novitas
novitas, newness, novelty
Frieze-Dennison Vergil
- I In gen.: rei novitas, Cic. Div. 2, 28, 60: gratiam novitati similem parant, Quint. 1, 6, 39: novitatis gratiā, id. 9, 3, 58: plus novitatis, id. 8, 3, 74: (figura) ipsā novitate ac varietate magis delectat, id. 9, 2. 66.—In plur., new acquaintances, friendships: novitates, si spem afferunt, non sunt illae quidem repudiandae, vetustas tamen loco suo conservanda, Cic. Lael. 19, 68.—Poet.: anni, i.e. the spring, Ov. F. 1, 160.—Adverb.: AD NOVITATEM, anew, newly, Inscr. Orell. 3278.—
- II In partic.
- A Rareness, strangeness, unusualness: sceleris atque periculi novitas, Sall. C. 4, 4: perturbatis nostris novitate pugnae, Caes. B. G. 4, 34: rerum, Ov. M. 2, 31: adjuta est novitas numine nostra dei, this novel attempt, id. P. 4, 13, 24; so in plur., Inscr. Grut. 337.—
- B The condition of a homo novus, newness of rank: novitas mea, Cic. Fam. 1, 7, 8: contemnunt novitatem meam, ego illorum ignaviam, Sall. J. 85, 14 (shortly before: comparate hunc cum illorum superbiā me hominem novum): quibus novitas familiae haud obstitit, Vell. 2, 127, 1.—
- III Trop., newness, reformation. In eccl. Lat.: in novitate vitae, Vulg. Rom. 6, 4.
tanta miraculorum caelestium ~ate perculsus
regina tanti sceleris ~ate perculsa
felicemque se putabat qui carminis ~ate aures mulceret domine
fide ‥ longe lateque recepta et ~ate signorum confirmata
mulier leprosa ‥ ad ‥ sancti Yvonis monumentum ‥ unda divinitus exundante se perluit, atque ‥ cutem ‥ mundam induit ‥ fama tantae ~atis ‥ frequenter populos attraxit
tot literas sibi mutuo scribunt ~atibus, que contingunt
inde heresis glescit necnon jactantia crescit / his quoque congreditur praesumptio trux novitatum
per apostolicae doctrinae publicam pergite stratam, nec per diverticula cujuslibet ~atis in dexteram vel in sinistram a via regia declinate
audivi praefatae ~atis auctorem in sua perseverantem sententia dicere se non ob aliud abjurasse quod dicebat, nisi quia a populo interfici timebat
privilegia monasteriorum ‥ nulla possunt improbitate convelli, nulla ~ate mutari
per fraudes et ~ates extorquendi pecuniam inventas
presertim cum per habitatores ipsos Flandrie nulla est commissa super Anglicos ~as ‥ tantum facere dignemini, ut prefate ~ates et consimiles amodo cessent, et facte prout decet, restituantur
scriptura sacra saepe adulescentiam pro ~ate vitae ponere consuevit
per veteris hominis mortificationem et ~atem justae vitae
non tantum secundum vetustatem pereunt, verum et in ~atem transeunt
pro vetustate recuperavimus ~atem, pro corruptione incorruptionem
si quis litteras supra scriptas ob scripturae ~atem parvipenderit, cartam vetustam studiose revolvat, et idem inveniet
innovatis ‥ in fide Christi, vetustas transiit, ~as accessit
vestimenta ‥ prisca ~ate et claritudine miranda parebant
quatenus ecclesia Blesensis ruinis deformata veteribus in optatam redeat ~atem
pitancia ‥ de allece recenti in ~ate ‥ quatuor aut tres ‥ debet continere
in magnam iram commotus, quia hoc fuit in sua ~ate
Aeðelredus ‥ processit ‥ de miseria in majestatem cujus regni ~ate detenti sumus et nolentes ‥ venire ad vos
germano Willelmo nuper defuncto, Henricus rex ~ate tener Angliam in fide tenere satis habuit
aliquibus imperatorum Romanorum vel regum in sue ~atis principio
quilibet senescallus in sua ~ate, cum apud V. primo venerit, jurabit ‥ presentem ordinacionem se servaturum
recepit ‥ ducatum et comitatum ‥ quos rex Francie in sua ~ate, propter non factum homagium, occupavit
in prima ‥ ~ate, debet prelatus assignare aliquem canonicum ‥ qui fratrem conversum diligenter doceat ordinem suum
quo ad unum clericum domini regis in ~ate vestra [sc. archiepiscopatus ] de jure ad beneficium ecclesiasticum promovendum
nec post dimidium [annum sue conversionis ], nec eciam in sua ~ate, postquam fuerint professi, stabunt ad skillam, donec cursus ad eos venerit
dominus R. prior in ~ate sua de acceptacione conventus dedit munera subscripta
- 1. nieuwheid, het nieuwe [anni begin v.h. jaar; voorjaar];
- 2. nieuwigheid, het ongewone, verrassende [ornatūs ongewone kleding; pugnae]; ➤ novitate rei permotus;
- 3. status v. homo novus, sg. als coll. homines novi; ➤ novitatem meam contemnunt;
- 4. plur. (postklass.) nieuwe gebeurtenissen; (meton.) nieuwe kennissen.
Notum facimus, quod nos pro Novitate nostra....... licentiam faciendi demandam in nostro Archidiaconatu..... concessitEpiscopus Meldensis. Constitutiones MSS. Cluniac. ann. 1301. ex Archivo B. M. Deauratæ :
Statuimus, Abbates nostri et Priores in suis Novitatibus, et post factam eis commissionem et datam administrationem, etc.Charta Philippi Franc. Regis ann. 1273. apud Lobinell. tom. 3. Hist. Paris. pag. 28. col. 2 :
Tenebuntur autem Majores dictæ EcclesiæInfra :(S. Mederici,) tam Major clericus quam laicus....... jurare in Novitate sua sine dilatione et diffugio, in præsentia Præpositi Parisiensis.
Consimile vero sacramentum vice versa sine dilatione et diffugio tenebuntur facere Præpositi Parisienses....... in Novitate sua.Rursum occurrit in Statutis Collegii Burgundici ann. 1335. ejusd. Hist. tom. 5. pag. 641. col. 2.
Novitas regni, in Litteris Ludovici XII. Regis Franc. ann.
Prior S. Romani per se poterit tailliare homines suos pro justis auxiliis meis ita quod iidem homines non graventur, videlicet pro Novitate miliciæ, meæ, etc.
Præsertim cum per habitatores ipsos Flandriæ nulla est commissa super Anglicos Novitas... tantum facere dignemini, ut præfatæ Novitates et consimiles amodo cessent, et factæ, prout decet, restituantur.Regestum Parlamenti ann. 1379. apud Baluzium tom. 2. Hist. Arvern. pag. 165 :
Dicereturque dictum Cardinalem et Comitem eorum causam seu causas in casu Novitatis et saisinæ contra dictum avunculum nostrum lucratos fuisse.Eadem verba
in casu Novitatis et saisinæleguntur in Arresto ann. 1531. inter Privilegia Equitum S. Johannis Hierosol.
en matierevel
cas de saisine ou de Nouvelleté, in Consuetudinibus Blesensi art. 20. et Insulensi tit.
des matieres possessoires: quod accidit, cum possessor agit in eum, a quo interpellatur in possessione. Porro
celui qui se plaint en cas de Nouvelleté, ut habet auctor
du grand Coutumiercap. 21. pag. 151.
se doit garder de dire, qu'il soit dessaisi ou depouillé de sa saisine, car il ne pourroit pas intenter la Nouvelleté, s'il ne possedoit ou contendoit posseder. Plura vide apud
Complainteet
Nouvelleté: quam posteriorem vocem probat Cl. Vir interdum accipi pro novis rebus seu turbis recens excitatis, ut apud Guillelmum
de Guignevillein suo
PelerinageMS. :
Simili significatione etiamnum dicimusMais pour ce que je me suis teue, Maintenant êtes revenue Pour faire vos Nouvelletez, Par lesquelles vous m'excitez A maintenant tencier à vous Par tres grande ire et grand couroux.
Nouveautez. Vide supra Novalitas.
Concessimus abbatiæ Majoris monasterii et priori Meduanæ decimas omnium Novitatum, quæ fiunt et fient in castellaria Meduanæ, videlicet decimam redituum, qui nobis provenient et provenerunt de extirpatione forestæ nostræ de Meduana.Vide Novale, secunda notione, et infra Novitus.
Incidit(Ludovicus) in languorem, quo quasi fractus in Novitate a vita est præruptus : et regnavit Karlomannus frater ejus.
- novus, newness, novelty: rei novitas: regni, V.: grata, H.: dulcis, O.: anni, i. e. the spring, O.—Plur: novitates, new acquaintances. —Rareness, strangeness, unusualness: sceleris atque periculi, S.: pugnae, Cs.: decretorum: Adiuta est novitas numine nostra dei, novel attempt, O.: in novitate fama antecedit, rumor anticipates an unexpected event, Cs.—Newness of rank, low origin: mea, C., S.: novitati invidere, i. e. an upstart.
-
…coniuratione, quam verissume potero, paucis absolvam ; nam id facinus in primis ego memorabile existumo sceleris atque periculi novitate. De cuius hominis moribus pauca prius explananda sunt, quam initium narrandi faciam. L. Catilina, nobili…
Sallust, Catilina
-
…obscura reperta difficile inlustrare Latinis versibus esse, multa novis verbis praesertim cum sit agendum propter egestatem linguae et rerum novitatem ; sed tua me virtus tamen et sperata voluptas suavis amicitiae quemvis efferre laborem suadet et inducit noctes vigilare serenas…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…quod illinc vivus surrexerit possum sescenta decreta proferre in quibus, ut ego non dicam, pecuniam intercessisse ipsa decretorum novitas iniquitasque declarat ; verum ut ex uno de ceteris coniecturam facere possitis, id quod priore actione didicistis, audite…
Cicero, in Verrem
-
…, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…res ipsa tributa est dis immortalibus et maiorum institutis et utilitati rei publicae, sed dignitas verborum, honos et novitas et numerus dierum Caesaris ipsius laudi gloriaeque concessus est. relatum est ad nos nuper de stipendio exercitus non decrevi…
Cicero, de Provinciis Consularibus
-
…in mercedis potius quam benefici loco numerare videatur. sed, quia tua in me vel nota omnibus vel ipsa novitate meorum temporum clarissima et maxima beneficia exstiterunt, estque animi ingenui, cui multum debeas, eidem plurimum velle debere…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…. prope cotidie tibi hoc ad forum descendenti meditandum est novus sum, consulatum peto, Roma est. nominis novitatem dicendi gloria maxime sublevabis. semper ea res plurimum dignitatis habuit. non potest qui dignus habetur patronus consularium indignus…
Q. Tullius Cicero, Essay on Running for Consul
-
…non fuit. num igitur censes ullum animal, quod sanguinem habeat, sine corde esse posse qua ille rei novitate non perculsus cum Spurinna diceret timendum esse ne et consilium et vita deficeret ; earum enim rerum utramque a corde…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…legationes convenire coepissent, nuntiatum est adesse Scipionem cum legionibus, magna opinione et fama omnium ; nam plerumque in novitate fama antecedit. hic nullo in loco Macedoniae moratus magno impetu tetendit ad Domitium, et cum ab eo milia…
Julius Caesar, Civil War
-
…exsistat ex rebus si aut vetustum verbum sit, quod tamen consuetudo ferre possit ; aut factum vel coniunctione vel novitate, in quo item est auribus consuetudinique parcendum ; aut translatum, quod maxime tamquam stellis quibusdam notat et illuminat…
Cicero, de Oratore
See nobiles.