notare

notare [CL] 1 to provide with mark, sign, or sim., to mark: a (artefact, w. stamp or sim.); b (in written text or document); c (w. ref. to authorial signature); d (syllable, w. accent); e (abstr.). a ita ut ‥ quicquid habere potuisset aeris, argenti vel auri imagine Caesaris ~aretur Gildas EB 7; notandum quod tallia sic debet scribi vel ~ari: ‥ per talliam ‥ sic ~atam FormMan 13.  b ex eodem libro x capitula, quae per loca ~averam, ‥ illis coram ostendi Bede HE IV 5 p. 215; 778 (11c) ego Aldredus ‥ propriam meam donationem signo crucis ~avi CS 223.  c hic Pauli et Senecae breviter responsa leguntur / quaenam notavit nomine quisque suo Alcuin Carm. 71. 4.  d omnia propemodum acuuntur et quia antepaenultima accentu ~atur, idcirco ‥ duo tempora in tribracho ad arsin et unum ad thesin pertinebunt Aldh. PR 117 p. 162.  e albis et nigris lapillis in urnam projectis secundi dies et adversi ~abantur Andr. S. Vict. Dan. 62. 2 to mark with spots or stains. ~atam, maculatam GlC N 151. 3 to mark (person) with sign of distinction or sim. antichristi, id est haeretici, etsi nomen Christi invocant, si signo Christi se ~ant ‥ tamen de mundo sunt Bede Ep. Cath. 107; c720 ad venerabilem fratrem nomine Berhtheri presbiteratus gratia decoratum et confessionis titulo ~atum (Eangyth) Ep. Bonif. 14 p. 26. 4 to mark with infamy, to brand, accuse, stigmatize, or sim.; b (w. gen. denoting reprehensible deed); c (w. de or super). quatenus incesti fuscetur crimine virgo / almaque probrosis notetur vita loquelis Aldh. VirgV 1954; ne me aliqui inoboedientem ~ent Alcuin Rhet. 1; 10‥ ~etur, sio geleahtrad WW; omnium digitis quasi fatuus ~ari W. Malm. GR III 235; felix ‥ / ‥ / qui verum loquitur meretur odia, / notatur digito, ‘laborat mania’ Walt. Wimb. Palpo 23; 1448 rector ‥ ~atur cum Johanna Durant uxore Willelmi Durant, crimen tamen adulterii cum dicta Johanna Durant ‥ negavit (Court Bk. Linc.) Eng. Clergy 232.  b ~at eos maliciae pertinacis Bede Mark 251B; eum ‥ ~antes superbiae Id. HE II 2 p. 83 (cf. M. Par. Maj. I 259); ut ‥ Normannos omnes ignominie ~atos ab Anglia effugaret W. Malm. GR II 199 p. 244; sed etiam illas arrogantie ~avit Id. GP V 276.  c si quis autem ‥ de aliquo gravi ‥ cuperet me ~are Ockham I. & P. 2; 1428 comparuit ‥ Johannes M., ~atus de crimine heresis Heresy Tri. Norw. 39; 1448 dominus Egidius Chawcere ‥ ~atur super ruina mansi rectorie sue (Court Bk. Linc.) Eng. Clergy 236. 5 to draw, delineate, depict, or sim. certas ‥ in celo metas ~abant, intra quas volantium avium omina considerarent Alb. Lond. DG 11. 11; tres ligate totaliter ascendendo sic ~antur: fac quadrangulum et alium quadrangulum jungendo conum cum cono Mens. & Disc. (Anon. IV) 42; figurarum cum litera vel supra literam, prout simplices accipiuntur si bene depinguntur vel ~antur, nulla erit ambiguitas (Ib.) Ib. 48. 6 to provide (written text) with notes or sim., annotate. c1445 constituciones Johannes [sic] xxij ~ate per Goffridum (Catal. Librorum) JRL Bull. XVI 473. 7 to mention, record (usu. in written text). caveto igitur, ne tibi, quod a Salomone ~atur, accidat Gildas EB 36; 749 quorum nomina et personae infra ~antur CS 179; censae dicuntur quorum patrimonia puplice ~ata sunt et ascripta GlC C 331; a976 rura ‥ superius ~ata CS 1159; actus ejus videt et ~at et ad judicem Deum reportat Anselm (Ep. 337) V 275; ut nomen Oswaldi ‥ inter martires ~aretur W. Malm. GR II 208. 8 (mus.): a (absol.) to write or record musical note or tune. b (trans.) to write down in score. c to provide (liturgical book) with musical notation. a in scribendo vel illuminando aut tantum ~ando Cust. Westm. 165 (v. illuminare 8b); simili modo ‥ prout Petrus notator optimus et Johannes dictus Primarius ‥ in majori parte ~abant usque in tempus magistri Franconis et alterius ‥ Franconis, qui inceperant in suis libris aliter pro parte ~are Mens. & Disc. (Anon. IV) 46; ~abant plurimi juxta ascensum et descensum regulā diapason, diapente, diatesseron Ib. (Ib.) 62.  b quia semper tenor solebat sumi ex cantu ecclesiastico ~ato quatuor regulis Mens. & Disc. (Anon. IV) 60.  c 1288 gradale ~atum (v. gradalis 3b); 1294 missale ~atum Invent. Ch. Ch. 5; 1295 antiphonarium bonum ~atum ‥ et post ympnatum ~atum Vis. S. Paul. 324a; missale bonum ~atum Ib. 325a; gradale ‥ bene ~atum Ib. 326a; unum troperium ‥ in cujus inicio ~antur omnes sequencie Ib. 326b; 1319 in libris ~andis et ligandis ad capellam, v s. Comp. Swith. 407; 1417 himnarium per totum ~atum Reg. Cant. II 119 (v. hymnarium); 1425 lego ‥ parvum portiphorium meum ~atum Ib. 313; 1439 lego iij processionarios cum ympnario ~ato Ib. II 595. 9 to show, make known or manifest (also w. ref. to prefiguration); b (w. acc. & inf.); c (w. quod). se manibus David portans te Christe notavit / corpus gestantem proprium sociosque cibantem Ad. Dore Pictor 148.  b multifariam in hujus modi dispositione stultitiam inesse ~at Bede Ep. Cath. 35.  c per hoc ‥ ~at quod tam partes interioris hominis quam exterioris infirme fuerunt T. Chobham Serm. 21. 152va; hoc nomen incarnatus ~at quod ille incarnatus fuerit priusquam incarnaretur S. Langton Quaest. 140. 10 (of sign, expression, or sim.) to denote, designate, stand for. nigredo maliciam ‥ ~at ‥ candor bonitatem Andr. S. Vict. Dan. 62; per hoc quod dicitur ‘factus ad imaginem Trinitatis’ ~atur unitas essentie divine Neckam SS I 7. 1; ita ut hec dictio ‘ad’ non ~et collationem similitudinis, sed sit designativa finalitatis Ib. 7. 8; D ~at quingentos Bacon Gram. Gk. 82 (v. D 3). 11 to be aware of, understand, take into account, bear in mind; b (w. acc. & inf.); c (w. quod or quia & ind. or subj.); d (w. de); e (w. indir. qu. & subj.). verba ‥ proposita que sunt ‘irrito, assevero ‥ radico’ et ex eo compositum ‘eradico’ ‥ ~ate semper penultimas productas Abbo QG 6 (14); ~ate, i. scitote, hoc, ~ate Ælf. Bata 5. 5; episcopus singulis subtiliter ~atis, "protestor vobis", inquid V. Chris. Marky. 19; 1178 sane ~are hic possumus problema Joathan de filiis Gedeonis P. Blois Ep. 48. 145A.  b ~andum quoque nomina monosillaba quaedam esse Aldh. PR 113 p. 153.  c ~andum ergo est quod dixit scelus idolatriae esse nolle Deo adquiescere Gildas EB 38; ~andum sane, quod iniqui reges principes Sodomorum vocentur Ib. 42; ~andum quod Focas grammaticus praeteritum tempus frico fricui exposuit, Gregorius ‥ non fricuit sed fricavit Aldh. PR 137 p. 191; ~andum ‥ quia Hieronimus ‥ hoc in loco filiam posuit Aminadab Bede Cant. 1188; ~andum quod ea quae ‥ conscripsi partim ex eis ‥ adsumsi Id. HE pref. p. 7.  d et ~a de qualibet perfecte perfecta, pre et post, tercia pars imperfici potest Hauboys 198.  e ~andum quam ‥ conditionem servorum glorificet Bede Ep. Cath. 54; ~andum quanta utatur arte loquendi Id. Retract. 1013. 12 to discern, distinguish, observe; b (heavenly body, w. ref. to prognostication). iste etates solent ~ari in homine: primo infantia, dein pueritia, postea adolescentia Ailr. Serm. 43. 7.  b cum celestia signa nocturnus ~ares et divideres Adel. QN 73.