pestis
pestis, an infectious disease, plague, pest, pestilence
they perished, some by one death, others by another
greed and excess, plagues which have ruined all great empires
- I Lit.: hos pestis necuit, Enn. ap. Prisc. p. 861 P. (Ann. v. 549 Vahl.): ibes avertunt pestem ab Aegypto, Cic. N. D. 1, 36, 101: avertere a populo pestem, Liv. 4, 25, 3; 5, 14; 25, 26: alii aliā peste absumpti sunt, Liv. 25, 19.—Poet.: crudelem nasorum interfice pestem, i. e. stinking smell, Cat. 69, 9.—In plur.: in omnibus morbis ac pestibus, Col. 7, 5 fin; 2, 9, 9 sq.—
- II Transf., in gen., destruction, ruin, death (class.): qui alteri exitium parat, Eum scire oportet, sibi paratam pestem ut participet parem, Enn. ap. Cic. Tusc. 2, 17, 39 (Trag. v. 22 Vahl.); so with exitium, Enn. ap. Cic. Div. 1, 21, 42 (Trag. v. 68 Vahl.): quanta pernis pestis veniet! Plaut. Capt. 4, 3, 3 (903); Lucr. 3, 347: detestabilis pestis, Cic. Off. 2, 5, 16: pestis ac pernicies civitatis, id. Rab. Perd. 1, 2; 9, 25: priusquam oppeto malam pestem (= subeo mortem), Enn. ap. Cic. Tusc. 2, 16, 38 (Trag. v. 15 Vahl.); so, occidam oppetamque pestem, will seek my death, Plaut. Capt. 3, 3, 11 (526); cf. id. As. 1, 1, 7 (22): servatae a peste carinae, i. e. from the fire, Verg. A. 5, 699: pestem miserrimam importare alicui, Cic. Deiot. 15, 43: machinari alicui, id. N. D. 3, 26, 67: minitari, Liv. 2, 49.—
- B Concr., of a destructive thing or person, a pest, curse, bane: quin unā omnes peste hac populum liberant? Plaut. Ps. 1, 2, 70 (201): peste interimor textili (of the poisoned and fatal garment of Nessus), Cic. poët. Tusc. 2, 8, 20: coluber, Pestis boum, Verg. G. 3, 419: illa furia ac pestis patriae (of Clodius), Cic. Sest. 14, 33: post abitum hujus importunissimae pestis, id. Verr. 2, 3, 54, § 125: nec saevior ulla Pestis et ira deūm (of the Harpies), Verg. A. 3, 214: pestes frugum, Plin. 22, 25, 77, § 160; of Nero: clade et peste sub illā, Juv. 4, 84.—In plur.: quaedam pestes hominum, social pests, Cic. Fam. 5, 8, 2: variae pestes, Verg. G. 1, 181: corporeae pestes, id. A. 6, 737.
de fame ‥ de famosa ~e ‥ de urbium subversione
percussus est ejusdem clade ~is ‥ scolasticus quidam
vos maritima habitatis unde ~is primo ingruit
ne ossa mortuorum animalium quasi pro vitanda animalium ~e ‥ suspendantur
tunc visa cometes que vel ~em provintialium vel regni mutationem portendere pro vero asseveratur
si ‥ medici ~e consumuntur, que spes erit egrotis?
ex horum serpentum flatibus ‥ emersit ~is inguinaria qua homines sparsim moriebantur
in Laodonia ~is grassaretur in pecudes armenti quam vocant usitatelungessonthe
de vj s. rec’ de bonis A. H. et A. H. sororum ‥ in ~e mortuorum [sic ]
insulam illam quasi ~em fugiunt
quam ille ut ~em fugiens sepe corripuit
de ~e mortalitatis
necnon invidiae pestis progignitur inde
~is irata ‥ agros ‥ peragravit ‥ et nimiam dedit mortalibus plagam
secundum librum ejusdem heresis ~e commaculavit
ipsi quoque crebra psalmodiae dulcedine nocivam maestitiae ~em vestro de corde repellite
~is Antichristi
detestanda invidie ~is
vitiorum ~em ‥ aliis propinare non cessant
quid ‥ murmurationis ~e consumor?
quo rumore rudi diversis pestibus aegros / conglomerant pariter stipantes agmine sanctam
ipsa ‥ ~is funerali amaritudine plena, modi ac mensure nescia
~e quadam qua catervatim plebs occubuit quam flavam ~em vocabant quam et physici ictericiam dicunt passionem
ne virulenta regiae ~is [gl.: mortis, regis morbus, ] incommoditate populareturfotadles, fotcoþu
- 1. pest, epidemie [pecudum]; ➤ hos ~ necuit; pestem ab Aegypto (a populo) avertere;
- 2. (meton.) ongezonde geur [nasorum stank];
- 3. (metaf.) verderf, onheil, ondergang [patriae; civitatis; omnium bonorum]; ➤ pestem a re publica depellere; pestem miserrimam importare alci;
- 4. (meton.) (v. levende wezens en niet-lev.) onheilsstichter, monster, gesel, ramp, plaag, vloek; ➤ corporeae pestes; avaritia et luxuria, quae pestes omnia magna imperia everterunt (Liv.).
Sed quia tempus nimis erat ineptum et carnes et victualia deerant, per loca nobis vicina ascendit, ut ita dicamus, mina grani pretio soldorum decem et infra ; et duravit hæc Pestis per spatium anni et medii.
HosQuærunt quænam sit hæc pœna. Alii capitale supplicium, alii vivicomburium interpretantur. Græci vero Basilic. Interpretes lib. 60. tit. 39. Photius tit. 9. Nomoc. cap. 25. et Balsamo bestiarum supplicium intelligunt : quæ sententia Gotofredo magis probatur. Hunc, si placet, consule in Notis ad hanc legem.(magos) quoniam naturæ peregrini sunt, feralis Pestis absumat.
Pestillum, Comput. ann. 1358. ex Tabul. S. Petri Insul. :
Item pro quadam Peste et uno collo et tribus coclearibus bosci, v. sol.
- an infectious disease, plague, pest, pestilence: ibes avertunt pestem ab Aegypto: alii aliā peste absumpti sunt, L.—Destruction, ruin, death: certa, S.: detestabilis: civitatis: servatae a peste carinae, i. e. from fire, V.: populo pestem minitantes, L.—A pest, curse, bane: textilis (the poisoned shirt of Nessus), C. poët.: coluber, Pestis boum, V.: nec saevior ulla Pestis et ira deūm (the Harpies), V.: clade et peste sub illā (Nero), Iu.: quaedam pestes hominum, social pests: corporeae pestes, V.
-
…videat coniurationem esse factam, neminem tam improbum qui non fateatur. hoc autem uno interfecto intellego hanc rei publicae pestem paulisper reprimi, non in perpetuum comprimi posse. quod si sese eiecerit secumque suos eduxerit et eodem ceteros undique…
Cicero, in Catilinam
-
…suos eduxerit et eodem ceteros undique conlectos naufragos adgregarit, exstinguetur atque delebitur non modo haec tam adulta rei publicae pestis verum etiam stirps ac semen malorum omnium. etenim iam diu, patres conscripti, in his periculis coniurationis insidiisque…
Cicero, in Catilinam
-
…tandem aliquando, Quirites, L. Catilinam, furentem audacia, scelus anhelantem, pestem patriae nefarie molientem, vobis atque huic urbi ferro flammaque minitantem ex urbe vel eiecimus vel emisimus vel ipsum egredientem…
Cicero, in Catilinam
-
…profecto saepe ad hanc urbem quam e suis faucibus ereptam esse luget quae quidem mihi laetari videtur, quod tantam pestem evomuerit forasque proiecerit. ac si quis est talis qualis esse omnis oportebat, qui in hoc ipso in quo…
Cicero, in Catilinam
-
…, oppressa, vindicata esse videatis. hisce ominibus, Catilina, cum summa rei publicae salute, cum tua peste ac pernicie cumque eorum exitio qui se tecum omni scelere parricidioque iunxerunt, proficiscere ad impium bellum ac nefarium .…
Cicero, in Catilinam
-
…Statori, antiquissimo custodi huius urbis, gratia, quod hanc tam taetram, tam horribilem tamque infestam rei publicae pestem totiens iam effugimus. non est saepius in uno homine summa salus periclitanda rei publicae. quam diu mihi consuli…
Cicero, in Catilinam
-
…ac tela vitamus. ad mortem te, Catilina, duci iussu consulis iam pridem oportebat, in te conferri pestem quam tu in nos omnis iam diu machinaris. an vero vir amplissimus, P. Scipio, pontifex maximus…
Cicero, in Catilinam
-
…sint vobiscum omnes, etiam si me vis aliqua oppresserit, potius quam et illi et nos una rei publicae peste pereamus. qua re, patres conscripti, incumbite ad salutem rei publicae, circumspicite omnis procellas quae impendent nisi…
Cicero, in Catilinam