focus
focus, a fire-place, hearth
- A fire-place, hearth (syn.: clibanus, furnus, fornax, caminus): Varro focos ait dictos, quod foveat ignes, nam ignis ipsa flamma est: quicquid autem ignem fovet, focus vocatur, seu ara sit seu quid aliud, in quo ignis fovetur, Varr. ap. Isid. Orig. 20, 10, 1: at focus a flammis, et quod fovet omnia, dictus, Ov. F. 6, 301; Paul. ex Fest. p. 85 Müll.; Serv. Verg. A. 12, 118; Plaut. Aul. prol. 7; Plin. 19, 1, 4, § 19: dum meus assiduo luceat igne focus, Tib. 1, 1, 6: jam dudum splendet focus, Hor. Ep. 1, 5, 7: ligna super foco Large reponens, id. C. 1, 9, 5: Curio ad focum sedenti magnum auri pondus Samnites, cum attulissent, Cic. de Sen. 16, 55; cf. id. Fragm. ap. Non. 522, 28 (Rep. 3, 28 ed. Mos.); 68, 17: ad focum angues nundinari solent, Cic. Div. 2, 31, 66: exstruere lignis focum, to pile on wood, Hor. Epod. 2, 43.— Poet. of a funeral-pile, Verg. A. 11, 212; of an altar, Prop. 2, 19 (3, 12), 14; 4, 5, 64 (5, 5, 66 M.); Tib. 1, 2, 82; Ov. M. 4, 753 al.—On the hearths of Roman houses were placed, in little niches, the household gods (Lares), and for them a fire was kept up: haec imponentur in foco nostro Lari, Plaut. Aul. 2, 8, 16 (386); cf.: focus Larium, quo familia convenit, Plin. 28, 20, 81, § 267.—Hence,
- B Transf.: focus, like our hearth, serves to denote the house or family: domi focique fac vicissim ut memineris, Ter. Eun. 815; cf.: nudum ejicit domo atque focis patriis disque penatibus praecipitem Sextum exturbat, Cic. Rosc. Am. 8, 23: agellus, quem tu fastidis, habitatum quinque focis, by five houses, families, Hor. Ep. 1, 14, 2.—Esp. freq.: arae et foci, pro aris et focis pugnare, to signify one's dearest possessions; v. ara. —
- II A fire-pan, coal-pan, brazier: panem in foco caldo sub testu coquito leniter, Cato R. R. 75; 76, 2; Sen. Ep. 78 fin.
~us ‥ favillarum cineribus coopertus
accenso ‥ ~o in medio et calido effecto caenaculo
~us, i. ‥ furnus
ex hoc igne omnes ~i ‥ accendantur
prestat in ede fõcis jungi quam per mare fōcis
erat quoddam potum super ~um plenum aque bulliante
quod omnes ‥ qui ‥ tenent shoppas apertas vel ~os in arte predicta [sc. cocorum ] sint sub correccione scrutatorum
vocamus in wlgari nostro casalia non viva et milicias non vivas in ‘lauces’ ubi non habeant ~um vivum
arula, vas †apium at [l. aptum ad ] ~um
tribus diis ‥ tres ~os statuerunt
hic ~us, A.a hautere ‥; est altare focus, locus et focus ignis
~us, i. ‥tynder
fenum equis nostris ad sufficientiam invenient et ~um et candelas albas
Alicie inveniat ‥ candelam et ~um
ceu salamandra focos solet insultare pyrarum
~us, i. ignis
†foces [l. focus ], i. flamma
testis adest custos, ergastula saeva serenis / inspiciens radiare focis in tempore noctis
indicare potest famulo qui ~um facit et lignum portat ‥
Matilda le Weth de fine pro quadam effraihura a ~o in domo predicte Matilde
hic ~us, A.fyre
~us e furno ‥ vel ustrino prorumpens
fornaci virginis focus inicitur
fotos [vv. ll. focos, foca, gl.: ] jocunditatis facientes, convivia ‥ celebrabantfires
terras ‥ ense, ~o, et rapina vastavit
ballivi V Portuum ‥ defecerunt in sustentacione ~orum, per quod navis ‥ cum xx hominibus periclitasset
per totum annum ad manutenendum ‥ ~um ardentem in capella illa ut marinelli mare transeuntes de nocte per ~um illum ‥ vitare possint pericula rupellium capelle contiguarum
resumet de bosco archiepiscopi ‥ unum quercum et unum ~um quolibet anno
- 1. stookplaats v.h. huis, haard; ➤ ad -um sedere;
- 2. (metaf.) (eigen) huis, huis en hof, bezitting, familie; ➤ pro aris et -is pugnare; domo et -is patriis alqm eicere;
- 3. haard om te offeren, offeraltaar; ➤ dare tura (wierook) in -os;
- 4. (Verg.) brandstapel;
- 5. (poët.; postklass.) vuur, gloed; ➤ -um facere.
Feu: contra Latinis id dicitur, in quo ignis servatur.
Focum facere, ignem excitare, apud Anonymum de Re architectonica cap. 3. Flodoardus lib. 1. Hist. Remens. cap. 17 :
Ad ipsum calefacere se cœpit ignem : Semper inquiens, est bonus Focus.Anonymus de Miraculis S. Benedicti cap. 27 :
Viderant ignem accendi : vulgus reliquum expergefactum terrificam illam vocem cum horribili ululatu concrepabat : Ad Focum, videlicet, Ad Focum.
Et singuli clamantes ad Focum, ad Focum, ipsam domum volebant comburere.
Au Feu, au Feu.Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 139 :
Et in bosco ejusdem villæ, quod necesse eis fuerit domibus et sepibus suis reficiendis, et ad Focum faciendum.Adde Legem Alemann. tit. 65. § 5. tit. 81. § 1. Legem Bajwar. tit. 3. cap. 4. Legem Longob. lib. 1. tit. 19. § 2. 3. Edictum Rotharis tit. 54. § 5. 6.
Clamando et alta voce dicendo, à Foc, à Foc, etc.Hinc nostri
Fouyerappellant certam venandi rationem, quæ cum igne fit. Lit. remiss. ann. 1474. in Reg. 195. ch. 1218 :
Les supplians oyrent sonner une sonnette à Fouyer ; parquoy supposerent que c'estoient gens qui chassoient au Fouyer les perdrix, qui est chose défendue de par nous.
Si manum transpuncxerit, ita ut Focus non intret ad coquendum venas vel sanguinem stagnandum, solidum unum et semis componat.
Quoniam, ut sæpe invenimus sæpe uni Foco territoria complurium acceptarum attribuantur.
Sunt ibi Foci inter ingenuiles et lidilescxxiiii. qui solvunt de spelta mod.cxxiiii.
Isti non faciunt Focos, quia juvenes, et morantur cum eorum parentibus.
Loca ignium sive Foci, in Charta ann. 1329. tom. 2. Hist. Trevir. Jo. Nic. ab
Hontheimpag. 113. col. 2.
Feuerstætte. Vide Haltaus. Glossar. German. voc.
Feuer, col. 457. et
Herd, col. 892.
Hospicium ad ignem, in Inquest. ann. 1257. art. 3. in Registr.
Olimtom. 1. pag. 10. edit. Beugnot.
Cubantes et Levantes in justitia N. etc. In Charta ann. 1291. in Tabulario Ecclesiæ Autisiod. fol. 456 :
Tenir feu et lieu,in vet. Consuetud. Normann. cap. 15.
Tenir Feu, pot, et domicile permanent, in Consuet. Camerac. tit. 6. art. 2.
Avoir maison, et tenir Feu, in Consuetud. Burbon. cap. 36.
Focum aut tectum hospiti negare, vel
tradere, in Lege Burgund. tit. 38. § 1. 9. Vide Focagium.
Quod aliquis homo qui teneat mansum, vel pernadam, vel bordam, et Faciat Focum inibi, non possit se facere hominem alterius, sine licentia domini sui. Faire feu vif et residence sur une heritage,in Consuetudine Marchensi art. 144. 145. 164. 175. Plautus Aulularia :
Vide Ignis.Nam si ignis vivet, tu extinguere extempulo.
Tenere focum vivum, faire feu vif et résidence, in Consuet. Marchensi art. 144. dicitur de iis, qui alicujus domini territorio sedem habent stabilem. Reg. feud. Aquit. in Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rub. fol. 24. r° :
Nec idem tenet ab alio aliquid, nec tenetur in aliquo deverio, exceptis duabus concatis terræ, quas tenet ab Amanevo de Moyssiaco, sub quibus debet tenere Focum vivum. Focum seu ignem in domibus suis alentes,in Charta ann. 1254. ex Chartul. Bosonis-vil. Vide Residentes. Hinc
focumextra domum portare usus erat forensis, cum aliquem ex sententia judicis domo deturbabant. Vide supra Dissagire.
conditionales, seu servituti rurali obnoxii, cum qui prius unum
focum, seu familiam conficiebant, duos aut plures ex consensu mutuo, vel pacto, conficiunt. Charta Joan. D. Castrivillani ann. 1279. in Tabulario Cluniac. :
Item quidquid juris habebat in hominibus suis, qui Focos suos dividunt.Consuetudo Marchensis art. 153 :
Entre hommes tenans heritages serfs ou mortaillables, le chanteau part le villain : c'est à dire, que quand deux ou plusieurs desdits hommes, parens ou autres, qui paravant estoient communs, font pain separé par maniere de declaration de vouloir partir leurs meubles, ils sont tenus et reputez divis et separez quant aux meubles, acquests, noms, detes et actions.Adde Consuetud. Arvernensem cap. 27. art. 7.
Faire la guerre à feu et à sang, Ferro et incendio bellum gerere. Charta ann. 1243. tom. 4. Cod. Ital. diplom. col. 1571 :
Tenentur sub debito juramenti facere vivam guerram de sanguine et Foco omnibus Kasaetis et deprædatoribus maris, et specialiter omnibus Jadertinis.
Foco putredinis in febribus intermittentibus. Ita D.
Falconet.
- 1 FAC-, a fire-place, hearth: ligna super foco reponens, H.: ad focum sedens: exstruere lignis focum, pile on wood, H.: cinerem et confusa ruebant Ossa focis, the funeral-pile, V.: Dis tribus focos ponit, altars, O.: Crateresque focosque ferunt, i. e. fire-pans, V.: vivi foci, fires, Pr. —A hearth, home, family: domi focique ut memineris, T.: patrii: agellus, habitatus quinque focis, families, H.
-
…, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certare. Homo militaris, quod amplius annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna gloria…
Sallust, Catilina
-
…ut prius, ire vias. at vos, deductae quibus est fallacia lunae et labor in magicis sacra piare focis, en agedum dominae mentem convertite nostrae, et facite illa meo palleat ore magis tunc ego crediderim vobis et…
Propertius, Elegies
-
…nonnullorum ipse mecum reputo. Illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere ; res autem monet cavere ab illis magis quam, quid in illos statuamus, consultare .…
Sallust, Catilina
-
…Non. M Pyrrhi videlicet largitas Fabricio aut Samnitium copiae Curio defuerunt. Non. M, M Cuius etiam focum Cato ille noster, cum venerat ad se in Sabinos, ut ex ipso audiebamus, visere solebat, apud…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…sed quoniam advesperascit, dabis nobis diem aliquem ut contra ista dicamus. est enim mihi tecum pro aris et focis certamen et pro deorum templis atque delubris proque urbis muris, quos vos pontifices sanctos esse dicitis diligentiusque urbem religione…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…praeterea de vestra vita, de coniugum vestrarum atque liberorum anima, de fortunis omnium, de sedibus, de focis vestris hodierno die vobis iudicandum est. habetis ducem memorem vestri, oblitum sui, quae non semper facultas datur…
Cicero, in Catilinam
-
…rogavi ; ego arma contra consules imperatoresque populi Romani, contra senatum populumque Romanum, contra deos patrios arasque et focos, contra patriam tuli. num sibi soli vicit quorum facinus est commune, cur non sit eorum praeda communis…
Cicero, Philippicae
-
…Nam Vestae nomen a Graecis ea est enim quae ab illis Ἑστία dicitur ; vis autem eius ad aras et focos pertinet, itaque in ea dea, quod est rerum custos intumarum, omnis et precatio et sacrificatio extrema est…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…optimus, incredibili pietate, amore inaudito, maximo in squalore volutatus est ad pedes inimicissimorum ; ego pulsus aris focis deis penatibus, distractus a meis, carui patria, quam, ut levissime dicam, certe protexeram ; pertuli…
Cicero, pro Sestio
-
…sedibus conlocaret quid est sanctius, quid omni religione munitius quam domus unius cuiusque civium hic arae sunt, hic foci, hic di penates, hic sacra, religiones, caerimoniae continentur ; hoc perfugium est ita sanctum omnibus ut…
Cicero, de Domo sua
FOCUSdim. FO´CULUS (ἑστία: ἐσχάρα, ἐσχάρις, dim. ἐσχάριον), a fire-place; a hearth; a brasier. The fire-place, while serving all the requirements of ordinary life, possessed a sacred character both among the Greeks and Romans. In the primitive Greek house the ἐσχάρα stood against, or near, the back wall of the μέγαρον, the kitchen and living-room of the family: in the more spacious dwellings of a later age it was transferred, with other objects of domestic worship, to a small private chapel, vaulted so as to resemble the Tholos (θόλος), the dome-shaped ἑστία of the state (Hermann-Blümner, Privatalt. p. 151, where the identity of ἑστία and ἐσχάρα is maintained; Guhl and Koner, ed. 5, p. 97). The well-known use of the hearth as a sanctuary for suppliants occurs as early as Homer (Hom. Od. 7.153-169: cf. Apollon. 4.693; Thu<*>yd. 1.136).
Among the Romans the fire-place was dedicated to the Lares of each family (Plut. Aul. 2.8, 16; Cato, de R. R. 15; Ov. Fast. 1.135, 6.302); a consecration which did not interfere with its homely uses (Hor. Epod. 2, 43; Epist. 1.5, 7; Ov. Met. 8.673; Senec. Cons. ad Helv. 10.7). On festivals the housewife decorated the hearth with garlands (Cato, de R. R. 143; Ov. Tr. 5.5, 10); a woollen fillet was sometimes added, nor were animal sacrifices unknown (Propert. 5.6, 1-6). The phrase pro aris et focis expressed attachment to all that was most dear and venerable (Cic. N. D. 3.4. 0, § 94; Flor. 3.13). At Rome, likewise, the progress of wealth and refinement led to the removal of the focus and penates to an inner apartment (Marquardt, Privatl. 234): the change from the single atrium or house-place to the more elaborate arrangement of a separate dining-room, culina, and Lararium is described under DOMUSp. 670 a, 672 b. In the Pompeian houses we see the atrium, now become a reception room, adorned with a fountain and a marble table [CARTIBULUM], but no longer with a hearth.
The focus was usually a fixture, constructed of stone or brick, and elevated a few inches above the ground; see the first figure on p. 672 a. It was also frequently made of bronze, variously ornamented, and could then be carried from room to room. One is shown under BALNEAEp. 276 b: another, found at Caere in Etruria, and preserved in the British Museum, is represented in the annexed woodcut.
The small portable brasier or chafing-dish, called foculus or ἐσχάριον, was especially used in sacrifices; and the same name was applied to the hollow or fire-pan at the top of an altar (Liv. 2.12; Cic. pro Domo, 47.123; ARA). The movable focus or foculus was also employed in the kitchen (Plaut. Capt. 4.2, 68; Juven. 3.262), and for keeping things hot was brought into the dining-room (Senec. Ep. 78.23). The treasures of Herculaneum and Pompeii are rich in illustrations of this kind of focus, whether pictorial or in bronze vessels actually preserved. See CALDARIUMand the second cut under AUTHEPSA
[J.Y] [W.W]dim. Focŭlus (ἑστία: ἐσχάρα, ἐσχάρις, dim. ἐσχάριον). A fireplace; a hearth; a brazier. The fireplace, while serving all the requirements of ordinary life, possessed a sacred character both among the Greeks and Romans. In the primitive Greek house the ἐσχάρα stood against, or near, the back wall of the μέγαρον, the kitchen and livingroom of the family; in the more spacious dwellings of a later age it was transferred, with other objects of domestic worship, to a small private chapel, vaulted so as to resemble the Tholos, the dome-shaped ἑστία of the State. The well-known use of the hearth as a sanctuary for suppliants occurs as early as Homer ( Od. vii. 153-169). See Domus.
Among the Romans the fireplace was dedicated to the Lares of each family (Plaut. Aul. ii. 8, 16); a consecration which did not interfere with its homely uses. On festivals the housewife decorated the hearth with garlands (Ovid, Trist. v. 5, 10); a woollen fillet was sometimes added, nor were animal sacrifices unknown (Propert. v. 6, 1-6). The phrase pro aris et focis expressed attachment to all that was most dear and venerable (Cic. N. D. iii. 40. 94). At Rome, too, the progress of wealth and refinement led to the removal of the focus and Penates to an inner apartment (Marquardt, Privatl. 234). In the Pompeian houses we see the atrium, now become a reception-room, adorned with a fountain and a marble table (cartibulum), but no longer with a hearth. See lararium.
The focus was usually a fixture, constructed of stone or brick, and elevated a few inches above the ground. It was also frequently made of bronze, variously ornamented, and could then be carried from room to room.
The small portable brazier or chafing-dish, called foculus or ἐσχάριον, was especially used in sacrifices; and the same name was applied to the hollow or fire-pan at the top of an altar (Livy, ii. 12; Pro Domo, 47. 123; see Ara). The movable focus or foculus was also employed in the kitchen (Plaut. Capt. iv. 2, 68; Juv.iii. 262), and for keeping things hot was brought into the diningroom (Plin. Ep. 78. 23). See caldarium, and the illustration under authepsa.