura et dissoluta et hians oratio, Quint. 8, 6, 62: consonantes, id. 11, 3, 35: syllabae, id. 12, 10, 30: verba, id. 8, 3, 32 sq.; cf. id. 1, 5, 72: compositio, id. 9, 4, 142.
- II Trop.
- A Opp. to cultivated, rough, rulde, uncultivated: Q. Aelius Tubero ut vita sic oratione durus, incultus, horridus, Cic. Brut. 31; cf.: (Stoici) horridiores evadunt, asperiores, duriores, et oratione et moribus, id. Fin. 4, 28, 78; id. Mur. 29: Attilius poëta durissimus, id. Att. 14, 20, 3: C. Marius, qui durior ad haec studia videbatur, id. Arch. 9, 19; cf. Quint. 10, 1, 93; 8 prooem. § 26; Hor. S. 1, 4, 8 al.: pictor durus in coloribus, Plin. 35, 11, 40, § 137; cf. Quint. 12, 10, 7: Fauni, gens duro robore nata, Verg. A. 8, 315; cf.: terrea progenies duris caput extulit arvis, id. G. 2, 341; cf. also Stat. Th. 4, 276 sq.; Ov. Tr. 3, 11, 8.—
- 2 But sometimes as a praiseworthy quality, opp. to soft, weakly, hardy, vigorous (esp. freq. in poets): fortes et duri Spartiatae, Cic. Tusc. 1, 43; cf.: Ligures, durum in armis genus, Liv. 27, 48: durum genus experiensque laborum, hardy, Ov. M. 1, 414: unde homines nati, durum genus, Verg. G. 1, 63 (cf. λᾶας and λαός, Pind. Ol. 9, 71): gens dura atque aspera cultu, a hardy race, id. A. 5, 730: genus humanum durius, tellus quod dura creāsset, Lucr. 5, 926: Dardanidae, Verg. A. 3, 94: Hannibal, Hor. C. 2, 12, 2: Iberia, id. ib. 4, 14, 50: vindemiator, id. S. 1, 7, 29; cf.: ilia messorum, id. Epod. 3, 4: juvenci, Ov. M. 3, 584 et saep. —
- B Opp. to morally mild, gentle, harsh, rough, stern, unyielding, unfeeling, insensible, obstinate: quis se tam durum agrestemque praeberet, qui, etc., Cic. Or. 43, 148; cf.: quis nostrum animo tam agresti et duro fuit, ut? etc., id. Arch. 8: neque sunt audiendi, qui virtutem duram et quasi ferream esse quandam volunt, id. Lael. 13 fin.; ingenio esse duro atque inexorabili, Ter. Phorm. 497: satis pater durus fui, id. Heaut. 439; cf. id. Ad. 64; Cic. Cael. 16; Hor. S. 1, 2, 17: Varius qui est habitus judex durior, Cic. Fin. 2, 19, 62: cf. Caes. B. C. 3, 20, 4: mala vel duri lacrimas motura Catonis, Luc. 9, 50: duriorem se praebere alicujus miserae et afflictae fortunae, Anton. ap. Cic. Att. 14, 13 A (cf. opp. at the end of the letter: se placabiliorem praebere): duri hominis vel potius vix hominis videtur, periculum capitis inferre multis, Cic. Off. 2, 14, 50; Hor. C. 4, 1, 7: quid nos dura refugimus aetas? id. ib. 1, 35, 34: ōs durum, shameless, impudent, Ter. Eun. 806 Ruhnk.; Cic. Quint. 24 fin.; Ov. M. 5, 451: cor, Vulg. Sirach, 3, 27 et saep. Of the austerity of the Stoic mode of living, v. above, A.—
- C Of things, hard, severe, toilsome; troublesome, burdensome, disagreeable; adverse, unfortunate: opulento homini hoc servitus dura est, Plaut. Am. 1, 1, 12 (164); so, servitus, Cic. Rep. 1, 44; 2, 25; cf. lex, Plaut. Merc. 4, 6, 1 (817): condicio, Cic. Rab. Post. 6 fin.: provincia, Ter. Phorm. 73; cf. partes, id. Eun. 353; Anton. ap. Cic. Att. 10, 8 A: dolor, Lucr. 3, 460: labor, id. 5, 1272: subvectiones, Caes. B. G. 7, 10, 1: venatus, Ov. M. 4, 307: dura cultu et aspera plaga, Liv. 45, 30 fin.: durissimo tempore anni, Caes. B. G. 7, 8, 2; cf. id. B. C. 3, 25, 3; Hirt. B. G. 8, 5 fin.: morbum acrem ac durum, Plaut. Men. 5, 2, 119 (871); cf. valetudo, Hor. S. 2, 2, 88: dolores, Verg. A. 5, 5: frigus, Plaut. Men. 5, 6, 10 (975): fames, Hor. S. 1, 2, 6: pauperies, id. C. 4, 9, 49: causa, Lucr. 3, 485; Quint. 4, 1, 25; Hor. S. 1, 10, 26: nomen (opp. molle), Cic. Off. 1, 12: verbum, id. Brut. 79, 274: propositio, Quint. 4, 5, 5 et saep.: De. Etiamne id lex coëgit? Ph. Illud durum, Ter. Phorm. 238; so in the neutr. sing., Quint. 11, 1, 85; 12, 1, 36; Hor. S. 1, 9, 42 et saep.; cf. ellipt.: non vanae redeat sanguis imagini ... Durum: sed levius fit patientia, etc., Hor. C. 1, 24, 19. In plur. subst.: dura, ōrum, n., hardships, difficulties: siccis omnia dura deus proposuit, Hor. C. 1, 18, 3; id. Ep. 2, 1, 141; Sen. Oedip. 208; Verg. A. 8, 522: ego dura tuli, Ov. M. 9, 544 al. (In fem. plur. ellipt., sc. partes, Ter. Heaut. 402 very dub.).— Comp.: hi, si quid erat durius, concurrebant, if any unusual difficulty occurred, Caes. B. G. 1, 48, 6; 5, 29, 6; id. B. C. 3, 94, 6.—Adv. posit. in two forms: dūrĭter and dūre.
- A (Acc. to 1. A.) Hardly: juga premunt duriter colla (boum), Vitr. 10, 8.—Comp.: durius, Vitr. 10, 15 fin.—
- B (Acc. to II. A.-C.)
- 1 Hardly, stiffly, awkwardly: membra moventes Duriter, Lucr. 5, 1401: duriter, Auct. Her. 4, 10, 15; Gell. 17, 10, 15: dure, Hor. Ep. 2, 1, 66; Quint. 9, 4, 58; 10, 2, 19; Gell. 18, 11, 2.—Comp., Ov. R. Am. 337; Hor. S. 2, 3, 22; Quint. 8, 6, 24; 9, 4, 15; 117.—
- b Hardily, rigorously, austerely: vitam parce ac duriter agebat, Ter. And. 74; id. Ad. 45; Novius ap. Non. 512.—
- 2 Harshly, roughly, sternly: quam tibi ex ore orationem duriter dictis dedit, Enn. Trag. v. 348 Vahl.: duriter, Afran. Com. v. 251 Rib.; Ter. Ad. 662.— Comp., Cic. Lig. 6; id. Att. 1, 1, 4; id. Fam. 11, 27, 7; Caes. B. C. 1, 22 fin.; Tac. Agr. 16; id. A. 3, 52; Sen. Ep. 8; Vulg. Gen. 42, 7.—Sup., Hadrian. in Dig. 47, 14, 1.—
- 3 Hardly, unfavorably, unfortunately: durius cadentibus rebus, Suet. Tib. 14 fin.
II) übtr.: 1) körperlich abgehärtet, stark, kräftig, um große Anstrengungen zu ertragen, ausdauernd (s. Thiel Verg. Aen. 3, 94. Obbarius Hor. ep. 1, 7, 91), von Menschen u. Tieren, Verg., Hor. u.a.: Scipiadae duri bello, Verg.: durus aliquis et agrestis, Plin. ep.: durum a stirpe genus, Verg.: Atlas d., Verg.: durissimus bos (Ggstz. mollissimus), Varro: ilia messorum, Hor.: mit Genet., durior oris equus, Ov. amor. 2, 9, 30. – 2) in Sprache, Gebärden u. im Benehmen, a) plumb, derb, schroff, roh, ungebildet, horridiores, asperiores, duriores et oratione et moribus, Cic.: et moribus et ipso dicendi genere durior, Cic.: ut vitā sic oratione durus, incultus, horridus, Cic.: doctrina (Schule, System) paulo asperior et durior, Cic. – dah. ne quid durum et rusticum sit, plumpes (linkisches) u. bäuerisches (tölpelhaftes) Wesen, -Benehmen, Cic.: duri tibi videor ingenii, ich erscheine dir sehr linkisch (ungeschickt), Sen. – vom epischen Dichter und der heroischen, epischen Poesie, derb, rauh (Ggstz. mollis), poëta, Prop.: cothurnus, Ov.: versus, Prop. (vgl. Burmann Prop. 2, 1, 41). – b) harthäutig, unverschämt, dreist, os, Ter. u. Ov.: populi frons durior huius, Iuven.: durae buccae fuit, Petron.: u. caput d., Petron. – 3) von der Unempfindlichkeit gegen seinere Genüsse, a) im guten Sinne, streng gegen sich u. seinen Körper, hart gewöhnt, an Entsagung gewöhnt, auf Genüsse und Erholung verzichtend, dah. auch streng in dieser Hinsicht gegen andere (s. Obbarius Hor. ep. 1, 7, 91. Beier Cic. or. in Clod. et Cur. 4, 1), homo durus ac priscus, Cic.: triste supercilium durique severa Catonis frons, Mart.: durus nimis attentusque esse videris mihi, Hor.: aula omnis Spartanis gymnasiis durior, Pacat. pan. 13, 4. – b) im üblen Sinne, unempfänglich = ohne Sinn od. Geschmack für etwas, C. Marius, qui durior ad haec studia videbatur, für diese St. keine rechte Empfänglichkeit zu haben schien, Cic. Arch. 19. – 4) von der Stumpfheit für tiefere u. zartere Gefühle und Gemütsregungen, hart, rauh, unempfindlich, gefühllos, unfreundlich, hartherzig, streng, unbeugsam von Charakter (Ggstz. mollis, placabilis), satis pater durus fui, Ter.: Varius est habitus iudex durior, Cic.: animo agresti et duro esse, Cic.: durum agrestemque se praebere, Cic.: duriorem se praebere alcis miserae et afflictae fortunae, Anton. in Cic. ep.: genus, Verg.: ingenium, Hor.: mentes, Val. Flacc.: vultus, supercilia, Ov. (s. Ruhnken Ov. her. 16, 12): durius ferro pectus, Ov. – dah. durum est, es ist hart, unfreundlich, mit folg. Infin., admittere, Ov.: negare, Plin. ep. – Compar. neutr. pl. subst., duriora, rauhere Empfindungen (Ggstz. mitiora), Cic. orat. § 131. – 5) vom harten, drückenden Zustande einer Sache, u. zwar: a) v. der Jahreszeit u.v. Wetter, rauh, unfreundlich, streng, durius tempus, durissimum anni tempus, Caes.: tempestates, Caes. – b) v. Boden, rauh und streng zu bearbeiten, haec omnis dura cultu et aspera plaga est, Liv.: u. so glebae, Verg. – c) v. Arbeiten usw., hart, drückend, lästig, beschwerlich, mühsam, labor, Lucr. u. Verg.: subvectio, Caes.: provincia, Ter.: munera belli, venatus, Ov.: ferri in duras vias, Ov.: u. so iter, Lucan. (vgl. Burmann Lucan. 9, 39). – d) von Zuständen usw. aller Art, hart, drückend, schwer, peinlich, mißlich, ungünstig, gefährlich, servitus, Plaut. u. Cic.: vita, Ter.: pauperies, Hor.: res (Plur.), hartes Geschick, Unglück, Ov.: valetudo, Hor.: morbus, Plaut.: frigus, Plaut. u. Lucr.: condicio durior, Cic.: fortunā duriore conflictari, Cic.: ne Dolabella possit durius vobis efficere negotium, erschweren, Cic. – v. Zeitumständen, tempora, harte, schwere u. bedrängte Zeiten, Cic. u.a.: initium adulescentiae, Nep. – v. Seelenzuständen, curae, dolores, Verg. – v. Gesetzen, hart, drückend, lex, Plaut. – v. Ausdrücken, hart, das Gefühl beleidigend, nomen durum (Ggstz. nomen molle), Cic.: fortasse posset durum videri dicere ›quaere quod agas‹, molle et humanum est, ›habes quod agas‹, Plin. ep. – dah. durum est, durum id est u. vgl., es ist od. das ist hart, Ter., Quint. u.a. – durum est m. folg. Infin., contendere cum victore, dem Sieger sich zu widersetzen, ist ein gefährliches (mißliches) Stück Arbeit, Hor. sat. 1, 9, 42. – si quid erat durius, wenn es hart herging = wenn sie ins Gedränge (in Gefahr) kamen, Caes.: si nihil sit durius, wenn es weiter keine Schwierigkeiten gäbe, Caes. – subst., dūra, ōrum, n., α) harte Behandlung, multa dura timere, Prop. – β) harte-, bedrängte Lage, herbe Pein, Mühsal, Elend und Not u. dgl., Hor. u.a. Dichter.
durior aut ferro, tostis sed mollior extis
germina / dura atque tenerrima(
tellus ~issima et saxosa
~as, rigidas,hearde
~a carne
in lapide agapis qui est ~issimus, qui ‥ aut vix aut nunquam potest frangi
[pulsus ] ~us est quando cum quadam asperitate et duritia resistere videtur
in xxxvj bobus sustinendis ‥, quia diu araverunt ad sementem ordei et habuerunt ~am terram
propter incompossibilitatem unius corporis ~i ad aliud corpus ~um quod non cedit ei
cerebrum primo et proximo loco obvolvunt due pellicule, que dicuntur pia mater et ~a mater, et quasi materno amplexu alteram altera amplectitur et utraque cerebrum
~e matris lesio cognoscitur dolore capitis, rubore faciei [etc. ]
~a mater, que adheret concavitati ossis capitis
dedisse ‥ Edrikescroft ‥ sicut rivus descendit ad M‥., tam ~um quam molle usque ad fontem
donacionem ‥ de tota gaira sua ‥ tam in prato ~o quam in marisco
in ccc de(stocfis , xxij s. vj d. in c de ~is piscibus xxxviij s.
de ‥ ~is murvellis receptis
iiij milia destokfish etscreyfish et alio pisce ~o
dim. centum ~i piscis destocfish , viz.coursfish , percipiet
in salso pisce et ~o
quos [episcopos ] me ‥ ~is verborum cantibus ‥ necesse est lapidare
genus versificationis ‥ ~um et horrens
duro vitam sustento labore
dura quidem jugiter virtutes bella facessunt
~a dictu
ut nihil tam odibile, nihil tam ~um foetorem evaporans ‥ videret
pronuntientur ei [novitio ] ~a et aspera quae in hoc ordine perferunt qui ‥ regulariter vivere volunt; item ~iora et asperiora quae, si indisciplinate se habeat, sibi poterunt evenire
numquam desistat [anachorita ] ~a pati exterius [ME: ]neaver slakien to dreȝen hard wiðuten
si adhuc post omnia hec mala absque ~iori duricia belli ‥ posset pax inclita resarciri
frigora dura viros sternant, ni forte resistam
quando annus ita ~us venerit quod pro defectu foragii ‥ oporteat eos averia sua ‥ de bosco de G. juvare
ut ad thalami taedas et ‥ ferreos juvenculi affectus, immo adamante ~iores, inclinarent
cum duro patitur tormenta Crisanto
erat ‥ ~us in praedicatione contra eos qui in vitiis jacebant
fit dira inter ~os decertatio
utinam [clerici Hiberni ] post longa jejunia tam sobrii fuerint quam seri ‥, tam puri quam ~i
infortuniorum frequentia ~us sum
homines indomabiles et ~ae ac barbarae mentis
~us intellector
Orpheus ‥ homines ‥ rhetorica dulcedine ex feris et immanibus mites reddidit et mansuetos et ex vagis ~isque composuit
intellectus ~us et obliviosus
~a cervix illa, multis ‥ peccaminum fascibus onerata, ‥ de imis ad inferiora curvatur
ferus, i. crudelis, immitis, ~us,reþe
nec cessit duri spolians capitolia furis
ipsa [domina ] ‥ non curans et sic ‥ ~a corde [ME: ]hard-iheorted
quare, cum colera sit ~ior ad purgandum quam fleuma, tertiana citius resolvitur quam cotidiana
- 1. hard [lapis; cautes];
- 2. (metaf.) gehard, volhardend, sterk, krachtig [Scipiadae; -um a stirpe genus; bos];
- 3. ruw, grof, bot, plomp, onbeschaafd; ➤ dicendi genere ~ et rusticus; versūs -i stroeve;
- 4. onontvankelijk (voor: ad) [ad haec studia];
- 5. gevoelloos, wreed, onvriendelijk, hardvochtig, streng (tegen: in m. acc.; dat.) [miles; pater; ingenium; animus; in plebem]; ➤ animo agresti et -o esse;
- 6. (niet-klass.) onbeschaamd, driest; ➤ -i oris met een brutaal gezicht;
- 7. bezwarend, moeilijk, lastig, drukkend, ongunstig [labor; dolor; via; vita; res -ae benarde situatie; lex; tempora rei publicae; condiciones];
- 8. (v. weer en jaargetijden) guur, onaangenaam [tempestas; frigus];
- 9. (voor het gehoor) hard, stroef, onaangenaam [vocis genus; oratio];
- 10. stijf [signa beelden];
- 11. (preklass.; poët.) (v. smaak) droog [vinum].
硬。粗。兇。壯。 㤓。— homo 粗魯人。— sapor 酸澀之味。— ad studia 㤓于讀書。Poeta durus 無巧之詩人。Duros componere versus 作詩無趣。Dura alvus 大便結燥。Dura servitus 難當之奴。 Dura annona 糧歉。
Suggest a Translation
See an image
Duluset
Dulariascribendum fuit, ex Græc.
- with comp.and sup, hard (to the touch): silex, V.: ferrum, H.: bipennes, H.: cutis, O.: corpus, impenetrable, O.: dumeta, i. e. rough, O.: gallina, tough, H.—As substn.: nil extra est in nuce duri, no shell, H.—Hard, harsh, of a taste: sapor Bacchi, V. — Of a sound, C. — Fig., rough, rude, uncultivated: oratione et moribus: poëta durissimus: durior ad haec studia: virtus, Ta.: gens duro robore nata, V.: componere versūs, H. — Hardy, vigorous, rough: Spartiatae: in armis genus, L.: vindemiator, H.: ilia messorum, H.: iuvenci, O. — Harsh, rough, stern, unyielding, unfeeling, pitiless, insensible, obstinate: pater, T.: se durum agrestemque praebere: durior Diogenes: iudex durior: duri hominis vel potius vix hominis videtur: nos dura aetas, H.: ōs, shameless, impudent, T.: ore durissimo esse: ferrum, cruel, V.: aures, V.: flectere (me) Mollibus Iam durum imperiis, H.—Of things, hard, severe, toilsome, oppressive, distressing, burdensome, adverse: provincia, T.: fortuna: hiemps: venatus, O.: durissimo tempore anni, inclement, Cs.: valetudo, H.: dolores, V.: iter, V.: proelia, V.: Durum: sed levius fit patientiā, etc., H.: hi, si quid erat durius, concurrebant, a difficulty, Cs.: si nihil esset durius, Cs.—Plurn. as subst, hardships, difficulties: Siccis omnia dura deus proposuit, H.: multa, V.: ego dura tuli, O.
-
…salutis causa delegerant cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant ; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant ; si quo erat longius prodeundum aut celerius…
Julius Caesar, Gallic War
-
…vomeribus per se dabat omnia tellus ; contentique cibis nullo cogente creatis arbuteos fetus montanaque fraga legebant cornaque et in duris haerentia mora rubetis et quae deciderant patula Iovis arbore glandes. Ver erat aeternum, placidique tepentibus auris mulcebant zephyri…
Ovid, Metamorphoses
-
…agitamus amores, atque aliquid duram quaerimus in dominam ; nec tantum ingenio quantum servire dolori cogor et aetatis tempora dura queri. hic mihi conteritur vitae modus, haec mea fama est, hinc cupio nomen carminis ire mei .…
Propertius, Elegies
-
…ubicumque vago fluminis hospitio, Nympharum semper cupidas defende rapinas non minor Ausoniis est amor Adryasin ; ne tibi sit duros montes et frigida saxa, Galle, neque expertos semper adire lacus quae miser ignotis error perpessus in oris Herculis…
Propertius, Elegies
-
…nec moror extremo debita fata rogo ; sed ne forte tuo careat mihi funus amore, hic timor est ipsis durior exsequiis. non adeo leviter nostris puer haesit ocellis, ut meus oblito pulvis amore vacet. illic Phylacides iucundae…
Propertius, Elegies
-
…manu ; namque ipse volens facilisque sequetur, si te fata vocant ; aliter non viribus ullis vincere, nec duro poteris convellere ferro. Praeterea iacet exanimum tibi corpus amici heu nescis totamque incestat funere classem, dum consulta petis…
Vergil, Aeneid
-
…forma manebat, obstabatque aliis aliud, quia corpore in uno frigida pugnabant calidis, umentia siccis, mollia cum duris, sine pondere habentia pondus. Hanc deus et melior litem natura diremit. Nam caelo terras et terris abscidit…
Ovid, Metamorphoses
-
…superorum numine saxa missa viri manibus faciem traxere virorum, et de femineo reparata est femina iactu. Inde genus durum sumus experiensque laborum et documenta damus qua simus origine nati. Cetera diversis tellus animalia formis sponte sua peperit ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…Cynthia, et oblitos parce movere deos ; audax a nimium, nostro dolitura periclo, si quid forte tibi durius inciderit nulla prius vasto labentur flumina ponto, annus et inversas duxerit ante vices, quam tua sub nostro mutetur…
Propertius, Elegies
-
…ait Aenea Cessas Neque enim ante dehiscent attonitae magna ora domus. Et talia fata conticuit. Gelidus Teucris per dura cucurrit ossa tremor, funditque preces rex pectore ab imo Phoebe, graves Troiae semper miserate labores, Dardana qui…
Vergil, Aeneid