perdonare

perdonare [LL; cf. OF pardoner], ~ari 1 to grant, confer; b (land; also w. remission of payment); c (abstr.). 746 unius navis vectigal ‥ concedo ita ut cuicunque volueris haeredum successorum tuorum ‥ hoc ipsum de tuo jure ~are liberam habeas potestatem E. Ch. S. Paul. 7; 793 gratias age ei, qui ‥ tam sublimes ‥ tibi ~avit parentes Alcuin Ep. 15; 793 patriam ‥ quam nobis sua misericordissima pietate ~are dignatus est Ib. 17; 1364 quas ‥ donaciones ‥ episcopus ‥ concedit, ~at, confirmat, et ratificat Reg. Heref. 16.  b 690 concedo ‥ terram ‥ cum omnibus utensilibus in ipsa quantitate sicut principes a regibus antiquitus ~atum possederunt Ch. Minster-in-Thanet 42; 697 terram ‥ abbatissae Eabbe in propriam possessionem atque monachilem regulam perhenniter ~avi ‥ Ib. 46; 987 quandam telluris particulam ‥ libenter concedens ~abo Ch. Burton 25; xv hidae geldaverunt. de his ~avit rex E. Ednodo v hidas ut dicit scira DB I 164ra.  c 793 quis vobis omnes ~avit honores Alcuin Ep. 18; nobis vero sanctissimo Wilbrordi non infima ~avit auxilia, sed praeclara et gloriosa contulit suffragia Id. WillP 32. 2 to remit (payment); b (w. dat. of person excused from payment). c (vitam ~are) to remit forfeiture of life. d (p. ppl. as sb. n.) remitted payment. dabit centum marcas auri ‥ nec novissimus quadrans ~abitur inde, quin ultra decuplum exigetur hoc justitium Herm. Arch. 27; ~avit ter mille marcas argenti, quas rex sibi omni per conventionem debuit Fl. Worc. II 52; suggeritur egro de salute anime sue cogitare ‥ repetendarum pecuniarum debita ~are Eadmer HN p. 36; marescalli cura est taleas debitorum ‥ mittere seorsum in forulo suo, brevia quoque regia de computandis vel ~andis vel dandis hiis que exiguntur a vicecomite per summonitionem Dial. Scac. I 5G; tributum redditum fuit ‥ usque ad adventum Havelok qui ‥ nupsit veram heredem Britannie ‥ et tunc ~atum [v. l. condonatum] est Eul. Hist. II 239; s1376 rex remisit ei culpam, non ~ans pecuniam Chr. Angl. 77; 1495 subsidium in relevamen monasterii pardonatur pro nova rastura Ac. Durh. 194.  b burgenses dederunt xx naves regi ‥ pro eo quod eis ~averat saccam et socam DB I 1ra; redditus domini sui, sc. ‥ heregeat ~etur uxori ejus vel heredibus (Inst. Cnuti) GAS 365; quod gratiant omnes misericorditer te ‥ super dono quod forisfactis hominibus concessisti: hoc est, quod ~atur omnibus forisfactum de quocumque furto ‥ eo tenore ut semper deinceps ab omni malo quiescant (Quad.) GAS 170; quantula ‥ simplicitas ut libram argenti quam cotidie in stipendio accipiebat, regi pro uno equo ~aret W. Malm. GR III 251; 1275 ipsorum egestati pie conpacientes ~amus eis redditum dicte marce auri annue BBC 283; 1408 ei pardono totam annuitatem suam, quam michi reddere debet certis annis Wills N. Country 6; 1452 volo ~ari Johanni W. ‥ de parte majoris summe per eundem mihi debite Test. Ebor. III 128; 1581 finis inde ei ~atur Banstead II 109.  c vitae suae in culpa sit, nisi regem requirat, et ei vitam ~are velit [AS: his feorh forgitan wolde] (Quad) GAS 174.  d regis dimissa, que vulgo ~ata dicuntur, nequeunt in irritum devocari Dial. Scac. I 8F. 3 to remit (a duty), to allow (a duty) to remain unperformed. nec ei ~etur aliquod prejuramentum (Inst. Cnuti) GAS 327; nec ~etur ei aliquod juramentum (Ps.-Cnut) Ib. 622. 4 to excuse (someone) from payment, to pardon. 1203 Matillis in misericordia. pauper est. misericordia ~atur CurR II 295; villata ‥ concelavit mortem et ideo in misericordia; ~atur pro negligentia PlCrGlouc 75; 1285 Hugo in misericordia ~atur per justiciarios DocCOx 225; 1440 volo quod ‥ qui tenent de me annuatim xx sol. et infra, viz. pro uno tantum termino ante obitum meum debito, nichil de eis inde levetur vel capiatur; sed omnino est mea voluntas, ut inde singuli ~entur FormA 433. 5 (leg., actionem perdonare or sim.) to promise immunity from a criminal charge (w. dat. of indir. obj.). 1285 pardonavimus eidem Willelmo actionem nobis erga ipsum competentem occasione predicta DocCOx 209; remisimus et pardonavimus ‥ Nicholao omnimodam accionem quam erga ipsum habuimus State Tri. Ed. I 84; 1313 rex ‥ ~avit ei sectam pacis sue que ad ipsum pertinet Eyre Kent I 78; mulieres recognoverunt quod non fuit culpabilis de morte illa; nec voluerunt sequi versus eum. ita quod ‥ rex ~avit ei sectam suam MGL I 96; 1333 sciatis quod pro bono servitio quod Johannes ‥ impendit ~avimus ei sectam pacis nostre RScot 254b; 1501 pardonavimus eidem R. T. sectam pacis nostre que ad nos versus ipsum R. pertinet pro morte predicta Entries 56b.. 6 to renounce (a feeling), refrain from (a certain form of behaviour. also w. dat. of indir. obj.). milites ‥ indulgentiam ‥ de morte nepotis ejus quem nuper occiderant ‥ postulantes. ‥ percunctantibus ‥ quare tam crudeli pene subjici deberent, respondetur: propterea quod vos, furoris igne succensi, mortem vestri germani noluistis ~are (Dunstanus) NLA I 293; s1170 ~avit ei et omnibus qui cum eo erant in exilio, iram et malivolentiam suam G. Hen. II 9; 1174 rex filius ejus similiter pardonavit omnibus tam clericis quam laicis ‥ omnem malevolentiam suam Foed. I 37; ~avit eis omnem malevolentiam quam ipse versus eos habuit SelPlCrown 39. 7 to pardon (an offence or sin); b (w. dat.). c (w. ab & abl.). non deberet in litteris regiis contineri quod talem utlagariam ‥ ~aret que nulla est quia illud quod non est, ~are non potest Bracton f. 127; omnes transgressiones ‥ remittimus et ~amus Leg. Ant. Lond. 81; si in carta perdonacionis contineatur quod rex talem utlagariam remisit vel ~averit ‥ Fleta 42; 1606 pardonavimus ‥ falsam ‥ controfacturam magni sigilli nostri Anglie Pat 1654 m. 15.  b regmine nempe meo perdono piacula terris Bonif. Aen. (Misericordia) 92; set quiquid tunc actum fuit postea ei pardonavit et plagam et totum PlCrGlouc 34; comitatus recordatur quod ‥ rex ~avit ei mortem et quod hoc fecit se defendendo Ib. 86; 1234 recepimus eum in gratiam nostram, pardonando ei fugam et utlagariam RL I 440; 1298 ~avimus venerabili patri ‥ episcopo et hominibus suis transgressionem quam fecerunt capiendo sine licencia nostra unum damum in foresta nostra Reg. Carl. 114; s1437 rex ‥ ~avit et relaxavit Willelmo ‥ abbati ‥ omnimodas ‥ transgressiones Amund. II 142; ~amus, remittimus, et relaxamus ‥ Thome Hussey ‥ feloniam et felonicam interfeccionem prefati Johannis ‥ per ipsum Thomam Hussey factam Pat 1235 m. 23.  c 1458 literas patentes ‥ de generali perdonacione; vigore quarum posset sibi ~ari ab omnibus escapiis sive forisfacturis Reg. Whet. I 290.