novo
novo, to make new, renew, renovate
- Lit., to make new, to renew: ipsi transtra novant, Verg. A. 5, 752: nullā prole novare viros, Ov. F. 1, 622: gregem, Stat. Th. 10, 229: fessa membra, to refresh, Ov. H. 4, 90: vivāque nitentia lymphā membra novat, Val. Fl. 3, 423: ardorem, Liv. 26, 19, 2: vulnera mentis, Ov. P. 4, 11, 20; to break up fallow ground: novate novale, Vulg. Jer. 4, 3: ager novatus, a field ploughed again, prepared for sowing: agro non semel arato sed novato et iterato, Cic. de Or. 2, 30, 131; Ov. P. 4, 2, 44.—To invent, coin, etc.: verba, Cic. de Or. 3, 37, 149; cf. id. ib. 3, 38, 154; so, verbum aut inusitatum aut novatum aut translatum, id. ib. 3, 38, 152: multa novantur in omni genere materiae, Quint. 5, 10, 106: novata forma dicendi, id. 9, 1, 14: ignotum hoc aliis ipse novavit opus, Ov. A. A. 3, 346.—
- II Transf., to change, alter.
- A In gen.: aliquid in legibus, Cic. Leg. 3, 5, 12: nomen faciemque, Ov. M. 4, 540: hoc quoque novat (Aristoteles), quod prooemio non narrationem subjungit, sed propositionem, i. e. deviates from the rule, Quint. 3, 9, 5.—
- B In partic., in a political respect: novare res, to alter the existing constitution, to overthrow the government, make or effect a revolution: res, Liv. 1, 52: novandi res aliquam occasionem quaerentes, id. 24, 23, 6: omnia novare velle, id. 35, 34; 32, 38 fin.: Civilis novare res hoc modo coepit, Tac. H. 4, 14.—Also absol.: novare: ubi primum dubiis rebus novandi spes oblata est, Sall. C. 39, 3; Liv. 42, 31; Tac. A. 4, 18; cf. impers. pass.: ne quid eo spatio novaretur, Sall. C. 55, 1.
- 1. nieuw maken, vernieuwen [ardorem; transtra; vulnus openrijten; agrum opnieuw ploegen]; — pass. zich vernieuwen;
- 2. (metaf.) verfrissen, opfleuren, verkwikken [membra; animum risu];
- 3. creëren, uitvinden [verba nieuwe woorden vormen; tecta; tela nieuwe wapens smeden; honores nieuwe vormen v. verering invoeren];
- 4. veranderen, aanpassen [pugnam equestrem; fidem breken; res de bestaande toestand omgooien, onrust veroorzaken; alqd in legibus in de wetgeving];
- 5. (poët.) omvormen [corpus; formam].
- novus, to make new, renew, renovate: transtra, repair, V.: nullā prole novare viros, O.: animus defessus . . . risu novatur, is refreshed: ardorem, L.: novat repetitum volnus, repeats anew, O.: agro non semel arato sed novato et iterato, reploughed: digitis charta novata meis, written over, O.— To invent, coin: verbum aut inusitatum aut novatum: Ignotum hoc aliis ipse novavit opus, O.—To change, alter: nihil novandum in legibus: nomen faciemque, O.: Fortuna fidem mutata novavit, proved fickle, V.: bis tua fata novabis, experience change of fortune, O.—In public life, to make a change, effect a revolution: novandi spes, of a revolution, S.: ne quid eo spatio novaretur, S.: res, to effect a revolution, L.: quonam modo in Graecis res novarentur. L.
-
…in Catonis sententiam discessit, consul optumum factu ratus noctem, quae instabat, antecapere, ne quid eo spatio novaretur, tresviros, quae supplicium postulabat, parare iubet. Ipse praesidiis dispositis Lentulum in carcerem deducit ; idem fit…
Sallust, Catilina
-
…sine metu aetatem agere ceterosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent. Sed ubi primum dubiis rebus novandi spes oblata est, vetus certamen animos eorum adrexit. Quod si primo proelio Catilina superior aut aequa manu discessisset…
Sallust, Catilina
-
…. sed hoc nihil ad te ; nostrum est onus. illud velim sic habeas, quod intelleges hac re novata additum potius aliquid ad meum erga te studium, quo nihil videbatur addi posse, quam quicquam esse detractum Cum…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…voluit iniuriam facere, tum omnis ceteros novos veteresque civis. neque enim ratio adferri potest cur, si cuiquam novo civi potuerit adimi civitas, non omnibus patriciis, omnibus antiquissimis civibus possit. nam ad hanc quidem causam nihil…
Cicero, Pro Caecina
-
…caedi necesse erit. his legibus, his condicionibus erit quisquam tam stultus qui decumas venisse arbitretur, qui aratori novem partis reliquas factas esse existimet, qui non intellegat istum sibi quaestui praedaeque habuisse bona possessiones fortunasque aratorum virgarum metu…
Cicero, in Verrem
-
…; Rutili, ; Q. Tuberonis et Laeli generorum, Fanni et Scaevolae, sermo autem in novem et dies et libros distributus de optimo statu civitatis et de optimo cive sane texebatur opus luculente hominumque dignitas aliquantum…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…adducti et fortasse non se liberari, sed in aliud tempus reservari arbitrati discedere ab nobis et novam temptare fortunam novasque amicitias experiri constituerunt. et cum paucis collocuti clientibus suis, quibus tantum facinus committere audebant, primum conati sunt…
Julius Caesar, Civil War
-
…sed genere ipso postulandi nam cetera quae sunt in isdem postulatis de iniuriis tuis sunt nova, sed tamen non novo modo postulantur. rogant et orant Siculi patres conscriptos ut nostri magistratus posthac decumas lege Hieronica vendant. tu primus…
Cicero, in Verrem
-
…térra, graviter saúcium, resupínum in caelo cóntueri máximum ac miríficum facinus déxtrorsum orbem flámmeum radiátum solis líquier cursú novo. eius igitur somnii a coniectoribus quae sit interpretatio facta, videamus réx, quae in vita usúrpant homines ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…quos esse putaveram non erant, sed eos voluntatem semper eandem, libertatem non eandem semper habuisse ; nam ex novem tribunis quos tunc habueram unus me absente defluxit, qui cognomen sibi ex Aeliorum imaginibus arripuit, quo magis nationis…
Cicero, pro Sestio