naturalis
naturalis, natural, by birth, one’s own
nātūrālis, e, adj. [natura], natural, i. e.,
- I By birth, one's own: naturalis pater, opp. to adoptive father, Cic. Phil. 3, 6, 15: in adoptionem dato redire in familiam liceat, si pater naturalis sine liberis decesserit, Quint. 3, 6, 96: filius ( = κατὰ φύσιν υἱός), Liv. 42, 52: Pauli nepos, id. 44, 44; Suet. Tib. 52; Gai. Inst. 2, 137; 3, 31: qui in avi sui naturalis potestate est, Dig. 37, 8, 1, § 2; also, natural, illegitimate ( = nothus), Dig. 40, 5, 40; 36, 1, 80, § 2; Aug. Conf. 6, 12; Inscr. Grut. 945, 3.—
- II Of or belonging to the nature of things, produced by or agreeable to nature, natural: naturale est alicui, it is natural to one, it is his innate quality, Plin. 11, 37, 54, § 144: historia, id. praef. § 1: motus naturalis, Cic. Fin. 1, 6, 19: societas, id. Off. 1, 16, 50: lex, id. N. D. 1, 14, 36: notio naturalis atque insita in animis nostris, id. Fin. 1, 9, 31: naturalis, non fucatus nitor, id. Brut. 9, 36: bonum, id. Cael. 5, 11: dies, a natural day, i. e. from sunrise to sunset, opp. to the dies civilis, Censor. de Die Nat. 23; v. civilis: mors, a natural, not a violent death, Plin. 7, 53, 54, § 180 (for the class. mors necessaria, Cic. Mil. 7, 16): naturales exitus, the anus, Col. 6, 30, 8: naturalia desideria, the serual impulse, id. 6, 24, 2; 6, 27, 7: loca naturalia, the sexual parts of men and animals, Cels. 1, p. 11 Milligan.—As subst.: nātūrāle, is, n., the private parts: sanguinis pars per naturale descendit, Cels. 5, 26, 13; 7, 26, 1 al.—More freq. plur., nātūrālĭa, ĭum, n., in same sense, Cels. 4, 21 init.; 5, 20, 4; 6, 18, 2 al.; Col. 6, 27, 10; Just. 1, 4, 2.—
- III Of or concerning nature, natural: naturales quaestiones, Cic. Part. 18, 64: historia, Plin. H. N. praef. § 1: philosophia, Isid. Orig. 2, 24, 12.—
- IV Opp. to fictitious, natural, real: philosophi duos Joves fecerunt, unum naturalem, alterum fabulosum, Lact. 1, 11. —Hence, adv.: nātūrālĭter, naturally, conformably to nature, by nature: nec vero umquam animus hominis naturaliter divinat, Cic. Div. 1, 50, 113: alacritas naturaliter innata, Caes. B. C. 3, 92: inter naturaliter dissimillimos, Vell. 2, 60, 5; Plin. 11, 37, 47, § 130: profluere (urinam), Cels. 7, 26, 1; Auct. B. Alex. 8: est aliquid in omni materiā naturaliter primum, Quint. 3, 8, 6.
nātūrālis, e (natura), I) zur Geburt gehörig, 1) im allg., Geburts-, loca, Geburtsteile, -glieder, Colum. – subst., nātūrāle, is, n., Geburtsteil, -glied, Cels., gew. im Plur., Cels., Iustin. u.a. – 2) insbes., durch Geburt geworden: a) leiblich (Ggstz. adoptivus), filius, Liv. u. Suet.: nepos, Suet.: avus, Vell. u. ICt.: filia, Corp. inscr. Lat. 2, 1213 (aber Cic. Phil. 3, 15 jetzt naturā pater). – b) außerehelich (Ggstz. legitimus), pater, frater, soror, ICt. – II) zur Natur gehörig, natürlich, Natur-, 1) von Natur entstanden, natürlich (Ggstz. fortuitus, s. Cic. part. or. 37), moles, Caes.: saxum, Colum.: situs (Veiorum), Liv.: aquae naturales, naturali virtute medentes, Cael. Aur.: naturalia lavacra calidiora, Th. Prisc.: dah. von der Natur verliehen, natürlich, angeboren, motus, Cic.: notio, Cic.: bonitas, Nep.: sensus (Gefühl), Ambros.: alci naturale est mit folg. ut u. Konj., es ist bei jmd. ein Naturfehler, daß er usw., Plin. 11, 144. – neutr. subst.: a) ein natürliches Bedürfnis, per simulationem naturalis cuiusdam urgentis, unter dem Vorgeben, ein drängendes nat. Bed. zu befriedigen, Amm. 30, 1, 20. – b) eine natürliche Gabe od. Anlage, si quid naturale forte non habeant, Cic. de or. 1, 117. – 2) den Gesetzen der Natur gemäß, naturgemäß, natürlich, causae, Tac.: mors, Plin.: condicio fatorum, Iustin.: dies (Ggstz. dies civilis), Censor. – naturale est m. folg. ut u. Konj., Sen. ep. 116, 2 u. ad Polyb. 18, 7. Plin. 17, 12. Plin. ep. 4, 17, 3. – neutr. pl. subst., naturalia anteponantur non naturalibus, das Natürliche dem nicht Natürlichen, Cic. top. 69: sapiens causas naturalium et quaerit et novit, Sen. ep. 88, 26. – 3) die Natur betreffend, quaestiones, Cic.: philosophia, Naturphilosophie, Gell.: pars sapientiae, Naturlehre, Quint. – 4) natürlich = wirklich, im Gegensatz zum Erdichteten, philosophi duos Ioves fecerunt, unum naturalem, alterum fabulosum, Lact. 1, 11, 37. – ➳ Superl. naturalissimus, Chalcid. Tim. 35 in.
bituminis ‥ sunt duo genera: alterum est ~e, quod in Mare Mortuo invenitur ‥; alterum ‥ coquitur
in fervente ~is aquae balneo
quamquam ‥ speciale a medicis accepisset remedium quatinus ~ibus poculis uteretur et puris
signum vero ~is argenti est quod quando percutis cum malleo ‥ facit sonum extraneum
figella dicitur apostema factum de colera ~i et melencolia ~i
hec ‥ sunt jura ~ia ‥ que in ipsa natura naturante immobiliter sunt fundata
prima saeculi tempora lege ~i ‥ illustrare dignatus est
gravius judicabitur qui legem Moysi quam qui legem ~em contemnit
proprium fuit Hebraeis et paene ~is leprositas
~i quadam ‥ latentium rerum curiositate contemplarer
genus hominum ‥ in ~i nuditate
item quod omnibus inest, ~e est
post decessum ‥ Cecilie ‥ ~em(v.
artificiali usus sum ordine potius quam ~i
senilis corporis membra vix ossibus coherentia ‥ subtracto tam ~i quam accidentali calore
corpus humanum ‥ proprium anime rationalis organum ipsius operationibus tam ~ibus [] quam voluntariis deputatum : Trevisa of kinde
de omnibus virtutibus ‥ determinat Aristoteles ‥ et non facit mencionem nisi de ~ibus vel acquisibilibus aut consimilibus ‥– . [virtus ] ~is et supernaturalis. prima est proporcionata nature humane
annus ~is(v.
ossa ejus, ibi sepulta eodem anno ~i, in regnum Swecie portate fuerunt
trium dierum ~ium navigatione
totus dies ~is, nox sc. simul et dies
dies ~es
dies ~is
cum dies ~is sit una revolutio firmamenti
dies ~is
est ‥ dies ~is revolutio equinoctialis cum tanta parte quanta sol interim pertransit motu proprio contra firmamentum
ad diem ~alem, qui continet xxiiij horas
nec posset homo esse filius Dei adoptionis nisi Filius Dei ~is esset homo
cum felicitas sit ‥ finis cujuslibet hominis ~is
praesbiter aut diaconus faciens fornicationem ~em sive sodomitam
tres isti significant ~em, actualem, et contemplativam [vitam ]: Petrus ~em, Jacobus activam, Johannes contemplativam
cum in metro I corripiatur, in prosa tamen ~em servat accentum
que commoditas a recto itinere et ~i circuitu planetas revocavit
sicut inrationabilibus animantibus ~e est ‥ in captionem ‥ incidere
nonne rectius, nonne ~ius ‥ foret si [planete ] eodem circuitu cum aplano ‥ rotarentur
~e enim est ut semper aliorum ‥ miseriis compatiamur
~e ‥ est homini quod diligat consanguineos suos
dicunt quod non est ~e homini sic mentiri
si virtus alicujus excedat virtutem aliorum, ~e est quod iste sit rex et dominus
Pythagorici ~is scientiae magisterio praediti
Plinius ‥ in octavo ~is Historie libro
quedam pars speculative scientie considerat res mobiles et materiales ‥ et ista est ~is
in scientia ~i procedit determinando prius communia magis et consequenter minus communia
aliqua logicalia et pauca ~ia ‥ transtulit in Latinum
metaphisicalia sequuntur ~ia, quia ‥ conclusiones aliarum scienciarum sunt principia in methaphisicis
de anima et parva ~ia per sex septimanas(
~is philosophus dicit quod genus est equivocum, set logicus ‥ dicit quod genus dicitur univocum
~es ‥ in libro meteororum Aristotelis ‥ negotiantur circa hec certificanda
in istis ‥ orbibus est contrarietas inter ~es et mathematicos
dicendum quod ~is considerat lineam et ‥ mensuram ut concernit corpus naturale
ex quo, id est Deo, secundum ~em Empedoclem, omnia quecunque sunt, et postmodum erunt, processerunt
ut ~es dicunt, exercicium est unum de alcioribus et nobilioribus rebus que corpori humano possunt applicari in prolongacione vite ‥
selle pars anterior ejus ~ia instrumenta ad terram arctius impingendo collideret
vesica interim ~is de die in diem amplius magisque intumuit
anteriori selle assere ipsius ~ia ad lapides inlidente
si frater cum fratre ~i fornicaverit per commixtionem carnis, xv annos ab omni carne abstineat
filia uxoris Annae regis ‥ et filia ~is ejusdem regis
liberorum ‥ quidam sunt ~es et legitimi quidam ~es et non legitimi et quidam nec ~es nec legitimi
Reginaldus, comes Cornubie, Henrici primi regis filius ~is
premisso Duvenaldo ~i ejusdem filio et quanquam non legitimo in sua tamen gente
filii ‥ tam ~es quam legitimi
dicit ‘filio suo’ et non dicit utrum fuerit ~is vel legitimus
primum ~i domino suo regi armillam auream
mox proximus haeres, Eadraedus ‥ regnum ~e fratrem succedendo suscepit
quidam ‥ procerum ‥ favebant ‥ Edgaro filio Edwardi, dicto Irenside, qui fuit rex ~is Anglie. quidam vero Haraldo propter suam potenciam
sic a manibus regis tanquam a vero suo ~i rege ‥ terras suas recepit
dixit quod ~es homines et gentiles sunt de provincia
confluebant ad eum homines imperii ~es, qui per fidelitatem ei fuerunt astricti
rex ‥ omnes ~es curie sue ministros a suis removit officiis, et Pictavenses extraneos in eorum ministeriis subrogavit
per idem consilium ~es homines de regno vestro de curia vestra expulsi sunt
vocatis et retentis alienigenis, suorum ~ium baronum merito incurrit odium inexorabile
si dominus ~i servo aliquid jusserit et servus ‥ domino oboedierit
homines qui ~es sunt ad terras predictas
~is et fidelis noster esse debetis
Gilebertum ‥ et alios regni ~es
credens firmiter ex certa domini regis promissione, ut, mutata pristina voluntate et consilio, ~ium suorum se consiliis inclinaret
inter nos ligeos et subjectos nostros et carissimum fratrem nostrum regem Portugalie ac ~es et subjectos suos
et ~ibus vestris [principis Venetorum ] ‥ graciam rependamus
~es de insula de Anglesey
sic ‥ inter Deum et homines agitur, quomodo inter dominum aliquem et servos illius qui vulgo ~es vocantur
filius falso dicens esse sibi ~e ‥ ab aecclesia Dei arripuit hereditariamque cartulam ‥ edidit
linguam ‥ Anglorum, quae sibi ~is est
facile est assequi ~ia arcana ex his que frequenter accidunt
quicquid incepit esse habet suum esse a summo esse. omnia ergo ~ia sua habet a summo esse
metaphysicus habet considerare ea que sunt supra ~ia
intellectus est apprehendere ea que supra humanam naturam sunt, et ~ia per abstractionem formarum universalium
in prima mora fuerunt omnes [sc. angeli ] in ~ibus suis
~ia in damnatis angelis manent splendidissima
viri ‥ ~ium integritate ac morum gravitate multipliciter insigniti
ad ecclesiam confugerunt et intus steterunt quamdiu comes fuit in villa, ita quod ~ia inhoneste oportuit eos facere in ipsa ecclesia
nātūrālis, (9) e (natura), de naissance, naturel [père, fils] : Quint. 3, 6, 95 ; Liv. 42, 52 || qui appartient à la nature des choses, naturel, inné : iracundiam naturalem dicunt Cic. Tusc. 4, 79, ils disent que lʼemportement est une chose naturelle, cf. Tusc. 4, 76 ; Fin. 1, 19 ; 31 ; naturalis nitor Cic. Br. 36, éclat venant de la nature (non des fards) ; naturale principium Cic. Br. 209, exorde naturel (fourni par la nature même de la cause) ; aliquid naturale habere Cic. de Or. 1, 117, posséder qq. don naturel || conforme aux lois de la nature : naturale est ut Sen. Ep. 116, 2, il est naturel que || qui concerne la nature : quæstiones naturales Cic. Part. 64, les questions de physique || réel, positif, vrai : Lact. Inst. 1, 11.
- 1. van geboorte, (bloed)eigen, natuurlijk [filius; pater];
- 2. natuurlijk, door de natuur gegeven, aangeboren [motus; pavor; sensus; societas; bonitas; mors]; ➤ alci naturale est;
- 3. natuurlijk, vanzelf ontstaan, niet kunstmatig [portus; moles];
- 4. de natuur betreffend, natuur- [quaestiones; philosophia; lex];
- 5. (jur.) ius ~ natuurrecht (itt. ius gentium en ius civile); II. subst. is en nātūrālia, ium n (postklass.) (eufemistisch, v. lichaamsdelen) o.a. geslachtsdeel of anus.
naturalis , e. adj.
自然者。本性。— filius 本兒。Naturale est 係自然。Loca naturalia 小便。大腸。Naturalia desideria 淫慾。
Suggest a Translation
See an image
自然者。本性。— filius 本兒。Naturale est 係自然。Loca naturalia 小便。大腸。Naturalia desideria 淫慾。
Suggest a Translation
See an image
Remigium Rotomagensem Episcopum Naturalem suum ac Carlomanni fratrem cum Imperio dirigit.Fuit autem Remigius filius nothus Caroli Martelli.
Filius Naturalis, Gallis
Fils naturel, in Regiminibus Paduæ apud Murator. tom. 8. col. 451. et in Chronico Veron. ibid. col. 653. In Appendice ad Marculfum form. 52.
Filii Naturalesdicuntur ex conjugio procreati, si vir uxori suæ
libellum dotis, ut lege jubebatur, dare neglexerat :
Ideoque ego ille, dum non est incognitum, quod femina aliqua nomen illa bene ingenua ad conjugium mihi sociavi uxore, sed qualis causas vel tempora me oppresserunt, ut chartolam libelli dotis ad eam, sicut lex declarat, minime excessit facere, undeAdde formulam 54. et notas Bignonii ibidem.ipsi filii mei secundum legem, Naturales appellantur.
Et quintus casus est(præstandi auxilium) in casu quo maritabit aliquam de filiabus suis Naturalibus et legitimis.
De quo loquimur, Robertus, domineCharta Ludovici Regis Franc. ann. 1171 :(sermo fit ad Episcopum Redonensem) tuus Naturalis est : Nam et Redonensis est, tuisque institutionibus satis accommodus, etc.
Notum facimus quod fidelis ac Naturalis noster vir venerabilis Manasses Aurelianensis Episcopus, etc.
Judex et Alcaida sunt nobis ex Naturalibus Colimbriæ.
Naturalis de regno Aragoniæ, in Concilio Turiasonensi inter Hispanica tom. 3. pag. 494.
Naturales monachi, Cœnobii incolæ seu possessores legitimi, in Chartula ann. 1063. ubi narratur
quomodo Cluniacenses occupaverunt locum S. MartialisLemovicensis, apud Baluzium tom. 6. Miscell. pag. 519.
Cum hominibus et feminabus inde Naturalibus, in Donatione ann. 1110. apud Acherium tom. 10. Spicil. pag. 165.
Porro Naturales carnifices non audieruntVide supra Natio 4.(leg. nos adierunt) et suæ miseriæ pondus exposuerunt nobis, etc.
Promittimus etiam pro nobis, heredibus ac successoribus nostris, Regibus Boemiæ et ejusdem regni coronæ, fideliter assistere et parere et obedire, sicut vassalli Principes Naturalibus et ordinariis dominis suis noscuntur ex debito obligari.
Naturlich, col. 1408.
Lapides naturales, qui et
nativi, ex ipso solo, ex ipso metallo, apud Agrimensores.
naturæstudet. Vide supra
Naturas audirein Natura 1.
nātūrālis e, adj.
- natura, natural, by birth, one's own: filius, L.: decōris Munus, O.—As substn.: alquid naturale habere, innate capacity.—Of the nature of things, produced by nature, according to nature, natural: societas: lex: bonum: malum, O.: desiderium corporum, L.: quaestiones, concerning nature.
-
…illae Epicuri propriae ruinae censet enim eadem illa individua et solida corpora ferri deorsum suo pondere ad lineam, hunc naturalem esse omnium corporum motum. deinde ibidem homo acutus, cum illud occurreret, si omnia deorsus e regione ferrentur…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
….. . sed frangere rem. Qui si diceret cupiditatum esse contemnit, sic solent duo genera cupiditatum, naturales et inanes, naturalium duo, necessariae et non necessariae. confecta res esset. vitiosum est enim. .…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…frangere rem. Qui si diceret cupiditatum esse contemnit, sic solent duo genera cupiditatum, naturales et inanes, naturalium duo, necessariae et non necessariae. confecta res esset. vitiosum est enim. .. duo genera ,…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…adulatus aut admiratus fortunam sum alterius, ut me meae paeniteret. id enim ipsum a Platone philosophiaque didiceram, naturales esse quasdam conversiones rerum publicarum, ut eae tum a principibus tenerentur, tum a populis, aliquando a singulis…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…neque satis doctis plerumque contingit, ut ipsi Galbae. quem fortasse vis non ingeni solum sed etiam animi et naturalis quidam dolor dicentem incendebat efficiebatque ut et incitata et gravis et vehemens esset oratio ; dein cum otiosus stilum prenderat…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…et feratur necesse est, illud quoque necesse est, declinare, quibusdam atomis vel, si volunt, omnibus naturaliter. .. . Fragmenta Itaque M. Cicero in libro, quem de fato conscripsit, cum quaestionem istam…
M. Tullius Cicero, De Fato
-
…at illi dicunt θη. sit igitur perturbatio, quae nomine ipso vitiosa declarari videtur nec eae perturbationes vi aliqua naturali moventur. omnesque eae sunt genere quattuor, partibus plures, aegritudo, formido, libido, quamque Stoici communi…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…Itaque premebat alio modo nec ullam adhibebat calumniam ; cuius erat haec conclusio Si omnia antecedentibus causis fiunt, omnia naturali conligatione conserte contexteque fiunt ; quod si ita est, omnia necessitas efficit ; id si verum est, nihil…
M. Tullius Cicero, De Fato
-
…est affectus ut sopito corpore ipse vigilet. haec somniantis est divinatio. Hic magna quaedam exoritur, neque ea naturalis, sed artificiosa somniorum Antiphontis interpretatio ; eodemque modo et oraculorum et vaticinationum, sunt enim explanatores omnium horum ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…duo, necessariae et non necessariae. confecta res esset. vitiosum est enim. .. duo genera, naturales et inanes, naturalium quoque item duo, necessarias et non necessarias, confecta res esset. Vitiosum est enim…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum