mandare

mandare [CL] 1 to hand over, commit, consign: a (w. personal obj.); b (w. impersonal or abstr. obj.). a jungit ad astra fides numeros, turmasque frequentes / congregat, atque Deo solitis se mandat in horis Æthelwulf Abb. 612.  b apozima dicitur quando decoquuntur alique herbe vel medicine in aqua ita quod virtus herbe aque ~etur et sic virtus medicine per os recipiatur SB 11. 2 to commit: a (litteris ~are) to commit to letters, to put in writing. b (memoriae ~are) to commit to memory, to record. c (exsecutioni ~are or sim.) to commit for execution, to entrust for carrying into effect (of command or sim.). a Danihel ‥ nonnulla mihi de historia ecclesiastica provinciae ipsius ‥ litteris ~ata declaravit Bede HE pref.; ea ‥ litteris ~are studuimus Ib.; imperavit quod illud testimonium in eodem libello literis ~arem Asser Alf. 88.  b signa sanitatum ‥ e quibus aliqua in libro ‥ memoriae ~avimus Bede HE IV 28 p. 277.  c si non fuerit appellatum, executioni ~etur sententia Ric. Angl. Summa 35 p. 76; 1289 judicium curie ‥ super pedagio Leiburne fuit execucioni ~atum RGasc II 361b; 1340 dicturus quare sentencia ‥ non debeat ‥ execucioni ~ari FormOx 130; antequam sentencia executioni ~etur Ockham Dial. 901. 3 to ask, send for, summon. b to send; c (w. pro). 798 ~a ‥ per nostras curtes; quicquid ibi erit, omnia tibi parata erunt Alcuin Ep. 150; rex ab episcopo ~atus repente affuit G. Steph. 109; cum sis mandatus, sis promptus, adesse paratus / coram patrono, supplens ex ordine jussa D. Bec. 1139; quadam enim vice apud Dunelmum egrotare incipiens ‥ Rodbertum, priorem ipsorum canonicorum, ~avit Ric. Hex. II 9; 1214 viderunt ipsum B. fugientem cum arcu in manu sua et hoc vidit serviens regis quem ~averat, sc. R. C. SelPlCrown 72; 1423 abbas de D. ‥ prior de M. ‥ †mancantur [? l. mandantur] ad solvendas procuraciones per eos debitas sub pena Reg. Heref. 14.  b ~abat igitur ei concordiam G. Mon. IV 14; ipse dominus omnium Jhesus Christus ~at salutes tibi V. Chris. Marky. 52; ~avit venerabilis pater dominus A. ‥ litteras sue visitacionis per officialem suum G. Durh. 2; ~ans nuncios ad legatum, quod sibi Turrim Londoniarum ‥ redderet Flor. Hist. III 14; 1315 vicecomes ~avit hic recordum et processum habita in curia de N. Year Bk. XVII (Selden Soc. XLI) 25; 1375 J. de G. taverner forstallavit tanta ova in mercato ut implevit xxviij barellos diversis vicibus et illa ~avit extra regnum in externas partes Leet Norw. 63; cerebrum denique vestrum parumper reumaticum in pectoris regionem humoris stillicidia ~at, quod cotidie vestra tussicula matutina ostendit Kymer 3.  c 12‥ vicecomes ~et pro turensibus vel militibus de comitatu (Cust.) EHR XVII 713; 1310 ~avit pro ‥ Willelmo de H. ‥ et dixit sibi ‥ Reg. Cant. 1180. 4 to send word or message (absol.); b (w. dat. of person informed); c (w. quod). vos autem scitis quod dominus papa ‥ me ~ante legatum suum legaverit H. Cantor f. 6v..  b 1090 ~o tibi quod de terra quam erga me petiisti locutus sum cum uxore mea Chr. Abingd. II 20; quod rex graviter ferens archiepiscopo sic ~avit, deprecans eum ut ad hospitium suum remaneret H. Cantor f. 31; si abbas morbo preoccupatus matutinis interesse non possit, per capellanum suum cantori ~abit, et cantor postmodum officium abbatis procurabit Obed. Abingd. 369; 1240 statim nunciavit G. de B. foristario qui ~avit foristariis et viridariis ad inquisicionem faciendam per quatuor villatas SelPlForest 71; 1326 de magno exercitu in partibus Francie congregato, de quo mihi ~astis, nichil possum exquirere Lit. Cant. I 173; 1456 ~atur compotanti certificare regem ‥ si dicta feodifirma venit ad manus regis temporibus retroactis ExchScot 150.  c p1071 episcopus ‥ ~avit quod iste miserrimus tres homines Montem Sancti Michaelis adeuntes tercia Pentecostes die invaserit et interfecerit Lanfr. Ep. 9 (26); 1271 unde ~asti justiciariis nostris ‥ quod predictus H. et alii non sunt inventi in ballivia vestra SelCCoron 27; vicecomites ~averunt quod breve justiciariorum predictorum eis adeo tarde venit quod illud ex equi non potuerunt MGL I 482. 5 to give an order, to command (absol.); b (w. acc., inf., acc. & inf., or acc. & gd.); c (w. quatenus, quod, or ut); d (breve de ~amus) name of a writ. a1162 presencium significacione vobis ~antes precipimus quatinus eos districte conveniatis et ideo moneatis ut ‥ Doc. Theob. 20; comander, ~are Gl. AN Ox. f. 153v..  b exin tortores buculam deglobere byrsa / mandant Aldh. VirgV 1205; puero ‥ oblationis particulam deferri ~avit Bede HE IV 14 p. 235; matronalem seu virginalem pudicitiam ludibrio tradendam ~at Abbo Edm. 5; quod autem integer et totus cum capite et pedibus et intestinis ~atus est coqui et post comestionem os illius non confringi ‥ Petrus Dial. 135; illam ~avit ibidem quiete demorari Flor. Hist. I 564; 1261 et si quid prefatus H. pro negocio eorum et tuicione sibi ~averit, id diligenter et viriliter exequatur Cl 458; c1340 rogamus quatinus eundem N. sic excommunicatum denunciari in loco ubi deget ‥ ~are velitis FormOx 135; ex omnibus libris Decretalium unum volumen compilavit, doctoribus undique ~atis illo uti Eul. Hist. I 277; 1434 congregacionem ‥ celebrari ~arunt et fecerunt StatOx 256.  c ut juste trittici mensuram distribuant sollicite diligenterque ~avit Theod. Laterc. 14; a1071 ~o et precipio ut dominia Sancti Edmundi sint quieta ab omnibus scottis et geldis Regesta p. 118; ~abit ‥ ut ‥ obediant Obed. Abingd. 349 (v. curiarius); rex audiens ‥ ~avit Adelburgie quatinus nuberet Episc. Som. 12; 1201 rex ~avit justiciariis de banco quod duella vadiata coram eis inter R. de L. et H. de S. et inter W. de B. et R. de D. de roberia coram ipso rege ponantur quia ea vult videre SelPlCrown 40; 1230 discretionem vestram per apostolica scripta ~amus quatinus ‥ audiatis causam Reg. Malm. II 59.  d 1261 habebit inde breve ‥ de ~amus Cl 488; 1573 commissio in natura brevis de ~amus post mortem Willelmi Rouswell senioris, armigeri Pat 1105 m. 26d.. 6 (p. ppl. as sb. m.) one who executes an order or command, agent, mandatary. quod si responderet, ad eos ~atus brevi pervenisse posset H. Cantor f. 23; qui vero alieno nomine agit vel convenitur, aut certum est eum habere ~atum aut non habere, aut dubitatur de ~ato Ric. Angl. Summa 18 p. 19–20; 1263 post redditionem clavium, introitum et ascensum dictorum hominum, cum vexillo predicto, et ejusdem vexilli ostensionem, statim nos, vel heredes nostri, vel ~atum nostrum (cui dicte claves, nomine nostro, et heredum nostrorum, reddite fuerunt) easdem claves incontinenti restituemus dicto vicecomite Foed. I 759; 1271 quingentas marcas ‥ quas eidem vel suo ~ato presentes litteras deferenti ‥ solvere promittimus AncD A 15909; qui duorum episcoporum sibi adjunctorum contubernio ‥ sui copiam ~atus presentavit mandanti Hist. Arthuri 86. 7 (p. ppl. as sb. n.) request, order, command. b (dare, habere, recipere in ~atis) to give, have, or receive in orders, as a command. cum perfidorum principum ~ata adversum Christianos saevirent Bede HE I 7; 803 sicut et ego ~atum a domno apostolico Leone papa percepi ut ‥ CS 312; 1221 Elias committitur decano ad ~atum episcopi per breve suum PlCrGlouc 46; habentes a prefatis regibus ‥ speciale ~atum Avesb. f. 116b; post novem annos sequentes de mantato domini regis Ricardi Chr. Kirkstall 127; 1460 eidem per solucionem factam Laurencio D. de ~ato domini regis per consilium, compotorum rotulatore testante mandatum super compotum ExchScot VII 2.  b A. Tewk. Add. Thom. 7, etc. (v. dare 12d); 1343 precipitur ‥ quod se nullatenus intromittat de dicta terra quousque aliud a rege habuerit in ~atis ExchScot I p. clxxxi; 1432 nemo ‥ sedere presumat ‥ nisi per assignacionem serviencium ‥ habencium in ~atis a cancellario ‥ locum et ordinem ibidem imponere pransuris StatOx 245; 1456 quousque ‥ a nobis aliud habueritis ‥ in ~atis Reg. Whet. I 263. 8 (divine) commandment; b (w. ref. to Exod. xx 1-17 and Deut. v 6–21). quaedam de ~atis Domini non compleverat Gildas EB 38; c675 quis ecclesiae ejus [sc. Christi] statuta spernens et doctrinae ~ata contemnens per caelestis paradisi portam ‥ ingreditur? Aldh. Ep. 3 p. 485; cum ‥ mentem suam in Dei ~atis stabilire vellet Asser Alf. 74; valet enim solum observantia ~atorum Dei Lanfr. Comment. Paul. 177B; quod si audire nolueris vocem Domini Dei tui ut custodias et facias omnia ~ata ejus ‥ Gros. Cess. Leg. I 2. 7.  b ~atum secundum elidit errores heresum Gros. DM II 14; ~atum quartum fuit primum in secunda tabula legis Ib. IV 1; observancia decem ~atorum [ME: haldunge of þe alde ten hestes] AncrR 7. 9 (eccl. & mon., w. ref. to joh. xiii 34): a commemoration on Maundy Thursday of the washing of feet during the Last Supper, or weekly or daily observance of this. b alms of food or money distributed in fulfilment of the commandment. c maundy room. a eant ad ~atum secundum regulae edictum RegulC 26; singuli in singulis catinis pedes in claustro ante ~atum abluunt Lanfr. Const. 86; ad ~atum Sabbatorum fratres ex sinistro choro ministrantes abbati sedenti ministrabunt cum manutergio et pelvibus Obed. Abingd. 350; omnique feria septima ~atum ‥ celebrabat Gir. Rem. 3; recolens ‥ in omnibus aliis antiquioribus cenobiis ~atum pauperum cotidie ‥ fieri Croyl. 102; in ultimo die mensis Maii ~atum pauperibus facere Croyl. Cont. A 127; 1408 j manutergium pro ~ato Ac. Durh. 223; dedit ‥ alium ciphum de argento cum sua cooperatura majoris ponderis pro ~ato in cena Domini Chr. Pont. Ebor. C 426; facto prius ~ato pauperum, postea fiat ~atum fratrum, ubi prelatus et decanus et majoris ecclesie, nudis pedibus, accincti lintheis, lavent fratrum circumsedentium pedes Miss. Ebor. I 101.  b c1130 quorum solidorum altera medietas in cena domui ad ~atum pauperum Christi faciendum constituta est Ch. Westm. 249; item xl solidos ad ~atum in cena Domini Chr. Abingd. II 299; omnibus diebus anni ad ~atum pauperum procurabit unum ferculum leguminis Ib. 395; c1190 noverit universitas vestra nos ~atum de tribus fratribus pascendis, quod hactenus apud nos non nisi diebus quadragesime fieri consuevit Cart. Tavistock 370; hic constituit tria ~ata cotidie pa[u]peribus fieri Oxnead S. Ben. Holme I app. 294; Walterus consecratus est in episcopum Roffensem, qui dedit terram que pertinet ad ~atum pauperum in Borstalle. et sciendum quod in cena Domini ad ~atum pauperum non erant olim nisi duo denarii, et ipse accrevit tertium denarium Flor. Hist. II 67; similiter cantor, ad opus scriptorie qualibet septimana unum ~atum cotidianum de elemosina percipiet Cust. Cant. 97; p1340 1548 allec. pro ~ato Ac. Durh. 37.  c c1312 in utensilibus pro ~ato et parviso xiij d. Comp. Swith. 399; 1397 in xxij bordis ‥ emptis pro ostio ~ati DCCant. Cellarer/3.