instituere

instituere [CL] 1 to bring into being, make, create. b to compose. homo ad quod ~tus est non restituitur Anselm (Medit. 3) III 86. b jussionibus tuis obtemperans, libellum, quem ‥ conponi praecepisti, simplici verborum vimine textum ‥ ~i Felix Guthl. prol. p. 60; metrorum carmina pro voluptate et pro delectatione aurium ~ta sunt Bonif. Met. 110; qui rethoricis nituntur institutis, ita sermonem suum ~unt ut ‥ auditorem suum benevolum, mox attentum, postremo docilem reddant W. Malm. Wulfst. prol. p. 3; Ib. (v. 9a infra); sermone ~to Neckam NR II 7 (v. decimus 4a). 2 (mil.) to draw up, arrange, dispose (troops). ordines aciesque ita ~ebat, ut milites proceri corpore, precellentes robore, essent W. Malm. GR III 238 p. 298; Baldewinus ‥ aciem dispositam in eos constanter ~it Ib. IV 376 p. 439. 3 to set up, establish, found: a (empire, kingdom, city, territorial unit or its bounds); b (institution); c (position or the endowment which supports it); d (law, custom, or tradition); e (ceremony or event); f (condition). a a746 (11c) his terminibus ~tis CS 164; s892 (v. 2 hundredum 1a); aut propheta fuit aut prophetam consuluit qui civitatem tuam primus ~it Lucian Chester 41; in ‥ regnis ab antiquo bene ~tis Gir. GE II 27 p. 293; imperium ‥ ~itur Ockham Pol. I 151 (v. favorabilis 1). b cum monasterium hoc ‥ ~ere disposuisset Hist. Abb. Jarrow 5; ~it scholam Bede HE III 18 p. 162 (v. erudire 1a); Tovi le Prude ‥ primus eam [ecclesiam] ~it de novalibus Found. Waltham 23; scholam ~it Eul. Hist. II 159 (v. erudire 2); rex ~it Garterium ordinem P. Verg. 378 (v. Garterius a). c 1328 salva ‥ congrua porcione quam ad x marcas ‥ taxamus pro vicario ‥ per nos ‥ ad vestram presentacionem ~endo Lit. Cant. I 264; quilibet ‥ titulus beneficialis ~tus est Paul. Angl. ASP 1535 (v. effective a). d 802 secundum ~tam sacrorum canonum censuram (Lit. Papae) CS 305; a1150 (v. emendatio 6a); [Will. I] jura regnorum Anglis ~it et consuetudines e diversis regnorum partibus, quas decentiores et nobilibus viris aptiores investigare potuit, regno suo ~it Found. Waltham 22; leges ‥ debent ~i Ockham Pol. I 233. e annuales ad festum ejus ~te sunt nundine W. Malm. GP V 269 p. 428; ~it ‥ Celestinus introitus R. Niger Chr. I 73 (v. gradalis 2b); S. Mamertus ~it rogaciones Ann. Exon. 7v. f antequam pax fuerat ~ta GAS 224 (v. emendatio 6b); edicto statim per Angliam misso, injustitias a fratre et Ranulfo ~tas prohibuit W. Malm. GR V 393. 4 to appoint (to office), induct, institute: a (royal); b (eccl. & mon.); c (acad.). d to designate (as heir or successor). e to assign (to particular use or function). a Malcolmum, filius regis Cumbrorum, regem ~it W. Malm. GR II 196 p. 237; Odonem ‥ comitem Cantie rex ~it Ib. III 277; s1262 vocatis ‥ ad se justiciario et cancellario nuper ~tis a barnagio Flor. Hist. II 470 (= Op. Chr. 9); ~us est cancellarius Anglie Hist. Durh. 1 (v. expost). b [Cnutus] basilicam ‥ super venerabile corpus construxit, abbatem et monachos ~it, predia multa et magna contulit W. Malm. GP II 74 p. 155; Cantuariensis ecclesie ‥ archidiaconus ~tus est J. Sal. Thom. 5; c1180 notum facimus nos ‥ ~isse G. de Bedeford capellanum in ecclesia S. Margarete Ch. Westm. 369; [episcopus] ~it monacum aliquem in curia sua Devizes 40v (v. fabulatio); ad vacantes ecclesias ‥ legitime admissus est et canonice ~tus Canon. G. Sempr. f. 40; 1219 abbas est inde persona et ~tus ad presentationem Roberti CurR VIII 71; duabus ecclesiis metropolitanis pastores ~it M. Par. Maj. I 223; ad ‥ ecclesiam fuit admissus, et per loci diocesanum ~tus State Tri. Ed. I 68; 1325 in ‥ vicaria fuerit ~tus Lit. Cant. I 169; 1449 jus ‥ inducendi in ‥ possessionem ‥ vicarie vicarios ‥ in eadem canonice ~tos Lit. Cant. III 203. c 1505 magister artium ‥ in ‥ collegio ~i debeat (v. grammaticalis 1d). d Lodowicus ‥ heredem regni Hugonem illum ~it W. Malm. GR II 128 p. 139; c1200 ita quod ei liceat quemcumque voluerit sibi successorem hereditarium ~ere Cart. Chester 310a p. 209; testamentum condidit in quo ‥ ~it heredem Gerv. Tilb. II 20 p. 946. e 1408 ornamenta ecclesie, vasa, utensilia ‥ ad aliqua minus utilia in gravamen conventus sunt irracionabiliter ~ta Eng. Clergy 294. 5 to begin work on, set about, undertake (task, project, or sim.); b (w. inf.). c (leg. actionem ~ere) to institute an action, begin a suit. ut inconfusa sit ad hec et in arte institutio et ex arte attentio, duplicem nunc utrimque considerationem adhibendam ~imus Balsh. AD 13; si non ‥ disputatio ~atur Ib. 61 (v. duplicitas 2a); s1339 rex Francie ‥ guerram ‥ contra regem Anglie ~it (v. 1 galiota). b Christiani ‥ intra urbis moenia eos [sc. paganos] persequi et murum frangere ~unt Asser Alf. 27; quod mundum noviter factum statim Deus renovare ‥ ~erit, omni caret ratione Anselm (CurD I 18) II 81; condignam natalibus uxorem ~it ducere Ord. Vit. VI 9 p. 52. c 1376 is cui debetur decima hujusmodi silve cedue impeditur contra ejusdem decime debitores ~ere accionem RParl II 358a; Praxis 118 (v. diffamare 3c). 6 to teach: a to instruct (person or his mind). b to give instruction in (subject). a c701 doctrinam, qua beatos apostolos suos ad saeculi contemptum ~it puro corde assequere (Lit. Papae) CS 104; discipulus ejus ‥ studiis scripturarum ~tus est Bede HE V 20 p. 331; cujus doctrinis accurate ~tus Folc. V. J. Bev. 1; infans Judeorum qui ‥ litteris ~ebatur Dominic Mir. Virg. f. 138va; animum sic ~erat ut nihil unquam dono dignum cuiquam denegaret Gir. TH III 49 p. 194; ad ~endam in lege Domini plebem Ferr. Kinloss 6. b ~endorum armorum Gildas EB 18 (v. exemplar 2a) (cf. Bede HE I 12 p. 27: praebent ~endorum exemplaria armorum); mores ~it W. Burley Vit. Phil. 110. 7 to direct, govern (institution). revocavit Mellitum ac Justum eosque ad suas ecclesias libere ~endas redire praecepit Bede HE II 6 p. 93; utrumque [monasterium] regularibus disciplinis optime ~erat Ib. IV 6 p. 218; 905 nisi cum aepiscopis ~isset destitutas parrochias CS 614. 8 to order (that): a (w. acc. & inf.); b (w. ut or quod). a classem ‥ parari ~it Ælnoth Cnut II 29 (v. demandare 5b); est ~tum reddi vj sestaria mellis ad censum GAS 448 (v. hunigabulum); instituit caste vivere presbiteros Ord. Vit. V 4 p. 313; faciem mulieris madefieri ~it Osb. Clar. V. Ed. Conf. 13. b ~it ut ‥ W. Malm. GP I 48 (v. expedire 1a); c1300 ~tum est ut ‥ (v. frateria); Deus ordinavit et ~it per leges jam datas quod talis actus sic elicitus sit acceptandus Ockham Quodl. 591; 1451 quod alia dieta ‥ tenenda ~atur (v. diaeta 7b). 9 (p. ppl. institutus as sb. n.): a teaching, precept (esp. gram. & rhet.). b rule, decree, statute (esp. royal). c (pl.) Institutes of Justinian; d (eccl. or mon.); e (w. ref. to canon law). a W. Malm. Wulfst. prol. p. 3 (v. 1b supra); ab ~is literarum ‥ intempestive raptus ‥ ad curas terrarum Gir. TH III 48 p. 192. b †693 (14c) ne sequentium rapacitas precedentium irrumperent ~ta CS 121; GlH D 2 (v. decernere 5a); ~ta regis Ædmundi suorumque hic incipiunt (Quad.) GAS 190n; divinis ‥ legibus et secularibus ~tis GAS 557 (v. districtio 3c); perplura de gravibus ~tis que proposuerat intermisit Ord. Vit. XIII 13 p. 31. c secundum quod in ~tis legitur Bracton 9b; c1331 libri de jure civili: codex; ~a (Invent. Cant.) Arch. J. LIII ~263. d Ceolfridus ‥ ordinatus ob studium discendi ‥ vitae monasterialis et gradus, quem subierat, ~ta, Cantiam petiit Hist. Abb. Jarrow 3; ut ‥ ~ta ‥ disciplinae regularis ‥ insequerentur Bede HE IV 3 p. 209; sub ~o Cisterciensi Inst. Sempr. *xcviii (v. Gilbertinus); 1330 secundum ~ta regularia puniantur (v. forum 8); ~is ecclesie sancte ‥ repugnat Chauncy Passio 92. e c804 spondeo memet secundum sacra canonum ~ta CS 315; qui contra preceptum tuum et adversus ~ta legalia, evangelica et apostolica furtum perpetrare non metuerunt (Jud. Dei 14. 8, 1) GAS 426; secundum mandata Dei et sanctorum ~ta patrum Ord. Vit. XI 11 p. 207; s1238 quod monachos delinquentes ‥ corrigi faciant ‥ juxta beati Benedicti regulam et apostolica ~ta (Lit. Papae) M. Par. Maj. III 510; 1274 non intendimus ecclesie libertatem infringere, violare, diminuere, vel eciam perturbare seu ~tis canonicis obviare KR Mem 49 m. 4.

Menu

Word wheel

instituere

Saved

Recent