illustris

illustris (inl-), e (nom. sing. masc. illuster. Val. Max. 4, 1, 5; 4, 3, 11), adj. [inlustro], lighted up, clear, bright, light, lustrous (class.; esp. freq. in the trop. signif.).

• I Lit.: ostendebat Carthaginem de excelso et pleno stellarum, illustri et claro quodam loco, Cic. Rep. 6, 11; cf.: tum nec nimis illustres nec vehementer obscuros locos haberi oportet, Auct. Her. 3, 19, 32: locus, Cels. 3, 6: habitare bonis et illustribus domiciliis, Cic. N. D. 2, 37, 95: balnearia, Col. 1, 6, 2: illustris et pellucida stella, Cic. Div. 1, 57, 130: radii solis, Plin. 18, 35, 78, § 344: noctes, id. 9, 16, 23, § 56: caelum, Val. Fl. 6, 528.—Comp.: ostio et lumine illustriore, Varr. R. R. 3, 5, 5; cf.: solis candor illustrior est quam ullius ignis, Cic. N. D. 2, 15, 40: (ventus) tegulas illustriores fecit, Plaut. Rud. 1, 1, 6 (88).—
• II Trop.
• • A Clear, plain, distinct, evident, manifest (syn. clarus): praeter haec, quae testata sunt et illustria, habeo multa occultiora, Cic. Fam. 11, 27, 6: his rationibus tam certis tamque illustribus, etc., id. Rep. 1, 3; cf.: illustribus igitur rebus insistis ... a certis et illustrioribus cohibes assensum, id. Ac. 2, 29, 94: nec vero ita disseram de re tam illustri tamque nota, ut, etc., id. Rep. 1, 24 Mos.: factum illustre notumque omnibus, id. Verr. 2, 5, 13, § 34: visus insignis et illustris, id. N. D. 1, 2, 15 fin.: illustris oratio est, si, etc. ... est enim haec pars orationis, quae rem constituat paene ante oculos ... est plus aliquanto illustre quam illud dilucidum: altero fit, ut intelligamus, altero vero ut videre videamur, id. Part. Or. 6, 20: si desit illustris explanatio, propositio, etc., Quint. 9, 2, 2: instruenda est vita exemplis illustribus, Sen. Ep. 83.—
  • B Distinguished, respectable, famous, honorable, illustrious (cf.: clarus, insignis, spectabilis, nobilissimus, celeber, inclutus): homines illustres honore ac nomine, Q. Cic. Pet. Cons. 5, 18: illustrium hominum aetates et tempora persequi (shortly after: de clarorum virorum laudibus), Cic. Brut. 19, 74: illustribus in personis temporibusque, id. Rep. 2, 31 fin.: orator, id. Brut. 32, 122: poëtae, Quint. 5, 11, 36: florens et illustris adulescens, Caes. B. G. 7, 32, 4: de antiquis illustrissimus quisque pastor erat, Varr. R. R. 2, 1, 6: philosophorum illustrissimi, Gell. 18, 7, 3: feminae, noble, Suet. Tib. 45; id. Calig. 36: cum illustribus provinciarum, id. Caes. 48: quorundam illustrium exsequiae, id. Tib. 32: paterfamiliae illustriore loco natus, Caes. B. G. 6, 19, 3: Themistoclis nomen est quam Solonis illustrius, Cic. Off. 1, 22, 75: vitae ratio illustrior, id. Rep. 3, 3; cf.: sunt illustriora quae publice fiunt, id. ib. 3, 12: haec vides quanto expressiora quantoque illustriora futura sint, id. Fam. 1, 7, 9: major atque illustrior res, more important, more remarkable, Caes. B. G. 7, 3, 2: causarum illustrium quascumque defendi nunc conficio orationes, Cic. de Sen. 11, 38.—Hence, adv. (acc. to II. A.), clearly, distinctly, perspicuously (very rare; only comp. and sup.): illustrius, Cic. Fam. 10, 19, 1; id. Dom. 11, 27; Arn. 2, 44: illustrissime descripsit, Gell. 9, 13, 4.

il-lūstris, e (in u. lustro), im Lichte od. Glanze stehend, erleuchtet, hell, lichtvoll, licht, strahlend, I) eig.: stella, lumen, locus, domicilia, Cic.: die iam illustri, als es schon heller Tag war, Curt.: ostio et lumine illustriore, Varro: solis candor illustrior est, Cic. – II) übtr.: 1) in die Augen fallend, lichtvoll, deutlich, offenbar, einleuchtend, anschaulich (Ggstz. obscurus, occultus), res, Cic.: oratio, Cic.: rationes, Cic.: mei multi et illustres sermones habiti, meine vielsachen und unzweideutig getanen Äußerungen, Cic.: quae vero, cum de facto non ambigitur, quaeruntur, qualia sint, ea si ex reis numeres, et innumerabilia sunt et obscura, si ex rebus, valde et modica et illustria (in die Augen fallend), Cic.: est enim plus aliquanto illustre (augenscheinlich) quam illud dilucidum, Cic. – 2) hervorstechend, a) der Geburt, dem Stande usw. nach, hochstehend, angesehen vornehm, vir, Liv.: homo, Liv.: adulescens, Caes. u. Nep.: illustriore loco natus, Caes.: illustri magis quam nobili ortus familiā, Vell.: homines illustres honore ac nomine, Q. Cic.: equites et divitiis et genere ill., Liv.: de antiquis illustrissimus quisque pastor erat, Varro. – b) dem Rufe nach, bekannt, berühmt, vir, Suet.: homines, Cic.: vir ill. gloriā militari, Eutr.: loci, Vell.: res populi Romani, Nep.: est eius nomen quam Solonis illustrius, Cic.: huius in re militari illustre factum, Nep.: huius illustrissimum est proelium apud Plataeas, Nep. – im üblen Sinne = berüchtigt, unum illud, quod ita fuit illustre notumque omnibus, ut etc., Cic. Verr. 5, 34. – c) übh. ins Auge fallend, glänzend, bedeutend (Kompar. = von einiger Bedeutung), ausgezeichnet, statua, lorbeergeschmückte, Tac.: rerum illustrium disputationes, oratorische Glanzpartien, Cic.: res (Ereignis) illustrior, Caes.: legatio illustrior, Nep.: causa (Rechtsfall), Cic.: privata vita, Eutr.: ingenium, Tac.: claram et illustrem orationem efficere, einer R. Ruhm u. Auszeichnung verschaffen, Tac.: eius in omni vita nihil est ad laudem illustrius quam ipsa calamitas, diente nichts mehr zur Verherrlichung seines Ruhms, Cic. – ➳ Nbf. masc. illuster, Val. Max. 4, 1, 5 u. 4, 3, 11. Gesta in senat. pro recip. cod. Theod. in. p. 82* (Haenel). Marc. Emp. de medicam. p. 83 Ald.

illustris [CL] 1 famous, distinguished: a (of persons); b (of things). a ~is ille qui dicebat ‘primus ego in patriam mecum ‥’ [Verg. G. III 10] Aldh. PR 142 p. 202; noscendis priorum gestis ‥ et maxime nostrae gentis virorum inlustrium Bede HE pref. p. 5; frater erat quidam sanctae sub regmine cellae, / ad saeculum illustris Æthelwulf Abb. 322; de ~ibus athletis qui ‥ contra ethnicos ‥ gloriose triumphantes Ord. Vit. X 20 p. 117.  b in vico regis inlustri qui vocatur Ad Murum Bede HE III 21 p. 170; [flumina] ~es insulam per partes ‥ disterminant Gir. TH I 7. 2 noble, illustrious: a (of persons); b (as royal or noble epithet); c (of things). a 799 hanc donationem meam sub inlustrium testimonio vivorum [? l. virorum] ‥ sanctae crucis sigillo confirmo CS 293; viri multum militares, bone indolis et ~es Ord. Vit. IX 8 p. 511; Vac. Lib. paup. 176 (v. dotalis); captivi, non attenta differencia personarum, exceptis ducibus Aurilianensis et Burbonii et ceteris aliis ~ibus, ‥ G. Hen. V 13 p. 90.  b 723 inluster vir Carlus major domus (C. Martel) Ep. Bonif. 22; Henricus ~is rex Anglorum G. Mon. I 1; 1330 Johannes episcopus ‥ carissimo in Christo filio David regi Scotorum ~i ExchScot I pref. p. 183; ejusdem principis ~issimi ‥ legacionibus crebris functi R. Bury Phil. 8. 124; 1347 inter serenissimos principes, dominos, P. regem Francie et dominum E. regem Anglie, ~es, qui ‥ (Treugae) Foed. V 588b; 1442 ~is principis ‥ Glowcestrie ducis (v. dominus 7b).  c 1171 o ~issima ‥ Anglie corona (v. exauratus).

illūstris (9) (inl-), e (in, *lustrum, lux), ¶ 1 clair, éclairé, bien en lumière : aditus illustres Cic. Or. 50, entrées de maison bien claires || qui donne de la clarté, lumineux, brillant : illustris stella Cic. Div. 1, 130, étoile brillante ; solis candor illustrior est quam ullius ignis Cic. Nat. 2, 40, lʼéclat du soleil est plus brillant que celui dʼaucun feu ¶ 2 [fig.] a) clair, éclatant, manifeste : tam illustre somnium, tam certum Cic. Div. 2, 141, un songe si clair, si net ; oratio nulla illustrior ipsa evidentia Cic. Ac. 2, 17, il nʼy a pas de développement plus lumineux que lʼévidence même, cf. Cic. Fin. 5, 11 ; verba illustria Cic. Fin. 3, 40, expressions claires ; Panætius... illustrior Cic. Fin. 4, 79, Panétius... plus clair, plus lumineux ; id fuit illustre notumque omnibus Cic. Verr. 2, 5, 34, ce fait fut manifeste et de notoriété publique ; b) brillant, en vue, marquant : causæ illustres Cic. Br. 207, causes brillantes, retentissantes ; homines Cic. Br. 74, personnages marquants, cf. Cic. Br. 122 ; Rep. 2, 55 ; Cæs. G. 7, 32, 4 ; nihil illustre prætermittere Cic. Or. 120, ne rien omettre de mémorable, cf. Cic. Off. 1, 75 ; Cæs. G. 7, 3, 2 ; illustriore loco natus Cæs. G. 6, 19, 3, dʼune famille en vue ; philosophorum illustrissimi Gell. 18, 7, 3, les plus illustres des philosophes.

➳ nom. m. illuster Val. Max. 4, 1, 5 ; 4, 3, 11.

inlūstris (ill-) e, adj.with comp.

• LVC-, lighted, bright, light, lustrous, brilliant: domicilia: caput, O.: solis candor inlustrior est quam ullius ignis.—Fig., clear, plain, distinct, evident, manifest: ad cognoscendum omnia, S.: factum inlustre notumque omnibus: inlustriora furta, more conspicuous.—Distinguished, renowned, famous, honorable, noble, illustrious: homines maxime inlustres: adulescens, Cs.: famā fatisque, V.: inlustriore loco natus, Cs.: nomen quam Solonis inlustrius: vitae ratio inlustrior.—Memorable, noteworthy: maior atque inlustrior res, Cs.