munire

1 munire [CL] 1 to provide with defensive works, fortify; b (fig.). civitas Brettonum ~itissima usque hodie Bede HE I 1 p. 13; vallum ‥ quo ad repellendam vim hostium castra ~iuntur Ib. I 5 p. 16; arx ~itissima ‥ regis imperio pulcherrima operatione consita est Asser Alf. 92; rege priore Willelmo conducticio exercitu castella ~iente contra exterorum impetus, castellum Cantuarie septingentis armabatur militibus Gosc. Transl. Mild. 23; pars ejus [Lundonie] beati Petri monasterio decoratur, orientali ingenti turre ~itur Ailr. An. II 5; s1346 pontes omnes diluens et ~iens ne ad eum transiremus Avesb. f. 106v.  b ~itissima civitas est ordo noster et vallata undique bonis observantiis Ailr. Serm. 3. 7. 221; muris student se munire, / sed mors novit transilire / turres atque menia Walt. Wimb. Van. 142. 2 to provide (with defensive equipment or sim), to arm: a (person); b (artefact); c (fig., w. ref. to faith, sacrament, or sim.). a nam Troes armis ~iti erant, ceteri vero inermes G. Mon. I 5; clipeatus, clipeo ~itus Osb. Glouc. Deriv. 142; 1511 ad ‥ homines equites ‥ arraiandum et triandum ac armari et ~iri faciendum (Pat) Foed. XIII 300.  b at Brutus divulgato ejus adventu naves ~it G. Mon. I 12; habuit ‥ navem armis aereis ~itam Deorum Imag. 22.  c quos imperator mira fidei constantia ~itos cum ‥ fallere nequiret Aldh. VirgP 33; cum parvo exercitu sed fide Christi ~ito Bede HE III 1 p. 128; vexillum sublime crucis venerare, fidelis, / qua qui se munit, tristia non metuit Alcuin Carm. 114. 2; haec prolixius exequens, vitam suam armis justicie et pietatis usque in finem providentissime ~ire non destitit V. Gund. 40; date operam quatenus vos predictis virtutibus ~iatis Ailr. Serm. 28. 33; se sanctissimo corpore et sanguine Domini nostri Jesu Christi ~ivit Ferr. Kinloss 47. 3 to furnish, supply, provide (person, place, artefact, or sim.): a (with persons as military personnel); b (with artefact or money). a Brutus vero potitus victoria oppidum sex centis militibus ~ivit G. Mon. I 6; 1242 galyas regis exkippari et bona gente ~i faciat RGasc I 26b.  b 1217 navem ‥ mittatis usque Dovre, cum omnibus vinis in ea contentis, ad ~iendum castrum nostrum Dovre Pat 46; interim ~ivit oleo lampadem suam ipse filius olei, ut posset prudenter occurrere ipsi Domino venienti V. Edm. Rich P 1815B; 1243 quingenta quarteria ‥ avene ‥ missa ‥ usque Dovoriam ad castrum nostrum ~iendum RGasc I 236b; 1257 de vinis et aliis victualibus mittendis in Walliam ad ~iendum castra regis ‥ contra adventum regis ad partes illas Cl 69; 1265 centum quarteria frumenti ‥ ad castrum Hereford’ inde ~iendum Cl 53; 1296 estimantes ‥ vos ‥ pecunia non esse ~itos RGasc III 336a. 4 to guard, protect, defend: a (person, his life, or part of body); b (province); c (abstr.). a contra pluvias, ventos, flumina temptationum ~iti Bede Ep. Cath. 49; horum ergo consortio non solum a terrenis est ~itus incursibus Id. HE II 1 p. 75; muniat frontem, loca sive cordis / sermo divinus Alcuin Carm. 121. 11; illum auctoritas vestra ‥ contra malevola machinamenta ~iat Anselm (Ep. 126) III 268; omnipotens Deus ‥ vestram vitam ‥ protegat et ~iat Ib. (Ib. 344) V 282; costarum crates que ventrem ~iunt et custodiunt Andr. S. Vict. Sal. 136; est tibi credendum murmur satis esse timendum / cum sit commune, tunc te super omnia mune Gower Carm. 362. 28; 1423 supplicavit illis ut ei [sic] munierent sive absolverent ab officiis ballivorum BB Wint. 22.  b Severus, ob provintiam ab incursatione barbarorum ~iendam, celebrem illam ‥ fossam de mari ad mare duxit W. Malm. GR I 1.  c sensus hominis et cogitationes ‥ nisi diligenti custodia ~iantur, facile mors illabitur per fenestras istas Ailr. Serm. 28. 10; paucorum opinio ‥ quam firmissima ratio non ~it J. Sal. Met. 913A; secum quisque experiatur que, quot, et quanta, proposite questionis articulum ~iant, aut impugnent Ib. 914B. 5 to make sound, comfort, safeguard: a (healthy person); b (sick or distressed person); c (death). a Achilles natus est quasi homo perfectus, quem mater Stygiis aquis intinxit, id est, contra omnes labores durum ~iit Alb. Lond. DG 11. 24.  b ut ‥ consilio eum ~ias et auxilio Ep. Anselm. IV 66; Anselmus ‥ illum volens esse ~itum, misit illi epistolam consolatoriam V. Gund. 19; c1280 quatuor ‥ versus Psalmi ‥ donec convalescat vel de medio tollatur ‥ et ad collectam, nonnisi pro infirmo ~ito ’ super infirmum nostrum ostende virtutem’ Obed. Abingd. 410.  c obitum suum Dominici corporis ‥ perceptione ~ivit Bede HE IV 3 p. 210; sacrati olei liquore perunctus Dominici corporis et sanguinis perceptione exitum suum ~ivit Wulf. Æthelwold 41; obitum suum ‥ ejus invicta virtute ~ivit Eadmer V. Osw. 34. 6 (w ref. to document or sim.) to guarantee, confirm, corroborate; b (w. ref. to person) to provide or support by muniments. 943 si quis meam ~itissimam donacionem certaverit ‥ caelestium turmarum consortem ‥ laetetur CS 784; c1143 donationem ‥ presentis nostri scripti pagina ~io atque corroboro Doc. Theob. 25; carta seriem vite et miraculorum ejus ‥ continens, signis pontificum et abbatum ‥ ~ita Canon. G. Sempr. f. 112v; horum omnium seriem, sicut subscripta est et sigillis nostris ~ita, inquisivimus Ib. f. 116; a1204 eam [donacionem] presentis scripti testimonio et sigilli mei apposicione ~ire curavi Cart. Hosp. Essex 61; c1208 sigilli mei impressione ‥ hanc meam donationem ~ivi et corroboravi Ch. Str. Marc. 52; c1210 ad plenam veritatis noticiam litteras presentes sigillo meo ~itas eidem ecclesie commisi Ch. Westm. 459; 1265 alteram partem ‥ scripti ‥ sigillo suo ~ivit Cl 222.  b 1365 priorem super assecucione et detencione dictarum decimarum sufficienter esse munictum ac eciam titulum exhibuisse sufficientem ‥ pronunciavimus Cart. Mont. S. Mich. 9 (cf. ib. 11: sufficienter fuisse et esse ~itum). 7 to reinforce, garnish, decorate, embellish. amiciebatur ‥ pallio pullo ‥ quod agninis pellibus ~iebatur V. Thom. A 24; clipeis ‥ rotundis et rubris circulariter ferro ~itis Gir. EH I 21; tunicam manubiis et birris, laciniis ~itam [gl.: garm] Neckam Ut. 98; coopertorium viridi sagio ~itum[gl.: garm] Ib. 100; 1303 unus camahutus ~itus auro cum aymeraldis in circuitu DocExch 279. 8 (assoc w. monere) to advise, warn, remind; b (w. ut or ne & subj.); c (w. de). 1253 sicut stetit super foveam, et in eam deberet cecidisse, alter ipsum ~ivit Rec. Leic. I 41.  b debet in tempore belli ‥ ~ire ‥ homines domini ne in malum incidant Cust. Bleadon 208; veruntamen, quia fama te sanctum virum predicat, ~io te, ut si forte terram meam ingrediaris, caute progrediaris M. Par. Maj. III 414; 1294 ~iatur ut faciat finem pro terra viri sui CourtR Hales 311.  c Anselmus ‥ ~iens regem Henricum de adventu Roberti ducis Normannie et de versuto proposito suo, ut rex navalem expeditionem mitteret contra eum suasit Flor. Hist. II 35.

2 munire v. musire