mandator
mandātor, ōris, m. [1. mando], one who gives a charge or commission, a mandator.
- I Lit. (post-class.): quod extra mandatum egit, non praejudicet mandatori, Gai. Inst. 1, 17 fin.; Dig. 3, 2, 20; 17, 1, 22; Tert. adv. Marc. 3, 2: caedis, Paul. Sent. 3, 5, 12; 5, 23, 11.—
- II Transf.
- A One who instigates or suborns accusers or informers (post-Aug.): et delatores mandatoresque erant ex licentia veteri, Suet. Tit. 8: delator compellitur edere mandatorem, Dig. 49, 14, 2.—
- B One by whose authority money is lent, Dig. 17, 1, 59 sq.
mandātor, ōris, m. (mando, āre), I) der Auftraggeber, Bevollmächtiger, Papin. dig. 3, 2, 20 u.a. Tert. adv. Marc. 3, 2: caedis, Paul. sent. 3, 5, 12; 5, 23, 11. – II) insbes.: 1) einer, der Angeber od. Ankläger beauftragt, ihnen zeigt, wie sie es anzustellen haben, andere in die Falle zu locken usw., der Anstifter von Angebern od. Anklägern, Callistr. dig. 49, 14, 2: delatores mandatoresque, die Angeber u. deren Anstifter, Suet. Tit. 8, 5. – 2) einer, der jmd. ermächtigt, auf seine Gefahr einem ein Darlehn zu geben, oder einen Gläubiger veranlaßt, auf seine Gefahr dem Schuldner Nachsicht zu geben, der Ermächtiger zum Darlehn oder weiteren Kredit, der Kreditauftraggeber, Bürge, ICt.
si intelligitis mandatum domini pape pro morte ~oris exspirasse
cessante ‥ exceptione de ~oris morte, perficite quod ille mandavit agendum
numquid expectandum est judicium ut non desistat a mentiendo vel hujusmodi, sed persistat in eo ad mandatum ~oris hujusmodi, quousque interpellaverit judicem?
nec potest obici postea de morte ~oris nec de negligentia partis
per specialem ~orem nostrum
utpote aromata, maximique pretii margaritas et uniones et alia haberent, qua ad fratres et respective institores et ~ores suos Olissiponae residentes, destinatae essent
mandātŏr, (16) ōris, m. (mando), ¶ 1 celui qui donne commission de faire qqch., mandant, commettant : Gaius Inst. 1, 17 ; Dig. 3, 2, 20 ¶ 2 celui qui aposte un délateur : Suet. Tit. 8 ; Dig. 49, 14, 2 ¶ 3 celui qui crédite un emprunt à qqn : Dig. 17, 1, 59.
- 1. opdrachtgever;
- 2. borg, iem. die zich garant stelt voor een schuld.
Mandatorius, in Litteris ann. 1587. apud Rymerum tom. 14. pag. 10 :
Ut pote aromata, maximique pretii margaritas et uniones et alia haberent, quæ ad fratres et respective institores et Mandatores suos Olissiponæ residentes, destinatæ essent.
Mandatoresdicuntur, qui Imperatorum jussa et mandata expedite deferebant,
primus Mandator, Anastasio in VIII. Synodo act. 5. ubi
Primus Mandator Excubitorum, Primus Mandator Icanatorum. De hac dignitate Scylitzes pag. 541. 620.
Partidæ, part. 2. tit. 9. lege 21 :
Mandaderos son llamados aquellos que el Rey embia a algunos omes, que non puede dezir su voluntad por palabra, o non puede, o non quiere embiargelo dezir por carta ; estos tienen officios grandes e mucho honrrados, come aquellos que han de monstrar la voluntad del Rey por su palabra.
Donamus vobis Mandatorem et fidejussorem eumdem Raymundum Trencavelli et filium ejus Rogerium, etc.Alia ann. 1166. ibid. col. 528 :
Et de hoc Mandatorem, custodem et defensorem dono Isarnum Jordanis... Ego Isarnus Jordani dono me ipsum custodem et defensorem et facio guirentiam per me et per meam posteritatem, etc.Chartul. eccl. B. M. Conven. :
Ego Bernardus comes Convenarum dedi Mandatores et obstaticos A. W. de la Barta et B. de Maleon et Garmon de S. Beato et Petrum de Malabesina et Bern. de Juisan, Arsivo episcopo Convenarum pro omnibus debitis quæ ei debebamus.Vide supra Mancipium 5.
Item quod habeant unum ministrum, vocatum vulgariter Mandatorem, qui baculum, cum signo seu armis villæ depictis in baculo, deferre possit.Charta commun. castri de Podio Surigario ann. 1353 in Reg. 82. ch. 153 :
Habeant unum messegarium seu Mandatorem, qui mandare valeat dictos consules, consiliarios et clavarios.Ubi nominis rationem habes, ut et ex Libert. villæ de Lespiniano ann. 1379. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 546. art. 4 :
Dicti consules eligent et habebunt unum famulum seu Mandatorem, qui similiter jurabit dictos consiliarios mandare pro consilio et aliis negociis dicti consulatus tractandis, et aliis ad dicta negocia evocandis.Hinc
Item quod post mortem alicujus confratris vel confratrissæ, Mandator dictæ confratriæ hospitalerius hospitalis S. Affrodisii possit ire per villam eques vel pedes, indutus quodam supervestimento, insignyto ymagine beati Affrodisii, portans quandam campanam, ad denuntiandum confratribus et confratrissis, ut intersint in exequiis dicti mortui,