ipse

ipse (ipsus, Cato R. R. 70; 71; Plaut. Ps. 4, 7, 43 (1145); id. Trin. 2, 2, 40 (315); 3, 1, 10 (611) et saep.; Ter. And. 495; id. Eun. 546, id. Hec. 455; Jusjur. Milit. ap. Gell. 16, 4, 4 al.), a, um (ipsud, Gloss. Philox.); gen. ipsīus (poet. also ipsĭus, Cat. 64, 43; Verg. A. 1, 114; 2, 772 al.; and dissyl. Ter. Heaut. 576; id. Phorm. 725: ipsi, Afran. ap. Prisc. 694); dat. ipsi (ipso, Ap. Met. 10, 10, 19); pron. demonstr. [is - pse for pte; cf. sua-pte and -pote in ut-pote; root in potis; Sanscr. patis, lord, master; hence, = he, the master, himself, etc.; cf. Pott. Etym. Forsch. 2, 866 sq.; Fick, Vergl. Wörterb. p. 116. Hence, in the original form, the pronoun is was declined, while the suffix was unchanged; thus eopte = eo ipso, Paul. ex Fest. p. 110: eapse = ea ipsa, id. p. 77; nom. sing. eapse, Plaut. Curc. 1, 3, 4 (161); id. Cist. 1, 2, 17 (136); id. Rud. 2, 3, 80 (410); 2, 5, 21 (478) al.; acc. eumpse, Plaut. Most. 1, 4, 32 (344): eampse, Plaut. Aul. 5, 7 (814); id. Cist. 1, 3, 22 (148); id. Men. 5, 2, 22 (774) al.; abl. eopse, Plaut. Curc. 4, 3, 6 (538): eāpse, id. Trin. 4, 2, 132 (974); id. Curc. 4, 3, 2 (534); v. Neue, Formenl. 2, 197 sq.], = αὐτός, self, in person, he (emphatic), himself, herself, itself, used both substantively and adjectively, to denote that person (thing) of which something is eminently or exclusively predicated.

• I In gen.
• • A With substt. or pronn.
  • • 1 Expressing eminence or distinction: ipse ille Gorgias ... in illo ipso Platonis libro, Cic. de Or. 3, 32, 129: ille ipse Marcellus, id. Verr. 2, 2, 2, § 4: natura ipsa, id. Brut. 29, 112: dicet pro me ipsa virtus, id. Fin. 2, 20, 65: ipsa res publica, id. Fam. 3, 11, 3: neque enim ipse Caesar est alienus a nobis, id. ib. 6, 10, 2: ipse Moeris, Verg. E. 8, 96: rex ipse Aeneas, id. A. 1, 575: ipse aries, id. E. 3, 95: ductores ipsi, id. A. 1, 189: si in ipsa arce habitarem, Liv. 2, 7, 10; esp. freq. with names of gods, etc.: naturas quas Juppiter ipse Addidit, Verg. G. 4, 149; id. A. 3, 222; Hor. C. 1, 16, 12: Pater ipse, Verg. G. 1, 121; Tib. 1, 4, 23: Venus ipsa, Hor. C. 2, 8, 13; Ov. H. 19, 159: ipse pater Pluton, Verg. A. 7, 327 et saep.—Prov.: audentes deus ipse juvat, Ov. M. 10, 586.—
    • 2 For emphasis or in contrast, very, just, precisely, self, in person: adest optime ipse frater, Ter. Eun. 905: in orationibus hisce ipsis, Cic. de Or. 1, 16, 73: ea ipsa hora, id. Fam. 7, 23, 4: nec carmina nobis Ipsa placent: ipsae rursus concedite silvae, Verg. E. 10, 63: tute ipse his rebus finem praescripsti, Ter. And. 151: lepide ipsi hi sunt capti, Plaut. Bacch. 5, 2, 91 (1210): ego enim ipse cum eodem isto non invitus erraverim, Cic. Tusc. 1, 17, 40: ipse ille divinationis auctor, id. Div. 2, 28, 61: cariorem esse patriam quam nosmet ipsos, id. Fin. 3, 19, 64: eaque ipsa causa belli fuit, the very, the true cause, Liv. 1, 57, 1; esp. with is, in all persons and numbers: estne hic Philto? Is hercle'st ipsus, Plaut. Trin. 2, 4, 31 (432): cui tutor is fuerat ipse, Liv. 5, 33, 3: jam id ipsum absurdum, maximum malum neglegi, even, Cic. Fin. 2, 28, 93 (Madv.); id. de Or. 2, 30, 132: tempus ad id ipsum congruere, Liv. 1, 5, 5: duum vir ad id ipsum creatus, id. 2, 42, 5: Tullius et eos ipsos et per eos multitudinem aliam deduxit, id. 2, 38, 1: eorum ipsorum facta (opp. loca in quibus, etc.), Cic. Fin. 5, 1, 2: nec vero clarorum virorum post mortem honores permanerent, si nihil eorum ipsorum animi efficerent, id. de Sen. 22, 80: ad eum ipsum honorem deferre, Liv. 3, 51, 3; so sometimes with an inf. or subst.-clause: ipsum dicere ineptum, Cic. de Or. 1, 24, 112: quid juvat quod ante initum tribunatum veni, si ipsum, quod veni, nihil juvat? the mere fact, the fact alone, id. Att. 11, 9, 1: ipsum, quod habuisti, Sen. Cons. ad Marc. 12, 2: et ipsum, quod sum victus, ama, Luc. 8, 78.— Esp. in legal phrase: ipso jure, by the letter of the law, in legal strictness or precision, Gai Inst. 2, 198; 3, 181; 4, 106 sqq. et saep.—
  • B Alone, emphatically taking the place of an omitted person. or demonstr. pron.: Ar. Ubi is nunc est? He. Ubi ego minume atque ipsus se volt maxume, Plaut. Capt. 3, 4, 108 (640); 4, 1, 10 (777): Su. Is ipsusne's? Ch. Aio: Su. Ipsus es? id. Trin. 4, 2, 146 (988): atque ipsis, ad quorum commodum pertinebat, durior inventus est Coelius, Caes. B. C. 3, 20, 4: quaeram ex ipsā, Cic. Cael. 14: tempus, quo ipse eos sustulisset, ad id ipsum congruere, Liv. 1, 5, 5: agrum dare immunem ipsi, qui accepisset, liberisque, id. 21, 45, 5; 9, 34, 18; 10, 6, 10: laeta et ipsis qui rem gessere expugnatio fuit, id. 28, 4, 1: a nobis exposita, ut ab ipsis, qui eam disciplinam probant, Cic. Fin. 1, 5, 13.—So freq. in Cic. before a rel.: ut de ipso, qui judicarit, judicium fieri videretur, Cic. Inv. 1, 44, 82: ipsi omnia, quorum negotium est, ad nos deferunt, id. de Or. 1, 58, 250; 2, 14, 60; id. Div. in Caecil. 4, 13; v. Madv. ad Cic. Fin. 2, 28, 93: nullis definitionibus utuntur, ipsique dicunt ea se modo probare, quibus natura tacita assentiatur, Cic. Fin. 3, 12, 40 Madv. —
  • C To make prominent one of two or more subjects of any predicate, he (she, il), for his part, he too, also, as well.
  • • 1 Ipse alone: litterae Metello Capuam adlatae sunt a Clodia, quae ipsa transiit, i.e. also, in person, Cic. Att. 9, 6, 3: Italiam ornare quam domum suam maluit: quamquam Italia ornata domus ipsa mihi videtur ornatior, id. Off. 2, 22, 76: tris ipse excitavit recitatores, he too, id. Clu. 51, 141: neque tanti timoris sum ut ipse deficiam, Caes. B. C. 2, 31, 8: Jugurtha, tametsi regem ficta locutum intellegebat, et ipse longe aliter animo agitabat, Sall. J. 11, 1: hoc Rhipeus, hoc ipse Dymas omnisque juventus Laeta facit, Verg. A. 2, 394.—
    • 2 With conjunctions.
    • • • α With etiam (class.): ipse etiam Fufidius in numero fuit, Cic. Brut. 29, 112: scribebat orationes quas alii dicerent: quamquam is etiam ipse scripsit eas, quibus pro se est usus, sed non sine Aelio; his enim scriptis etiam ipse interfui, id. ib. 56, 206 sq. —
        • β With quoque: quippe quia plebs senatus consultum solvit, ipsi quoque solutum vultis, Liv. 3, 21, 4: consul, quia collegae decretum triumphum audivit, ipse quoque triumphi flagitator Romam rediit, id. 8, 12, 9: cum subito Sulpicius et Albinovanus objecissent catervas, ipse quoque (Sulla) jaculatus, etc., Flor. 3, 21, 7.—
        • γ With et (et ipse = καὶ αὐτός, ipse etiam; rare in Cic.; cf. Zumpt, Gram. § 698): tamen et ipsi tuae familiae genere et nomine continebuntur, Cic. Caecin. 20, 58: deseret eos quos una scis esse, cum habeat praesertim et ipse cohortis triginta? id. Att. 8, 7, 1; id. de Or. 1, 46, 202: Cornelius dictatorem Aemilium dixit, et ipse ab eo magister equitum est dictus, Liv. 4, 31, 5: credo ego vos, socii, et ipsos cernere, id. 21, 21, 3: Cornelio minus copiarum datum, quia L. Manlius praetor et ipse cum praesidio in Galliam mittebatur, id. 21, 17, 7: qui et ipse crus fregerat, Suet. Aug. 43: Antoninus Commodus nihil paternum habuit, nisi quod contra Germanos feliciter et ipse pugnavit, Eutr. 8, 7: virtutes et ipsae taedium pariunt, Quint. 9, 4, 43. —
        • δ With nec ( = ne ipse quidem): primis repulsis Maharbal cum majore robore virorum missus nec ipse eruptionem cohortium sustinuit, Liv. 23, 18, 4: nihil moveri viderunt, nec ipsi quicquam mutarunt, id. 37, 20, 8: neque ipsi, id. 30, 42, 7: crimina non quidem nec ipsa mediocria; sed quid ista sunt prae iis, etc., id. 34, 32, 9.
• II Esp.
• • A By way of eminence, ipse is used to indicate the chief person, host, master, teacher, etc.: ipsa, the mistress, etc.: ipsus tristis, Ter. And. 360: ipsum praesto video, id. ib. 415: ego eo quo me ipsa misit, Plaut. Cas. 4, 2, 10 (789): suam norat ipsam tam bene, quam puella matrem, Cat. 3, 7 (Müll., ipsa); cf.: Pythagorei respondere solebant, ipse dixit, i.e. Pythagoras, Cic. N. D. 1, 5, 10; cf.: nec hoc oratori contingere inter adversarios quod Pythagorae inter discipulos potest ipse dixit, Quint. 11, 1, 27: cum veniat lectica Mathonis plena ipso, the great man, Juv. 1, 33: anseris ante ipsum jecur, before the host, id. 5, 114.—
  • B Of or by one’s self, of one’s own accord = suā sponte, ultro: videar non ipse promisisse (opp. to fortuito), Cic. de Or. 1, 24, 111: de manibus delapsa arma ipsa ceciderunt, id. Off. 1, 22, 77: valvae clausae se ipsae aperuerunt, id. Div. 1, 37, 74: ipsae lacte domum referent distenta capellae Ubera, Verg. E. 4, 21: ipsi potum venient juvenci, id. ib. 7, 11; cf.: aliae ipsae Sponte sua veniunt, id. G. 2, 10: fruges sponte sua (tellus) primum ipsa creavit, Lucr. 2, 11, 58; and αὐταί for αὐτόματοι, Theocr. Idyll. 11, 12.—
  • C Himself exclusively.
  • • 1 By or in one’s self, alone: haec ipse suo tristi cum corde volutat, Verg. A. 6, 185: his actis, aliud genitor secum ipse volutat, id. ib. 12, 843: tempus secum ipsa Exigit, id. ib. 4, 475: quam facile exercitu soclos conservaturus sit, qui ipso nomine ac rumore defenderit, Cic. de Imp. Pomp. 15, 45: multa secum ipse volvens, Sall. C. 32, 1: aestimando ipse secum, Liv. 25, 23, 11.—
    • 2 In one’s self, for one’s own sake: ipsam aequitatem et jus ipsum amare, Cic. Leg. 1, 18, 48.—
    • 3 Of one’s self, of one’s own nature, etc.: erat ipse immani acerbāque naturā Oppianicus, Cic. Clu. 15, 44: duo imperatores, ipsi pares, ceterum opibus disparibus, Sall. J. 52, 1: natura serpentium, ipsa perniciosa, siti accenditur, id. ib. 89, 5.—
  • D With advv. of time.
  • • 1 Nunc ipsum, just now, at this very time: nunc ipsum exurit, Plaut. Bacch. 4, 9, 16 (940): nunc ipsum non dubitabo rem tantam adicere, Cic. Att. 7, 3, 2; 8, 9, 2: nunc tamen ipsum sine te esse non possum, id. ib. 12, 16. —
    • 2 Tum ipsum, just then, at that very time: id, quod aliquando posset accidere, ne tum ipsum accideret, timere, Cic. de Or. 1, 27, 124: ratio largitionum vitiosa est, temporibus necessaria, et tum ipsum ad facultates accommodanda est, id. Off. 2, 17, 60: et tum ipsum, cum immolare velis, extorum fieri mutatio potest, id. Div. 1, 52, 118; cf. id. Fin. 2, 20, 65 Madv.—
  • E With numerals, just, exactly, precisely (opp. fere): triginta dies erant ipsi, cum, etc., Cic. Att. 3, 21 init.: ipsas undecim esse legiones, id. Fam. 6, 18, 2: nam cum dixisset minus IↃↃↃ (sc. milia), populus cum risu acclamavit, ipsa esse, id. Caecin. 10, 28; cf. id. Brut. 15, 61; 43, 162: ipso vigesimo anno, id. Verr. 2, 2, 9, § 25. —
• F In reflexive uses,
• • • 1 Ipse strengthens the subject when opposed in thought to other agents; the object, when opposed to other objects; cf. Zumpt, Gram. § 696; Kennedy, Gram. § 67, 3; Madv. Gram. § 487, 6. — Hence,
    • • a With subject.
      • • α In gen.: non egeo medicina (i. e. ut alii me consolentur), me ipse consolor, Cic. Lael. 3, 10: Junius necem sibi ipse conscivit, id. N. D. 2, 3, 7: neque potest exercitum is continere imperator, qui se ipse non continet, id. de Imp. Pomp. 13, 38: Artaxerxes se ipse reprehendit, Nep. Dat. 5: ipsa se virtus satis ostendit, Sall. J. 85; cf.: deponendo tutelam ipse in se unum omnium vires convertit, Liv. 24, 4, 9: deforme etiam est de se ipsum praedicare, Cic. Off. 1, 38, 137.—
        • β With special emphasis, ipse is joined to the subject to indicate its relation to itself as both subject and object, though the antithesis would suggest another case (Cic.): cum iste sic erat humilis atque demissus, ut non modo populo Romano, sed etiam sibi ipse condemnatus videretur, Cic. Verr. 1, 6, 17: si quis ipse sibi inimicus est, id. Fin. 5, 10, 28: qui ipsi sibi bellum indixissent, id. ib. 5, 10, 29: quoniam se ipsi omnes natura diligant, id. ib. 3, 18, 59: nam si ex scriptis cognosci ipsi suis potuissent, id. de Or. 2, 2, 8.—
      • b With object: neque vero ipsam amicitiam tueri (possumus), nisi aeque amicos et nosmet ipsos diligamus, Cic. Fin. 1, 20, 67: omne animal se ipsum diligit, id. ib. 5, 9, 24: fac ut diligentissime te ipsum custodias, id. Fam. 9, 14, 8: Pompeianus miles fratrem suum, dein se ipsum interfecit, Tac. H. 3, 51: Lentulum, quem mihi ipsi antepono, Cic. Fam. 3, 7, 5.—
    • 2 Ipse defines the subject of a reflexive pronoun: natura movet infantem, sed tantum ut se ipse diligat (where ipse shows that se refers to infantem), Cic. Fin. 2, 10, 33: proinde consulant sibi ipsi; jubeant abire se, Just. 16, 4, 15: neque prius vim adhibendam putaverunt, quam se ipse indicasset, Nep. Paus. 4: in portis murisque sibimet ipsos tecta coëgerat aedificare, Liv. 27, 3, 2 (cf. 1. a. supra).—
    • 3 Ipse stands for the reflexive pronoun,
    • • a Where the person or thing referred to is to be emphatically distinguished from others (class.): cum omnes se expetendos putent, nec id ob aliam rem, sed propter ipsos, necesse est ejus etiam partes propter se expeti, etc., Cic. Fin. 5, 17, 46: quis umquam consul senatum ipsius decretis parere prohibuit? id. Sest. 14, 32: quos, quidquid ipsis expediat, facturos arbitrabimur, id. Fin. 2, 35, 117: qui negant se recusare, quo minus, ipsis mortuis, terrarum deflagratio consequatur, id. ib. 3, 19, 64: nec quid ipsius natura sit intellegit, id. ib. 5, 9, 24.—
      • b In a subordinate clause, to point out either the subject of the principal clause, or the chief agent or speaker; esp. where se or sibi is already applied to the subject of the subordinate clause: ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret, Caes. B. G. 1, 13, 5: legatos ad consulem mittit, qui tantum modo ipsi liberisque vitam peterent, Sall. J. 16, 2; cf.: ipsis mortuis, Cic. Fin. 3, 19, 64: supra nihil, quantum in ipso est, praetermittere quo minus, etc., id. Leg. 1, 21, 56: ipsius, id. ib. 2, 22, 55: nihil umquam audivi ... nihil de re publica gravius, nihil de ipso modestius, i. e. de ipso dicente, id. Balb. 1, 2: id quod ipsum adjuvat (i. e. dicentem; opp. id quod adversario prodest), id. Inv. 1, 21, 30.—
      • c In gen., for an emphatic se or sibi (mostly post-Aug.; v. Madv. ad Cic. Fin. 3, 12, 40): nam ipsis certum esse, etc., Liv. 35, 46, 13: pravitas consulum discordiaque inter ipsos, id. 4, 26, 6: inexperta remedia haud injuria ipsis esse suspecta, Curt. 3, 5, 15: Graecis nuntiare jubet, ipsum quidem gratias agere, etc., id. 3, 8, 7: dixit, ab illo deo ipsos genus ducere, id. 4, 2, 3: a quibus nec acceperunt injuriam nec accepisse ipsos existimant, Sen. de Ira, 2, 5, 1: intemperantiam in morbo suam experti parere ipsis vetant, id. ib. 3, 13, 5: sciunt ipsos omnia habere communia, id. Ep. 6, 3; 22, 10 et saep.; cf.: verum est etiam iis, qui aliquando futuri sint, esse propter ipsos consulendum, Cic. Fin. 3, 19, 64.—
    • 4 Ipse stands in free constr. with abl. absol. as with finite verb (cf. also quisque; only freq. in Liv. and post-Aug. writers): cum dies venit, causa ipse pro se dicta, quindecim milibus aeris damnatur, Liv. 4, 44, 10 Weissenb. ad loc.: Romani imperatores, junctis et ipsi exercitibus ... ad sedem hostium pervenere, id. 29, 2, 2: C. Popilius, dimissis et ipse Atticis navibus ... pergit, id. 45, 10, 2; cf.: Catilina et Autronius parabant consules interficere, ipsi fascibus conreptis Pisonem cum exercitu mittere, Sall. C. 18, 5: amisso et ipse Pacoro, Tac. G. 37; cf. also the emphatic use of ipse (like quisque) with abl. of gerund (freq. in Liv.): adsentando indignandoque et ipse, Liv. 40, 23, 1: cogendo ipse, id. 39, 49, 3: agendo ipse, id. 41, 24, 2: aestimando ipse secum, id. 25, 23, 11 et saep.☞ Ipse is very rarely strengthened by the suffix -met: ipsemet abiit, Plaut. Am. prol. 102: ipsimet nobis, Cic. Verr. 2, 3, 1, § 3: ipsemet profugiam, Sen. Ep. 117, 21; also Front. Aq. 74 ex conj.— Sup.: Com. Ergo ipsusne es? Charm. Ipsissumus, his own very self, Plaut. Trin. 4, 2, 146 (988); cf. Gr. αὐτότατος, Aristoph. Plut. 83; so, ipsimus and ipsima, for dominus and domina (cf II. A. supra), Petr. 75, 11; and: ipsimi nostri, id. 63, 3 Büch. ex conj.

ipse, a, um, Genet. ipsīus (b. Dicht, ipsĭus), Dat. ipsī (von is u. der Anhängesilbe pse, griech. σφέ, er für sich, dah. man anfänglich eapse, eampse für ipsa, ipsam richtiger sagte, s. Osann Cic. de rep. 1, 2. p. 9 sq.) = αὐτός, selber, in eigener Person, dient als Substantiv- u. Adjektivpronomen dazu, den besprochenen Gegenstand anzudeuten, dem etwas ausschließlich od. vorzüglich zukommt, I) im allg.: ego ipse, ille ipse etc., Cic.: ipse interviso, Cic.: agam per me ipse, Cic.: mihi ipse assentor, Cic.: ne me ipsum irrideam, Cic.: in me ipso probavi, Cic. – Caesar singulis legionibus singulos legatos praefecit: ipse (er selbst) a dextro cornu proelium commisit, Caes.: navis tantum iactura facta, incolumes ipsi (die Schiffsleute) evaserunt, Liv. – et ipse (wie καὶ αὐτός) = auch selbst, selbst auch, seinerseits, auch, ebenfalls, wenn ein Prädikat auf zwei od. mehrere Subjekte bezogen wird, oft seit Liv. (bei Cic. nur noch Cic. ad Att. 8, 7, 1 W. im Text, sonst beseitigt; vgl. W. Hirschfelder in Fleckeisens Jahrbb. 103, 203 f.), zB. victor ex Aequis in Volscos transiit et ipsos bellum molientes, die auch ihrerseits zum Kr. sich rüsteten, Liv.: qui et ipse crus fregerat, der ebenfalls (wie die vorher erwähnten) das Bein gebrochen hatte, Suet. – dafür auch ipse quoque, s. Liv. 3, 21, 4; 8, 12, 9; 40, 15, 5. Sen. de clem. 2, 6, 3. Flor. 3, 21, 7; u. bei Cicero ipse etiam, zB. Cic. Brut. 112 u. 206 sq. – dafür (bei Cicero u. seinen Zeitgenossen gew.) bl. ipse, zB. Cic. ad Att. 9, 6, 3; de off. 2, 76; Clu. 141. Caes. b. c. 2, 31, 8. Sall. Iug. 11, 1: auch Verg. Aen. 2, 394. – nec (neque) ipse, auch nicht, Cic. de fin. 5, 88. Liv. 23, 18. 4.

II) insbes.: A) zur nachdrücklichen Hervorhebung eines Ggstds. im Verhältnis zu seiner Umgebung = gerade, eben, just, eigentlich, lediglich, bloß, unmittelbar, mitten in, a) übh.: eaque ipsa causa belli fuit, und das war eben die usw., Liv.: Brundisii mihi Tulliola mea fuit praesto natali suo ipso die, Cic.: ex ipsa caede fugere, unm. aus diesem Blutbade, Caes.: ad ipsos eius pedes procĭdere, gerade vor s. F., Suet.: refugientes ad castra ipsa (fast bis unmittelbar an das L.) pertrahere, Liv.: incĭdere in ipsam (mitten in die) flammam civilis discordiae, Cic.: quod cum (ferrum) medium accensum mitteretur conceptumque ipso motu (durch die bloße Bewegung) multo maiorem ignem ferret, Liv.: u. so ipso motu adolescente flammā, Frontin.: noctes vigilabat ad ipsum mane, bis an den lichten Morgen, Hor.: ad ipsas tuas partes redeo, zu deiner eigentlichen (spezifischen) Aufgabe, Cic.: haec ab ipsis cognoscite, aus ihrem eigenen Munde, Caes.: duae cohortes ad id ipsum (eigens dazu) instructae intus, Liv.: ita iussisti ipsum in tabulas referre, eigenhändig, Cic. – zuw. auch bl. ipse = is ipse,der eben od. bl. der (betont), tamquam philosophorum habent disciplinae ex ipsis vocabula, Ter.: ego ex ipsius (eben aus dessen) virtute voluptatem cepi, Cic. – b) zu genauer Bestimmung der Zahl (Anzahl) u. Zeit – gerade, genau, triginta erant dies ipsi, Cic.: ipso vicesimo anno, Cic.: ea ipsa hora, Cic.: sub ipsa profectione, im Augenblicke der Abfahrt, Caes.: dah. nunc ipsum, gerade jetzt, Cic. – B) ipse, zur Bezeichnung des Herrn, Hausherrn, Meisters, Lehrers, wie ipsa der Hausfrau, auch wir: Er, Sie, der gnädige Herr, die Gnädige, die gnädige Frau (s. Ruhnken Ter. Andr. 3, 2, 23. Fritzsche Hor. sat. 2, 8, 23), ego eo, quo me ipsa misit, Plaut.: ipsum propter vix liberti semiatrati exequiantur, Varro fr.: lora tenebat ipse (der gnädige Herr = Nero), Iuven.: suam norat ipsam (seine Herrin) tam bene, quam puella matrem, Catull.: u. so ipse dixit, das griech. αὐτὸς ἔφα, »Er (d.i. der Herr u. Meister) hat es gesagt«, der gew. Ausspruch der Pythagoreer, Cic. de nat. deor. 1, 10. Quint. 11, 1, 27. – C) steigernd, selbst = sogar, in his ipsis rebus, Cic.: ipsa virtus contemnitur, Cic. – D) (weil der nicht als selbsthandelnd zu betrachten ist, der unfreiwillig od. aus fremdem Antrieb handelt) selbst, von selbst = aus freien Stücken, valvae se ipsae aperuerunt, Cic.: animus ipse aegrotus, Ter.: verb. ipse meā, tuā, suā sponte, Liv. – E) (weil »selbst« jedes Zweite u. Dritte ausschließt) = für sich selbst, allein, allein schon (wie αὐτός für μόνος), his actis aliud genitor secum ipse volutat, Verg.: lectica plena ipso, von seiner Person allein, Iuven.: dah. ipse per se (αὐτὸς καθʼ αὑτόν) u. bl. ipse = an u. für sich, per se ipsa maxima est, Cic.: moventur ipsa per se, Cic.: erat ipse immani acerbāque naturā Oppianicus, incendebat eius amentiam infesta atque inimica filio mater, Cic.: ignoratio rerum, e qua ipsa (schon allein) horribiles existunt saepe formidines, Cic. – F) statt des Reflexivums, wenn die Beziehung auf den tätigen od. besitzenden Gegenstand deutlich u. mit mehr Nachdruck, bes. zum Gegensatze, hervorgehoben werden soll, quem si parum pudor ipsius defendebat (seine eigene usw.), debebat familiae nostrae dignitas satis sublevare, Cic.: Iugurtha legatos ad Metellum mittit, qui ipsi (für ihn) liberisque vitam peterent, Sall.: nihil umquam audivi, quod mihi de iure subtilius dici videretur,... nihil de ipso modestius, Cic. – ➳ Form des masc. im vorklass. Latein u. bei Spät. ipsos, Lex Numae bei Paul. ex Fest. 6, 2, öfter ipsus (vgl. Charis. 158, 18 u. 161, 32. Diom. 330, 24. Prisc. 13, 32. Dosith. 32, 10 K.), zB. Titin. com. 105. Pompon. com. 113 u. 149. Plaut. Pseud. 1142. Ter. Hec. 455. Cato r. r. 70 u. 71. C. Titius (Zeitgenosse des Lucilius) bei Macr. sat. 2, 12, 16. Fronto ad M. Caes. 5, 27 (42). p. 84, 1 N. Auson. Bissula (XXV) 2, 6. p. 125, 17 Schenkl. Itin. Alex. 17 (44). Corp. inscr. Lat. 9, 1164; u. vulg. Nbf. ipsimus, ipsima = Er, Sie (= der Herr, die Herrin), Petron. 63, 3 B.; 69, 3 B.; 75, 11 B. u. 76, 1 B. (vgl. Hertz Rhein. Mus. 17, 324); und als Steigerung der Superl. ipsissimus (wie αὐτότατος bei Aristoph. Plut. 83) = »ganz leibhaftig selbst«, Plaut. trin. 988 u. Afran. com. nach Pompeii comment. 153, 16 K. – Tändelnde Nbf. isse, issa = Er, Sie, u. zwar isse, Aug. bei Suet. Aug. 88 (wo issi zu lesen). Corp. inscr. Lat. 4, 148. 1085. 1294: issa, Corp. inscr. Lat. 4, 1589 u. 15906, 15639. – u. issulus, Corp. inscr. Lat. 6, 12156. – Genet. ipsi, Afran. com. 230: Dat. masc. ipso, Apul. met. 10, 10: Dat. fem. ipsae, Apul. de dogm. Plat. 2, 5: barbar. neutr. ipsud (s. Diom. 330, 22), Anthim. 25. p. 13, 16 R. Ps. Apul. Ascl. 4. p. 30, 28 (G.) codd. optt. Fulgent. ed. Helm p. 87, 20; 171, 2: u. ipsut, Fulgent. p. 11, 22. – ipse mit Suffix met verb., ipsemet, Plaut. Amph. prol. 102. Sen. ep. 117, 21: ipsimet (Nom. Plur.), Cic. Verr. 3, 3.

ipse, ipsemet [CL] nom. or acc. sg. n. ~ud: Ep. Bonif. 84 (v. l. ~um), CS 475 [†854 (12c)], Ib. 620 [†909 (? 11c)], cf. Alcuin Orth. 2338: ‘~um’ neutro genere dicendum est, non ‘~ud’; ~e as n. Nen. HB 218(10d infra). In adjectival use 1–9; in pronominal use 10–19; misc. 20–21. 1 (adj. in emphatic use): a himself, herself, itself, the actual, the very (as distinct from, or opposed to, others, concomitants, etc.); b (w. ref. to person or thing with whom or which writer is chiefly concerned); c (w. ref. to words exactly reproduced); d (w. ref. to cause or sign, which is sufficient of itself). e (re ~a, ~o opere) in actual fact, in reality. a tonsuram eam quam magum ferunt habuisse Simonem, quis ‥ non statim cum ~a magia ‥ detestetur? (Ceolfrith) Bede HE V 21 p. 343; ecclesiam non ~e Augustinus sed successor ejus ‥ consecravit Ib. I 33 p. 70; 964 (12c) cuncta que illi de ecclesia possederant [c]um ~a ecclesia ‥ trado CS 1135 p. 378; videndum ‥ quomodo intelligendum sit quando illa natura que est ~a justitia dicitur justa Anselm (Mon. 16) I 30; non oramus ut ~a nobis peccata dimittantur sed debita que pro peccatis debemus Id. Misc. 348; altaris latera ~umque altare ‥ reliquiis ‥ aggerantur W. Malm. Glast. 18; carina ‥, cum pars navis sit, dicitur tamen pro ~a navi Osb. Glouc. Deriv. 108; 1202 plegii sui [sc. Ade] sunt in misericordia ‥, ~emet Adam salvatur de placito SelPlCrown 14; Wycl. Apost. 52 (v. distantialis).  b illi qui eum [sc. Dominum] ‥ clarificatum viderunt, e quibus unus erat ~e Johannes Bede Ep. Cath. (I Joh. i 1) 85; 944 (12c) sint terre ‥ libere ‥ ab omni kalumpnia ‥, set precipue ~a villa Glastonie ‥ prae ceteris sit liberior CS 794; eligitur Utherpendragon ‥ eligitur et ~e Merlinus, ut ipsius ingenio ‥ agenda tractentur G. Mon. VIII 11.  c hic est sensus, non autem ordo ~e verborum quae ‥ canebat Bede HE IV 22 p. 260; c850 de experientia ‥ maleficiorum scriptum quidem in sacris habemus canonibus ut ~a verba ponamus ita ‘‥’ (Lit. Papae) CS 456 p. 44; pontifex ‥ subjecit verba—verba ~a dicturus sum—”si miser ille ‥” W. Malm. GR II 175.  d [Salomon] ~o proprii nominis vocabulo piae praesagia pacis ‥ figuraliter gestabat Aldh. Met. 2 p. 65; vi ‥ / cujus adhuc ipso latuit nos tempore nomen Wulf. Swith. I 452; ‘spondeus, Matheus ‥’, que non esse Latina monstrat pronuntiatio ~a Abbo QG 16 (36); dona Dei usitata assiduitate ~a vilescunt hominibus W. Malm. GR IV 379; nequaquam hoc ex doctoris ignorantia sed ex ~a potius Latinitatis contigisse natura Osb. Glouc. Deriv. 485; ~o facto StatOx 49, etc. (v. facere 41c).  e quod majus dicitur omnibus ‥ re ~a esse ex necessitate concluditur Anselm (Resp. Ed. 5) I 135; hoc ‥ quod dico intelligere non poteris nisi in quantum ~o opere experiri volueris Ib. (Ep. 232) IV 139. 2 (w. et) himself, herself, itself (as well as, in addition to, others). illecebris carnis ‥ et sanguinis, in quibus et ~a sanguinis effusio ‥ adnumeratur Bede Cant. 1194; [presbyter] cum ‥ ingressus ecclesiam aperuisset thecam ‥, contigit et ~um adulescentem ‥ in ‥ ecclesia adesse Id. HE IV 30 p. 280; 1106 non ‥ pertinet ‥ hujusmodi culpam vindicare nisi ad ‥ episcopos ‥, aut, si et ~i episcopi in hoc neglegentes fuerint, ad archiepiscopum Anselm (Ep. 391) V 336. 3 (w. sb. or name signifying person, place, etc., of distinction or eminence) (even ‥) himself, herself, itself: a (w. ref. to God, Christ, other divine being, or their attributes); b (w. ref. to humans or their attributes); c (w. ref. to personified abstr.); d (w. ref. to place). a ~e omnipotens Deus ‥ bonos pastores conservet Gildas EB 110; 675 (15c) ab ~o judice omnium Christo CS 36; ipsius Altithroni ‥ nuntia dicor Bonif. Aen. 39; ut vox veridica jusserat ipsa Dei Alcuin Carm. 9. 216; c1104 ut ‥ unaqueque sic omnes motus ‥ corporis sui custodiat ac si ~um angelum custodem ‥ presentem videat Anselm (Ep. 337) V 275; quam [sc. libertatem] si ~i dii conarentur nobis eripere, elaboraremus ‥ resistere G. Mon. IV 2; ecce quam terribiliter Deus ~e [ME: God seolf] tibi comminatur AncrR 123.  b cum ‥ omnis congregatio ‥ circumstaret, ~a autem abbatissa intus ‥ intrasset ‥ Bede HE IV 17 p. 245; opprimit Osuualdi ‥ exercitus hostes / ‥ / donec ipse ‥ cecidit Caduuala [sc. dux] Alcuin SS Ebor 262; ~a venerabilis domini ‥ archiepiscopi auctoritas ‥, ipsa, inquam, decernat utrum ‥ Anselm (Ep. 44) III 157; prius ~i regi K., mox etiam omni provincie lavacrum salutare impertiit W. Malm. GP II 75 p. 158; ~i reges et comites et divites ‥ honorant eum [sc. religiosum] Ailr. Serm. 46. 7.  c sic ipse monebat / libertatis amor Alcuin SS Ebor 59; †793 (13c) et si ~a elemosina oret ad Dominum pro faciente CS 267 p. 374; judicium veritas ipsa produxit J. Howd. Cant. 43; tunc me accusabit ~amet misericordia Uhtred Medit. 201.  d ipsa, caput mundi, spectat te Roma patronum Alcuin Carm. 45. 63; [Saraceni] magnam partem Asie et ~am Jerusalem relinquere coacti sunt W. Malm. GR I 92. 4 a (w. sb. signifying what is especially important or remarkable) (even ‥) itself, the very ‥; b (w. sb. signifying what is comparatively unimportant); c (app. w. reduced emphasis); d (adds emphasis to whole context, sc. in description of exceptional or surprising circumstances). a an ne ~a quidem ‥ scelerum ac si pocula pectus tuum satiare quiverunt? Gildas EB 29; et virtutum projectus et ~a fidei initia non nisi Domino largiente possumus habere Bede Cant. 1210; 940 (12c) divitiae ‥ quae ‥ nec in ~a morte amittuntur CS 758; 960 (14c) et maxime ~e jam cosmus sua ipsa senectute deprimitur CS 1053; [praesentia alumni] aliquando ‥ erat ~a vita dulcior Abbo QG 1 (2); quos ab ~is mortis faucibus in siccum evexerit W. Malm. GP V 224 p. 378.  b †725 (12c) nichil de rebus ecclesie sed nec de ~is oblationibus ipse [sc. episcopus] sibi aliquid usurpet CS 142 p. 209.  c homini ratio est data certa colendi / ipsa Deum Alcuin Carm. 69. 18; [puella] petivit aquam, faciem sibi lavit, et ipsos / composuit crines Id. SS Ebor 333.  d de ~is montibus, speluncis, ac saltibus ‥ continue rebellabant Gildas EB 20; non solum haec [sc. agebant] saeculares viri, sed et ~e grex Domini ejusque pastores ‥ torpebant Ib. 21; visum ‥ caecis ‥ impertiendo ‥ ~os etiam fortunae casibus oppressos ad superos revocando Aldh. VirgP 34 p. 276; relictis omnibus quae habere videbatur ab ~a quoque insula patria discessit Bede HE III 19 p. 167; ne laus quam quaerunt detrahat ipsa magis Alcuin Carm. 42. 20; trahat ex ~a tribulatione consolationem Anselm (Or. 53) III 168; animal ‥ quod auras ~as precurreret W. Malm. GR II 162 p. 184; supra ~a sanctorum corpora civilem libabant sanguinem Ib. IV 353; [Ebrulfus] etiam adhuc puer ~os magistros dicitur precessisse doctrina Ord. Vit. VI 9 p. 51 (= Acta SS. Ben. I 354). 5 (w. ref. to extremity, limit) itself, the very ‥: a (w. sb. denoting temporal beginning or early stages, or w. adj. meaning ‘first’); b (w. sb. denoting temporal end); c (w. sb. denoting spatial limit or very near or remote object). a 679 in ~o mei adventus exordio (Petitio Wilfridi) Eddi 30; ab ~o [gl.: selfan] nascentis infantiae rudimento Aldh. VirgP 14; sub ~o pubertatis tirocinio Ib. 53 p. 311; aetatis ab ipso / tempore primevo Wulf. Swith. I 1309; in ~o primo adventu DB I 1ra (v. 7a infra); aut infans statim ab ~a conceptione animam habet rationalem ‥ aut ‥ Anselm (Orig. Pecc. 7) II 148.  b Pilatus ‥ inibi ‥ usque ad ~um paene finem Tiberii perduravit Bede Luke 351; [Stephanus] veniam rogitans inimicis morte sub ipsa [cf. Act. vii 59] Alcuin Carm. 88. 6. 3.  c conspexitque virum super ipsa cacumina stantem Wulf. Swith. I 692; in ~is pene faucibus monachorum castellum construxit W. Malm. GP III 115 p. 253; letantium clamor ~a quatit sidera Ib. V 219 p. 367. 6 (in context specifying time of occurrence): a (w. sb. denoting time, esp. feast day) the very (day). b (w. sb. denoting action) the very (act of) ‥. a peremtus est ‥ in ~o tempore festi Paschalis Bede HE III 24 p. 180; caecus ‥, / contigerat ‥ cui lumine solis in ipsa / paschali caruisse die Wulf. Swith. II 1063; rex sub ~o [v. l. ~o noctis] crepusculo septimo kalendas Decembris ‥ naves solvit W. Malm. GR V 419 p. 496; in ~a nocte dominice circumcisionis Ord. Vit. VI 9 p. 82.  b cum ‥ himnum diceret ‥, in ~a genuflexione vitali spiritu privatus est W. Malm. GP III 115 p. 250; eos ‥ inter amplexus ~os pugione confodit Ib. IV 181 p. 318; [Picti] in ~o prelio diverterunt se a Bassiano G. Mon. V 3; ita ut sepe in ~o actu peccati doleat et lugeat Ailr. Serm. 43. 15. 7 a this, that (previously mentioned or implied; freq. w. repeated sb.); b (w. proper name); c (w. adj. meaning ‘aforesaid’). d that (of which we know). e (foll. by rel. cl.) that, the same (‥ who or which, sts. in complement of esse). a qui ordinati sunt a Scottorum ‥ episcopis ‥, adunati aecclesiae non sunt ‥; similiter et aecclesiae quae ab ~is episcopis ordinantur ‥ aspergantur Theod. Pen. II 9. 2; [provinciae septentrionalium Pictorum] ab australibus eorum sunt regionibus sequestratae; namque ~i australes Picti ‥ Bede HE III 4 p. 133; exercitus ‥ ad Orientales Anglos perrexit ~amque regionem dividens coepit inhabitare Asser Alf. 60; 948 (16c) in mariscis adjacentibus ‥ aquae de W., viz. ex una parte ab ~a aqua usque ad agrum de M., et ex altera parte ab eadem aqua ‥ CS 872 p. 21; Dovere TRE reddebat xviij li. ‥; in ipso primo adventu ejus [sc. Willelmi] ‥ fuit ~a villa combusta DB I 1ra; diabolus convertit voluntatem ad quod non debuit, et ~um velle et ~a conversio fuit aliquid Anselm (Casus D 20) I 265; Christus ‥ sicut suum ‥ perpetuum efficit gregem, ita ‥ etiam pastoralem ~a perpetuitate continuat ordinem Ord. Vit. X 11 p. 63.  b hortatu ‥ ~ius Albini ut hoc opus adgredi auderem provocatus sum Bede HE praef. p. 7 (cf. ib. p. 6: Albinus abba ‥ memorati abbatis Albini); 798 placuit mihi ‥ et C. abbatissae ‥ quatenus ~a C. ‥ daret mihi ‥ terram (Clovesho) Conc. HS 513 (= CS 291); Karolus Hlothuuici regis filius fuit; ~e vero H. [etc.] Asser Alf. 70.  c CS 34; Asser Alf. 29 (v. 9b infra); 679 in ~a ante memorato [sic] die CS 45; 841 (11c) ~e ‥ supradictus E. abbas et illius ‥ congregatio CS 434 p. 9.  d nec enumerans patriae portenta ~a [v. l. illa] diabolica paene numero Aegyptiaca vincentia Gildas EB 4.  e ~e de quo diximus rex Anglorum Bede HE II 2 p. 83; locus ‥ iste florifer ‥ ~e est in quo recipiuntur animae Ib. V 12 p. 308; Wulf. Swith. I 1524 (v. 9a infra); ~i appetitus quos apostolus carnem vocat Anselm (Orig. Pecc. 4) II 144; Ib. II 191 (v. 9b infra). 8 (w. greater emphasis on identity): a the (very) same, the identical; b (foll. by rel. cl.; sts. in complement of esse). c (~e ‥ sicut) the (very) same ‥ as. a placuit ‥ ut lapis ‥ amoveretur et altius ~o in loco reponeretur Bede HE III 8 p. 143; linteamina ‥ apparuerunt ‥ ita nova ut ~o die viderentur ‥ esse circumdata Ib. IV 17 p. 246; vita cito fugiet; / nec redit ipsa dies, mensis, nox, hora vel annus Alcuin Carm. 48. 25; lancea ‥ percussus est ~oque die mortuus est Ord. Vit. VIII 12 p. 333.  b quod [sc. Pascha] ‥ ~um est quod ‥ Johannes ‥ celebrasse legitur Bede HE III 23 p. 184; ~a me, qua venimus, via reduxit Ib. V 12 p. 308; ipsa ‥ die qua gens susceperat illa / ‥ baptismatis undam, / descendit pluvia Alcuin SS Ebor 595; ~ae leges ‥ erant ibi quae erant in aliis wichis DB I 268ra; ~o ‥ die quo in regem sacratus fuerat ‥ e medio quasi ludibundus prorupit W. Malm. GR II 147.  c 675 (15c) terram trium aratrorum ‥ cum pratis ‥ et omnibus ad eamdem pertinentibus rebus in ~a quantitate sicut ‥ praedecessores mei ‥ tenuerunt, abbati ‥ concedimus [sim.CS 35 [? 690 (15c)], 42 [? 691 (15c)]] CS 36. 9 (reinforcing pron. or pronominal adj.; cf. infra 17-18): a (hic ~e, ille ~e, is ~e) this or that very ‥. b (idem ~e, ~e idem) that very same ‥ (also ~e idemque). c (w. refl. pronominal adj., ~e meus, ~e suus, etc.) my, his very own ‥. d (w. sb. and dependent refl. pron.) the very ‥ (of himself, etc.). a ecclesiastici ‥ in hanc ~am dissensionem ‥ inplicantur Wealdhere Ep. 22; Bede Cant. 1126, etc. (v. 1 is 21f); Id. HE V 17; Asser Alf. 106 (v. ille 2b); 875 isti sunt termini ‥ marisci: ‥ in meridie, illa ~a terra aet Hamme CS 539; hac ipsa qua nocte advenerat illo Wulf. Swith. I 1524; 1093 in hac ~a locutione qua vobis absens loquor Anselm (Ep. 156) IV 18.  b c673 (13c) sunt ‥ diversa nomina de ~a eadem terra supradicta CS 34 p. 56; idem ~e praefatus ac venerabilis Ælfred rex Asser Alf. 29; a976 (12c) in ~a eademque libertate CS 1147 p. 400; eundem ~um Spiritum quem mittit Pater, mittit et Filius Anselm (Proc. Sp. 4) II 191; in ~o eodem in quo ordinatus fuit vestimento W. Fitzst. Thom. 151.  c 960 (v. 4a supra); mentiri Deo ‥ ~a mea conscientia convincor Anselm (Or. 15) III 62.  d quod ille [sc. angelus malus] scit ~o sui experimento Anselm (Casus Diab. 25) I 272. 10 (pron. in emphatic use as predicate of subject, cf. 11, 18c, 20a–b infra) (he) himself, (she) herself, etc.): a (as distinct from, or opposed to, others); b (app. w. reduced emphasis); c (w. ref. to different actions of, or events concerning, the same person); d (as well as, in addition to, others; usu. w. et or quoque). a Paulus ‥ imitandus est, sicut ~e hortatur [sc.I Cor. xi 1] Gildas EB 97; c690 (15c) [terram] gubernatrici Æ. ‥ redegi ut teneat ‥ ac ~a semper successoresque ejus ‥ defendant CS 40; quo miserabilius ~e ‥ periret, sed viventibus ‥ causam salutis ‥ relinqueret Bede HE V 14 p. 315; 748 tu ~a (v. 17a infra); c790 (11c) Offa ‥ concessit ‥ ruris particulam ‥, eo videlicet tenore juris ‥ quo ~emet habuit CS 233; 961 (12c) ministro ‥ telluris particulam ‥ largitus sum ‥ ut ~e ‥ habeat et ‥ quibuscumque voluerit cleronomis ‥ derelinquat CS 1071; c1107 paralysi ‥ dissolutus a fratribus, quoniam ~i illum tractare non poterant, feminis traditus est Anselm (Ep. 425) V 371; si quid alii historiographi temere sunt professi, ~i viderint; mihi ‥ W. Malm. GR I 49 p. 53; a rege et ~e descivit et multos eodem susurro infecit Ib. IV 306 p. 360.  b [tumba] extiterat multis optatae causa salutis, / atque aegris oculis praestaverat ipsa medelam Alcuin SS Ebor 779; bonitas jam vestra fidelis / ‥ suscipit ipsa senem Id. Carm. 75. 2. 2.  c [sacerdotes] egenis eleemosynam esse dandam ‥ praedicantes, sed ~i vel obolum non dantes Gildas EB 66; ea quae agenda docebat ~e prius agendo praemonstrabat Bede CuthbP 26; polluit ante alios quas ipse sacraverat aras[Verg. Aen. II 502] Alcuin SS Ebor 187; c814 Wlfredus ‥ adjecit monachis ‥ domos suas quas proprio labore ~e construere fecit CS 345; Jordanis ad undam / venit ut acciperet, dare quod venit ipse, lavacrum Wulf. Swith. prol. 426; sepulta ‥ in monasterio S. Petri ‥ quod ~a ‥ exstruxerat W. Malm. GR II 125; Babilonii ‥ regna sibi plurima subegerunt, sed post lxx annos ~i ‥ subjugati sunt Ord. Vit. IV 7 p. 229.  d successit ei [Aidano] ‥ Finan, et ~e illo ab Hii ‥ insula destinatus Bede HE III 17 p. 160 (cf. ib. III 3 p. 132: Aedan ‥ de insula quae vocatur Hii destinatus); quo [Aldhelmo] defuncto, pontificatum ‥ suscepit F., ‥ vir et ~e ‥ eruditus Ib. V 18 p. 321; [Benedicti] soror ‥ / jungitur hic fratri, nobilis ipsa, suo Alcuin Carm. 89. 9. 4; tertium miraculum vadum est ibi; quando inundatur mare, et ~e [v. l. ~um] inundatur, et quando decrescit mare, et ~e [v. l. ~um] minuitur Nen. HB 218; pagam in duas se turmas dividentes ‥ testitudines parant ‥; quod Christiani cernentes et etiam ~i exercitum in duas turmas ‥ dividentes ‥ Asser Alf. 37; Saraceni ‥ qui Gothos subjugerant, ~i quoque ‥ victi Galliciam ‥ amiserunt W. Malm. GR II 167 p. 193; magis [dilexerunt] munera mea, nam abeuntibus muneribus et ~i abierunt G. Mon. II 12. 11 a for his (her, etc.) own part (w. ref. to wish, intention). b in person (rather than through substitute or intermediary). c (w. solus) by himself (etc., sc. in isolation from others). a [Paulinus] cum ‥ virgine ad regem Ædwinum quasi comes copulae carnalis advenit, sed ~e potius ‥ intendens ut gentem ‥ ad agnitionem veritatis advocans ‥ Bede HE II 5 p. 98; hec vis [tentationis] non eam [sc. voluntatem] avertit a rectitudine, si ~a non vult quod suggerit tentatio Anselm (Lib. Arb. 6) I 217.  b [regnator Olympi] praesens ipse suis jugiter cultoribus, Almum / ‥ direxit ‥ Flatum Frith. 17; c964 (11c) equos prestent, ~i equitent CS 1136 p. 383; 1075 interrogati sunt senes ‥ quid vel ~i vidissent vel a majoribus ‥ accepissent Conc. Syn. 612; adest in visu antistiti beatus Dunstanus monens ‥ [ut] placitum mane ~emet hilaris intret Eadmer HN 22.  c peccans cum pecode, anno [sc. paeniteat]; si ~e solus, iij quadragesimas deluat culpam Gildas Pen. 11. 12 (pron. in var. emphatic uses) he (the man) himself, she (the woman) herself, in person, the thing itself: a (as distinct from, or opposed to, others, concomitants); b (w. et, sc. as well as, in addition to, others). a temetipsum Gildas EB 32 (v. 18a infra); c673 (v. 18a infra); cujus muneris beata possessio ‥ a Christo ‥ impetratur, ~o attestante [cf. Matth. xix 11] Aldh. VirgP 18 p. 247; Bede Prov. 946 (v. 17a infra); c1103 qualiter domnus W. ‥ de Anglia exierit non est opus ‥ ostendere, quoniam per ~um ‥ poteritis discere Anselm (Ep. 273) IV 188; quecumque de eo [sc. Christo] predicarunt [prophetae], in ~o et ejus operibus paruerunt Petrus Dial. 3; H., qui dono Guillelmi regis presulatum habuit, ~i filiisque ejus semper fidelis extitit Ord. Vit. VIII 11 p. 328; incolumis ad sua remeavit ‥; hoc vero quod retulimus ex ~ius ore didicimus eique ‥ sine scrupulo credimus Ib. 19 p. 386; 1274 (v. 19a infra).  b Gildas EB 19 (v. 19a infra); venit ‥ pontifex ‥ Gallus ‥; tandem rex ‥ subintroduxit ‥ alium ‥ episcopum ‥, et ~um in Gallia ordinatum Bede HE III 7 p. 140; expectabit germanos, set et ~os postquam advenerint ‥ interficiet G. Mon. VII 4 p. 393. 13 (w. et, introducing qualification of preceding sb.) and he (she, it) too ‥, and ‥ at that. ut ‥ uno prelio, et ~o perfacili, servituti se ‥ pessundederint W. Malm. GR III 245 p. 305; unum edificium, et ~um permaximum, ‥ perfecit Ib. IV 321; clerici servientes vix ad quaternarium numerum assurgere poterant, et ~i cotidiani panis egentes Id. GP I 44 p. 72. 14 (as virtual equivalent of ille, is, or sim.) he, she, it, that thing: a (sc. previously mentioned or implied); b (w. same reference as, or in alternation with, other pronouns); c (in opposition to other pronouns); d (in resumptive use, freq. after rel. or similar clause); e (defined or explained by following rel. or other clause). f (n. ~um, non ~um) it, not-it (log., representing indeterminate entity; see quot.). a Joram ‥ fratres suos, ut pro ~is regnaret ‥, trucidavit [cf. II Par. xxi 4] Gildas EB 41; nubibus e tetris vidi dilabere quendam [? l. quandam]; / ipsa velox cecidit Aen. Laur. 6. 2 (Nix) ; c945 (13c) ccl oves et gregem porcorum et subulcum cum ~is CS 812; si ‥ vir ille cujus morti quesivit herbas ~is [v. l. ~is herbis] interfectus esset Anselm (Ep. 175) IV 57; ~is eisdem Ord. Vit. XII 16 (v. 17d infra); [Dominus] mitis est ‥; tu autem ~um non invocasti Map NC V 6 f. 67.  b alii post ilium ‥ poemata facere temtabant, sed nullus eum aequiparare potuit, namque ~e ‥ divinitus adjutus ‥ canendi donum accepit Bede HE IV 22 p. 259; altare ‥ fecit, vestivit et illud / argento ‥, / martyribusque ‥ dedicaverat ipsum Alcuin SS Ebor 1502; Acce Fredebert, ei Tilbert, ~i quoque Ethelbriht successit; ad hunc ‥ est epistola Albini W. Malm. GP III 117/1 p. 255; ut pro illis [sc. pagensibus] callem divertamus aut cum ~is praeliari dubitemus Ord. Vit. XII 39 p. 458; defuncto C., successit ei R. filius ~ius G. Mon. II 16; 1219 mittimus ad vos Johannem ‥, et ideo vobis mandamus quod ~um recipiatis et illi auxilium ‥ prebeatis Pat 196.  c hoc Sirenarum et Scyllae disjungit naturam, quod ~ae ‥ carmine navigantes decipiunt et illa per vim ‥ Lib. Monstr. I 14; Bonifatio ‥ defuncto episcopus ~e [sc. Bisi] pro eo ‥ factus est Bede HE IV 5 p. 217; ipse ‥ gaudet perferre labores, / tu ‥ Herebum ‥ pavesces Frith. 1093; sicut sola est mens rationalis ‥ que ad ejus [sc. summae essentiae] investigationem assurgere valeat, ita ‥ eadem sola est per quam ‥ ~amet ad ejusdem inventionem proficere queat Anselm (Mon. 66) I 77; illorum [sc. ducum] perfidiam sermo preoccupavit, de ~ius [sc. regis] insolentia nunc dicam W. Malm. GR II 165 p. 190.  d summum satorem, solia / sedit qui per aethralia / ‥, / ipsum ‥ precibus / peto (Æthelwald) Carm. Aldh. 3. 17; qui regit imperio pelagum ‥, / hanc regat ipse ‥ aulam Alcuin Carm. 91. 1. 2; c949 (13c) si quis ‥ hominum hanc meam donationem ‥ infringere certaverit, sit ~e ‥ gravibus ‥ depressus catenis CS 888; Anselm III 157 (v. 3b supra); cuicumque obviabat, aut ~um aut ~ius equum ‥ interficiebat G. Mon. X 11; seculares ‥ et qui amant istum mundum, ~i querunt consolationem in divitiis Ailr. Serm. 26. 12. 341D.  e si haec ‥ patiuntur qui verbis tantum subjectos ‥ emendant, quid ~is fiet [v. l. fiet de ~is] qui ad mala hortantur? Gildas EB 76; hoc ~um ‥ st ‥ Bede HE IV 26 (v. 17c infra); ipse tibi pacem tribuat ‥, / est qui sanctorum gloria pax et honor Wulf. Swith. prol. 5; Anselm I 15 (v. 17c infra); fac, Domine, ~um sollicitum esse pro nobis quem advocatum dedisti nobis Ib. (Or. 17) III 69.  f quidquid est preter relativa, aut tale est ut ~um omnino melius sit quam non ~um, aut tale ut non ~um in aliquo melius sit quam ~um; ‘~um’ autem et ‘non ~um’ non aliud hic intelligo quam verum, non verum, corpus, non corpus, et his similia [etc.] Anselm (Mon. 15) I 28. 15 (w. greater emphasis on identity) the (very) same person or thing. accusationis catapultas ‥ in ~os a quibus diriguntur retorsit Aldh. VirgP 44 p. 298; habet isdem E. quater xx ‥ acras ‥; ~emet tenuit TRE DB I 1vb (cf. (v. istemet)); si aliquid est chimera, ~um est compositum ex homine et bove Ockham Quodl. 557 (cf. ib. 556: ista vox ‘chimera’ et hec definitio ‘animal compositum ‥’ idem significant). 16 (in pl., foll. by de w. name of place or group of persons) the people, inhabitants, men (of ‥). s1204 (v. de 14); 1278 cum ‥ ~i de Stanlowe peterent communam pasture Cart. Chester 309 p. 207; 1439 ~is de clero domus inferioris (v. 1 domus 5d). 17 (reinforcing pron. or pronominal adj.; cf. 9 supra, 18 infra): a (w. ego, tu, etc.) I myself, you yourself, etc. (cf. 20a infra). b (meus ~ius, tuus ~ius) my, your very own. c (w. hic, ille, is, etc.; usu. n.) this, that very (thing, etc.). d (w. idem) that very same (person, etc.). a sapientia non a nobis ~is haberi potest sed a Domino datur Bede Prov. 946; 748 (15c) in monasterio ‥ quod tu ~a ‥ construxisti CS 177; esto ‥ quarto ‥ paratus in anno; / ipse ego tunc iterum veniam te visere Alcuin SS Ebor 638; 838 nos ~i nostrique heredes CS 421 p. 588; vos ~i judicate quid illi debeatis Anselm (Ep. 32) III 140; dum patriam vestram facere tributariam et vosmetipsos subjugare affectarent G. Mon. X 7; c1230 (1400) sunt testes in primis ego ~e R. comes Cestrie ‥, J. constabularius, ‥ Ch. Chester 226; s1251 mihi ~i Matheo qui et hec scripsi M. Par. Maj. V 201.  b tuo ‥ ~ius gladio occidere te multum cupio Petrus Dial. 4.  c CS 86, etc. (v. 1 is 21a–e); viam veritatis praedicabat errantibus, quod ~um [v. l. ~e] etiam B. ‥ facere consueverat Bede CuthbP 9; hoc ~um ‥ orationis loco ducens, si infirmis fratribus opem ‥ tribueret Id. HE IV 26 p. 273; 748 pauci ad electorum numerum perducuntur, hoc ~ud [v. l. ~um] Domino promulgante ‘multi sunt vocati ‥’ [Matth. xx 16] Ep. Bonif. 84; c830 familiam rogabo quod ‥ intercessores ‥ existere concedatis, hoc ~umque posteris vestris observare ‥ praecipite CS 380; illud ~um, per quod cuncta sunt bona Anselm (Mon. 1) I 15; Filium non solum eandem essentiam habere cum Patre, sed hanc ~am habere de Patre Ib. (Ib. 45) I 62.  d rerum exitus multum aliud ~is eisdem [sc. arrogantibus] suppeditavit Ord. Vit. XII 16 p. 350. 18 (reinforcing refl. pron. or pronominal adj.; cf. 9c–d supra): a (in agreement w. pron., me(met) ~um, se(met) ~um, etc.; sts. written as one word) myself, himself, herself, etc.. b (meus ~ius, suus ~ius, etc.) my, his, her, etc. very own. c (not in agreement w. refl. word; usu. as predicate of subject) (I) myself, (he) himself, (she) herself, etc.. a derelinque ‥ temetipsum maceraturum ‥ furorem Gildas EB 32; c673 (13c) meipsum et unicum filium meum ‥ trado CS 34 p. 55; qui errantem corrigit, sibimet ~i ‥ gaudia ‥ conquirit Bede Ep. Cath. 40; vincere nos ipsos non est victoria parva Alcuin Carm. 85. 5. 8; c929 parati sunt ‥ cum se ~is et uxoribus ‥ ire quo ‥ voluero CS 1340; sic fatur semet ad ipsum Wulf. Swith. II 153; ut omnes se invicem diligant sicut se ~os [v. l. sicut se] Anselm (Ep. 112) III 245; si ‥ dices non, tibi ~i contrarius eris Petrus Dial. 128; voluntaria paupertas et sui ~ius despectus Ailr. Serm. 6. 28. 243C.  b comes Anschetillum ‥ dirigit epistolam de sua ~ius nece ‥ portantem W. Malm. GR II 145 p. 161; †969 (12c) [ecclesia] ab ipso sancto Petro ‥ in suum ~ius proprium honorem dedicata CS 1228 p. 514.  c haec ‥ ~e de se ‥ referre consuerat Bede HE II 1 p. 74; haec ‥ prout vel ex litteris antiquorum ‥ vel ex mea ~e cognitione scire potui, ‥ digessi Baeda Ib. V 24 p. 357; [homo] fur erit ipse suus temporibus variis Alcuin Carm. 9. 116; si [summa natura] nec ~a se fecit nec ~a sibi materia extitit Anselm (Mon. 6) I 20; corpus beati Elfegi ‥ ~e suis manibus ‥ levavit W. Malm. GR II 181 p. 220; ~a se terra sponte subrigit in fructu Id. GP IV 153; ~o ‥ sibi non parcente, lesura ‥ insanabilis effecta est Ord. Vit. III 9 p. 111; ut ~i inter semetipsos civilem habeant discordiam G. Mon. XII 12. 19 (used instead of refl. pron. or pronominal adj.; sts. w. contrastive force or to avoid ambiguity) himself: a (w. ref. to subj. of same cl.); b (in subordinate cl., w. ref. to subj. of principal cl.). a cives ab inimicis discerpuntur ‥; nam et ~os [v. l. ~is, se ~os] mutuo ‥ latrocinando temperabant Gildas EB 19; cuncta ferebant ‥ / et ipsorum et omnium / matri Christo credentium (Æthelwald) Carm. Aldh. 2. 181; nec illum quoquam discedere sivit ab ipso / donec ‥ ab eo vix impetraverat ‥ Wulf. Swith. I 141; 1274 dictus J. nec aliquis nomine suo nec per ~um boscum suum pessum dabit SelPlJews 80; [rex] ~ummet deposuit et fratrem suum ‥ coronavit Eul. Hist. II 246; priorissa ‥ asseruit ~am ‥ respondere non debere Reg. Brev. Orig. 5b.  b nullum se ledere velle, / hunc [? l. hic] nisi primum per jurgia lederet ipsum Wulf. Swith. II 978; postulavit ut aliquis ‥ susciperetur qui pro salute ~ius conjugisque sue Deum ‥ deprecaretur Ord. Vit. V 17 p. 435; [Aman] estimabat ‥ quod neminem nisi ~um honorare vellet rex Ad. Scot OP 599B (cf. Esth. vi 6: nullum alium ‥ nisi se); 1327 si ‥ scolaris ‥ convictus justiciam de ~o ‥ fieri non permittat StatOx 130. 20 (exx. illustrating var. syntactical matters): a (as subj. pred., w. vb. of first or second person) I myself, you yourself (etc. sc. in person, as dist. from others, etc.); b (retained as subj. w. gd.); c (abl. in absol. construction referring to subj.). a novi ‥ ~e fratrem, quem utinam non nossem Bede HE V 14 p. 313; Ib. V 24 (v. 18c supra); non, sicut [MSS: ut] ipse putas, istic infernus habetur Alcuin SS Ebor 919; haec monui semper, haec vobis ipse frequenter / opposui Frith. 1350; sic in Adam omnes peccavimus ‥ non quia tunc peccavimus ~i sed quia de illo futuri eramus Anselm (Orig. Pecc. 7) II 148; ut ‥ horas ‥ aliquas vobis surripiatis, quibus aut ~i legere aut legentes possitis audire W. Malm. GR V 447.  b interpellando ipse patrem pro interfectoribus suis, quam pius esset innotescebat [cf. Luc. xxiii 34] Bede Hab. 1238.  c 774 (11c) abbatissae ‥ eam [terram] trado, ita tamen ut ~a vivente habeat ‥, et post obitum ejus ad aecclesiam ‥ reddat CS 217; 1269 cum rex, ~o ultimo existente apud Winton’, ‥ capi fecerit ‥ ibidem vina ad opus regis Cl 60. 21 (in verse interpolated into text of inscription; v. G. B. de Rossi, Inscriptiones Christianae Urbis Romae II 1, 1888, 285). Simplicio nunc ipse dedit sacra jura tenere Alcuin Carm. 114. 3. 2.

ipsĕ, (3) a, um, gén. ipsīus et ipsĭus, dat. ipsī (is et pse), ¶ 1 même, en personne ; lui-même, elle-même, etc. : ipse Cæsar Cic. Fam. 6, 10, 2, César lui-même ; ipsum Latine loqui Cic. Br. 140, le fait même de parler le latin correctement ; ei præsidio... præfecit ; ipse... Cæs. G. 6, 29, 3, à la tête de ce détachement il mit... ; lui-même, de son côté, il... || ille ipse factus sum Cic. Fam. 2, 9, 1, je suis devenu lui en personne, je suis entré dans la peau du personnage || ipse dixit Cic. Nat. 1, 10, lui-même (le maître, Pythagore) lʼa dit || nunc ipsum Cic. Att. 7, 3, 2 ; 12, 40, 2, en ce moment même ; tum ipsum Cic. Off. 2, 60, alors même ; tum ipsum, cum Cic. Div. 1, 118, au moment même où || ipse quoque Cic. Amer. 33 ; Nat. 2, 125 ; etiam ipse Cic. Nat. 2, 46 ; Mil. 21 ; Planc. 73 ; ipse etiam Cic. Br. 113 ; 206, lui-même aussi, lui-même de son côté ; pauca, neque ea ipsa enucleate, ab hoc dicta Cic. Fin. 5, 88, il a dit peu de choses, et même encore sans netteté || et ipse, lui aussi, de son côté : Cic. Amer. 48 ; Cæc. 58 ; Att. 8, 7, 1 ¶ 2 précisément, justement : eo ipso die casu Messanam venit Cic. Verr. 2, 5, 160, justement ce jour-là par hasard il vint à Messine ; triginta dies erant ipsi, per quos Cic. Att. 3, 21, il y a juste trente jours, pendant lesquels... ; triennio ipso minor Cic. Br. 161, juste de trois ans plus jeune, cf. Cic. Br. 61 ; Att. 5, 11, 4 ; Fam. 2, 8, 3 ; tum ipsum Cic. de Or. 1, 123, juste à ce moment-là ¶ 3 de soi-même, spontanément : ego ipse commemorabo Cic. Verr. 2, 5, 9, moi-même, bénévolement, je rappellerai ; valvæ se ipsæ aperuerunt Cic. Div. 1, 74, les portes sʼouvrirent dʼelles-mêmes, cf. Cic. Off. 1, 77 ; de Or. 1, 111 ¶ 4 par soi-même, à soi seul : quod est ipsum miserabile Cic. Br. 289, chose qui est à elle seule lamentable, cf. Cic. Læl. 10 ; Pomp. 38, etc. ; [avec per se ] Cic. Div. 2, 126 ; Leg. 3, 40 ; Fam. 3, 9, 2.

➳ masc. arch. ipsus Pl. Ps. 1142, etc. ; Ter. Hec. 455, etc. ; Cato Agr. 70 || [plais^t ] ipsissimus Pl. Trin. 988, tout à fait lui-même || ipsimus, a Petr. 75, 11, etc., le maître, la maîtresse || formes vulg. isse, issa, v. issi Suet. Aug. 88 ; cf. CIL 4, 148, etc. ; 4, 1589 || gén. ipsi Afran. 230 ; dat. ipso Apul. M. 10, 10 ; dat. f. ipsæ Apul. Plat. 2, 5.

ipse , a, um. pron. gen. ipsius. dat. ipsi. s.
其。自己。— ivit 親身往彼。Ego ipse 吾親身。即是我。Eo ipso die 卽此日。

Suggest a Translation
See an image

ipse

• (old ipsus, T.), a, um, gen.ipsīus (rarely ipsius, V., disyl. T.), dat.ipsī, prondemonstr.
• II. In gen., to express eminence or emphasis.
• • AA. Self, in person (often rendered by an emphatic he, or by very, just, precisely): adest optume ipse frater, T.: ille ipse Marcellus: ipsa virtus: rex ipse Aeneas, V.: in ipsā arce habitare, L.: naturas quas Iuppiter ipse Addidit, V.: Audentīs deus ipse iuvat, O.: ego enim ipse cum eodem isto non invitus erraverim: eaque ipsa causa belli fuit, the very cause, L.: cui tutor is fuerat ipse, L.: iam id ipsum absurdum: Tullius eos ipsos deduxit, L.: eorum ipsorum facta: quid iuvat quod . . . si ipsum, quod veni, nihil iuvat?the mere fact.—As subst: atque ipsis, ad quorum commodum pertinebat, durior inventus est Caelius, Cs.: ex ipsā quaeram: agrum dare ipsi, qui accepisset, L.: ipsi omnia, quorum negotium est, ad nos deferunt.—
  • BB. To emphasize one of the subjects of a common predicate.—With et, he too, himself in person, even he: deseret eos, cum habeat praesertim et ipse cohortīs triginta?: credo ego vos, soeii, et ipsos cernere, L.—With neque (cf. ne . . . quidem): pauca, neque ea ipsa enucleate dicta: primis repulsis Maharbal missus nec ipse eruptionem cohortium sustinuit, L.—With etiam: ipse etiam Fufidius in numero fuit.—With quoque: quia plebs SC solvit, ipsi quoque solutum voltis, L.—He for his part, he too, also, as well: litterae adlatae sunt a Clodiā, quae ipsa transiit, also in person: trīs ipse excitavit recitatores, he too: Hoc Rhipeus, hoc ipse Dymas omnisque iuventus Laeta facit, V.—
• IIII. Esp.
• • AA. As subst., of an eminent person: ipsus tristis, the master, T.: Pythagorei respondere solebant, ipse dixit, i. e. Pythagoras: lectica Mathonis plena ipso, the great man, Iu.: anseris ante ipsum iecur, before the host, Iu.—
  • BB. Of oneself, spontaneously: de manibus delapsa arma ipsa ceciderunt: Ipsae lacte domum referent distenta capellae Ubera, V.—
  • CC. Excluding others, by oneself, alone, mere, very: haec ipse suo tristi cum corde volutat, V.: ipso terrore ordines perturbant, Cs.: qui ipso nomine ac rumore defenderit: aestimando ipse secum, L.: ipsam aequitatem et ius ipsum amare, for its own sake: nunc ipsum, just now: tum ipsum, just then.—
  • DD. With numerals, just, exactly, precisely: triginta dies erant ipsi, cum, etc.: ipsas undecim esse legiones: ipso vigesimo anno.—
  • EE. In a reflexive clause.—With the subject emphat. opposed to other agents: non egeo medicinā, me ipse consolor: Artaxerxes se ipse reprehendit, N.: ipsa se virtus satis ostendit, S.: ut non modo populoR., sed etiam sibi ipse condemnatus videretur: qui ipsi sibi bellum indixissent.—With the object: omne animal se ipsum diligit: Lentulum, quem mihi ipsi antepono.—In place of se or suus.—For emphatic distinction: cum omnes se expetendos putent, nec id ob aliam rem, sed propter ipsos: quos, quidquid ipsis expediat, facturos arbitrabimur: pravitas consulum discordiaque inter ipsos, L.—To avoid ambiguity in the use of se or suus: ne aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret, Cs.: legatos mittit, qui tantum modo ipsi liberisque vitam peterent, S.: nihil umquam audivi . . . nihil de re p. gravius, nihil de ipso modestius.—For se or sibi: inexperta remedia haud iniuriā ipsis esse suspecta, Cu.: rex propius ipsum considere amicos iubet, Cu.—With ablabsol.: cum dies venit, causā ipse pro se dictā, damnatur (i. e. cum causam ipse pro se dixisset), L.: amisso et ipse Pacoro, Ta.—With abl.of gerund: deponendo tutelam ipse, in se unum virīs convertit, L.: agendo ipse, L.