expedire

expedire [CL] 1 to set free; b (fig.). c to empty. d (p. ppl. expeditus, of troops) unencumbered, lightly armed (also as sb. m.); e (of others, also fig.). ~io, exsolvo GlC E 441; ~ior, i. liberor GlH E 605; instituit ut ‥ vinculatos ~iret W. Malm. GP I 48; [vacca] suadens socie ut abscissa cauda ab impedimento se solveret et secum ~ita rediret Nig. Ep. 18; Chiron sagittis cancrum percussit filiumque ~ivit Alb. Lond. DG 15. 4.  b nec adhuc priorum retibus malorum ~itus priscis recentia auget malis Gildas EB 28; ut ‥ nos exiguos dignaretur [Deus] ~iri a peccatorum nexibus Byrht. V. Ecgwini 378; peccato ‥ omnis homo detinetur cujus jugo ‥ nec quisquam nec unquam se ~it Pull. Sent. 755A.  c sicut ‥ cito ~iuntur horrea que assidua non fuerint adjectione referta Gir. EH pref. p. 223.  d videbat ‥ eos [sc. spiritus] fere semper pedites et ~itos et quasi sub forma venatorum Gir. EH II 38; his apparatibus ~itus, miles ‥ ad prelium accedit R. Niger Mil. I 1.  e eum ad regem hujusmodi curarum tumultibus ~itum dirigit Abbo Edm. 7; agite gratias Deo quia exonerati estis et ~iti ut ‥ totis viribus curratis ad Deum Anselm (Ep. 211) IV 108; [mulier] equiti sacculum reddebat, sicque ~ita letior iter agebat Alex. Cant. Mir. 21 (II) p. 197; [vinum] linguam reddit ~itam, liberat a curis, et hominem facit audacem Bacon V 92. 2 to prepare; b (refl.). ~ierant, araeddum GlC E 393; ~itus, i‥. paratus GlH E 601.  b clerici se ad servitium Dei ~iant Hon. GA 614D. 3 to dispatch, speed (messenger). b to expedite, deal w. quickly. c to hasten progress (of). d (in expedito) in hand, in train. s1281 rex ‥ ~iens ‥ nuncios, ad Norwegiensium regem ‥ remisit Fordun Cont. X 38; s1281 nunciis ‥ de consilio prelatorum et procerum ~itis et contentis Plusc. VII 31 p. 109.  b 1220 [Theobaldus] fecit rogari episcopum ‥ ut ~iret negotium illud CurR IX 197; Gerebertus iter ~iens [W. Malm. GR II 167 p. 195: viam celerans] venit ad mare M. Par. Maj. I 477; Fleta 164 (v. diaeta 3a); 1380 in expensis domini J. de B‥. usque London ‥ pro ‥ negociis ecclesiam tangentibus ~iendis Ac. Durh. 589; appropriaciones omnium ecclesiarum ‥ cognicioni deducere arbitror summopere fore ~iendum Thorne 2090; G. Hen. V 14 (v. chronicus 2b).  c c1168 si ei subveneritis ‥ ~ietis famam et vobis et vestris prospicietis in posterum J. Sal. Ep. 256 (257); ut plurimum ptisici ~iuntur cum folia cadant ab arboribus J. Mirfield Brev. 78.  d non est opus multiloquio, ubi res est in ~ito Gir. EH I 15; 1220 dixit ei ‥ quod totum negotium ejus fuit in ~ito CurR IX 197. 4 (p. ppl. expeditus): a (w. ref. to movement or growth) agile, vigorous (also as sb.); b (w. ref. to mental or administrative activity) lively, quick. c (of thing) light, readily available or portable. a generosa progenitus / genetrice, expeditus / statura, [val]de stabilis / statu (Æthelwald) Carm. Aldh. 5. 24; Germanus ducem se proelii profitetur, eligit ~itos Bede HE I 20; GlH E 113 (v. efficax 1); qui vult habere eum [sc. accipitrem] ~itum in aucupando, faciat ei bonam vesicam gutturis Upton 191.  b in per se disserendo ~itiores Balsh. AD rec. 2 122 (v. divisio 4); in corpore enim sano ~ita est vivacitas mentis, in egro pigrior Alb. Lond. DG 6. 10; vir discretus et circumspectus, jure civili et canonico eleganter ~itus Flor. Hist. II 255; bibat et subito fiet facundior, / in verbis prompcior et expedicior Walt. Wimb. Carm. 147; Ps.-Elmh. Hen. V 92 (v. consummatrix); ad ‥ collegiorum ‥ fundamen perquisivit ‥ ~itos virtute et sciencia juvenculos Blakman Hen. VI 12.  c contra inermes ‥ viros ‥ ~itiora satis arma sufficiunt Gir. EH II 38 p. 396; inquiratur de quercubus et aliis arboribus ~itis in foresta Fleta 91. 5 to explain, expound, tell; b (refl.); c (w. indir. qu.). strictus hunc pedem commentaturus ~iam Aldh. PR 136; causam ‥ tardae inchoationis ~ire curabo Asser Alf. 87; his ita prefinitis hinc ipsam artem ~ire inchoandum Balsh. AD 10; paucis nos ~ientes dicimus quod illud sacramentum non est ‥ aliqua actio sed quedam qualitas S. Langton Quaest. 368.  b c1230 coitum contra naturam; ut me ~iam, contra naturam est omnis coitus qui non sit inter virum et mulierem Conc. Syn. 219.  c Justina ‥ quanta ‥ pertulerit quis mediocri fretus ingenio ~ire se posse gloriatur Aldh. VirgP 43; quoniam haec ipsa scienti loquor, his omissis, cur eorum meminerim ~iam Anselm (Mon. Ep. ad Lanfrancum) I 6; Gir. TH III 16 (v. enucleatim). 6 to be expedient, suitable, right; cf. 8a, 9a infra. b (med.) to be efficacious. c (w. pers. subj.) to have advantage, make profit. date ‥ quid ~iat mihi Gildas EB 74; 1073 quid michi ~iat beatitudo vestra ‥ novit Lanfr. Ep. 43 (18); Domine, qui das fidei intellectum, da mihi ut quantum scis ~ire intelligam Anselm (Prosl. 2) I 101; 1225 (v. divisim a); s1242 Gros. Ep. 99 (v. conjecturatio 1b); Deus aliqua fecit propter peccata malorum plectenda, et illa ~iunt, quando puniendi sunt mali Ockham Dial. 878.  b J. Mirfield Brev. 50 (v. experimentum 4a).  c heu mihi! ‥ bona mea expendidi et in nullo ~ivi Latin Stories 115; 1532 dixerunt sibi pro eo quod ipse fuit homo abjuratus, ideo omnes illi pejus expedirent si ipsum ulterius in consortium eorum in naviculam predictam arriperent CoramR 1084 Rex m. 7. 7 (impers., sts. w. dat.) it is expedient, suitable, right; b (w. inf. or acc. & inf.); c (w. ut or quod). d (~ire videre, videri, or sim.) to seem to be right. ~it, i. utile est, juvat, prodest GlH E 630; c1168 ut ‥ Christi pauperes prout cuique ~ire cognoverit, consoletur J. Sal. Ep. 260 (260).  b non licet et non ~it oboedire ei Theod. Pen. I 5. 11; 948 (12c) cum ‥ unicuique mortalium ~iat ‥ [Deo] gratiarum rependere actiones CS 860; Lanfr. Const. 166 (v. expellere 1a); 1168 interdum ~it ‥ prenosse temporum motus J. Sal. Ep. 244 (272 p. 552); opus est in strepitu bellorum ‥ ut ‥ distinguatur ‥ quando sit instandum et quando cedere ~iat R. Niger Mil. I 39.  c ~it enim animae suae ut hoc fiat Lanfr. Ep. 54 (56); ~it ut fiat quod volo V. Gund. 45; omnibus ‥ ~it quod Dominus dormiat juxta majores vel minores S. Langton Ruth 115; espedit ut nostram pietas divina salutem / provideat Garl. Epith. III 493; ~it quod ‥ recordum et processus ‥ examinentur State Tri. Ed. I 3; ~it ut que sit hec lex nature ‥ investigemus Fortescue NLN I 31.  d 1162 aliis temporibus quibuscunque sibi viderit exspedire (Lit. Abbatis) Reg. Whet. II app. 317; c1165 quatinus michi ‥ rescribatis quod ‥ maxime videbitur ~ire J. Sal. Ep. 142 (139 p. 20); 1230 sicut ~ire viderit Feod. Durh. 213; 1243 [pincerna regis] faciat prout melius viderit ~ire Cl 103; c1250 ut liceat eis firmare stagnum molendini ‥ ubicumque ‥ sibi viderit ~iendum Feod. Durh. 137n; 1330 ad consignandum quascunque cartas quas ‥ viderint ~ire Reg. Paisley 32. 8 (pr. ppl. expediens) expedient, right, profitable; cf. 6a supra. b (as sb. n. pl.). de his quae erant itineri meo ~ientia sollicite cogitabam P. Blois Ep. 65. 191A; bonum ‥ quod facimus et malum quod facimus proprie ~iens et inexpediens dicitur Gros. 233; 1285 si eisdem ~iens videatur RGasc II 272; 1315 fidelium nostrorum consilium et auxilium nobis utilia et ~ientia plurimum reputamus RScot 145a; 1407 via cessionis ‥ compendiosior et ~ientior judicata Bekynton II 126.  b c1168 unctio [Dei] te de omnibus ~ientibus edocebit J. Sal. Ep. 259 (258). 9 (phr. expediens est or sim.; cf. 7 supra) it is expedient, suitable, right: a (w. inf.); b (w. ut or quod). a visum fuit ~iens provinciam per custodias dividi Eccleston Adv. Min. 42; exhortari studentes ‥ reputamus ~iens R. Bury Phil. 17. 216; esttamen ~iens populis ‥ informari Elmh. Metr. Hen. V pref. p. 79; s1452 an ‥ restarent aliqua in quibus fuerat ~iens apponere remediacionem Reg. Whet. I 25.  b 1268 cum videretur ~iens et honestum ‥ ut certa forma provideretur StatOx 25; non est ~iens quod tota communitas fidelium ‥ voto castitatis se astringat Ockham Pol. I 360; ~iens est et necesse quod vos ‥ certioremini Reg. Brev. Orig. 214.