prudens
prudens, foreseeing, foreknowing
well-acquainted with the temper of the province
- Foreseeing, foreknowing (very rare); constr. with an objective clause, or absol.: ille contra urinam spargit, prudens, hanc quoque leoni exitialem, Plin. 8, 38, 57, § 136: quos prudentis possumus dicere, id est providentis, Cic. Div. 1, 49, 111: de futuro satis callidus satisque prudens, Ps.-Sall. ap. Cic. init.—
- II Transf.
- A Knowing, skilled, experienced, versed, practised in a thing (class.; syn.: peritus, consultus); constr. with gen. or in; poet. and post-Aug. also with inf.
- α With gen.: ceterarum rerum pater familias et prudens et attentus, Cic. Quint. 3, 11: belli prudentes, Sall. Ep. Mith. (H. 4, 61, 16 Dietsch): rei militaris, Nep. Con. 1, 2: locorum, Liv. 34, 28 fin.: animus rerum prudens, Hor. C. 4, 9, 35: artis, Ov. H. 5, 150: animorum provinciae prudens, Tac. Agr. 19: doli prudens, id. H. 2, 25: agricolationis, Col. 2, 2, 15.—Comp.: prudentiores rerum rusticarum, Col. 4, 2, 1; so, earum rerum, Gell. 14, 2, 4.—Sup.: adulandi gens prudentissima, Juv. 3, 86.—
- β With in: prudens in jure civili, Cic. Lael. 2, 6.—
- γ With inf. or acc. and inf.: nec pauperum prudens anus Novemdialis dissipare pulveres, Hor. Epod. 17, 47: prudens otii vitia negotio discuti, Curt. 7, 1, 4:-ob ea se peti prudens, Plin. 8, 31, 49, § 111: sciens prudensque se praegnantem non esse, Dig. 25, 6, 1, § 2.—
- 2 In partic.
- a Juris prudens, also prudens alone (like juris peritus), skilled or learned in the law; as subst.: jūrisprūdens, ntis, m., one learned in the law, a lawyer, jurist, jurisconsult (only post-class.), Dig. 38, 15, 2 fin.; 1, 2, 2; 1, 1, 7; 40, 7, 30; Just. Inst. 1, 2.—
- b Like sciens, knowing, wise, discreet, prudent; usually connected with sciens: prudens animam de corpore mitto, Enn. ap. Non. 150, 8 (Ann. v. 216 Vahl.): quos prudens praetereo, Hor. S. 1, 10, 88; 2, 5, 58 (cf.: imprudens praeteriisse videris, Cic. Brut. 77, 269): ibis sub furcam prudens, Hor. S. 2, 7, 66: nequidquam deus abscidit Prudens Oceano terras, id. C. 1, 3, 22; 3, 29, 29; Ov. M. 3, 364: an prudens imprudensve rupisset, Gell. 20, 1, 34.—With sciens: amore ardeo: et prudens, sciens, Vivus vidensque pereo, Ter. Eun. 72: ut in fabulis Amphiaraus sic ego prudens et sciens ad pestem ante oculos positam sum profectus, Cic. Fam. 6, 6, 6; Cael. ap. Cic. Att. 10, 9, A, 5; Suet. Ner. 2 fin.—
- B In gen., sagacious, sensible, intelligent, clever, judicious, etc. (very freq.): vir naturā peracutus et prudens, Cic. Or. 5, 18: quis P. Octavio ingenio prudentior, jure peritior, id. Clu. 38, 107: prudentem et, ut ita dicam, catum, id. Leg. 1, 16, 45: in existimando admodum prudens, id. Brut. 68, 239; cf.: prudentissimi in disserendo, id. ib. 31, 118: virum ad consilia prudentem, id. Font. 15, 43: quo nemo prudentior, id. Lael. 1, 5: homines amicissimi ac prudentissimi, id. Rep. 1, 46, 10: vir bonus et prudens, Hor. Ep. 1, 16, 32; cf. id. A. P. 445: si divitiae prudentem reddere possent, id. Ep. 2, 2, 155: prudentior ille consilio, hic animo magnificentior, Just. 9, 8, 13.—With adverb. acc.: prudens alia, Amm.15, 13, 2.—Of abstract things: prudens, temperata, fortis, justa ratio, Cic. Fin. 5, 21, 58: prudens animi sententia, Ov. H. 21, 137: consilium, quod si non fuerit prudens, Balb. ap. Cic. Att. 9, 7, A, 1; Ov. M. 13, 433: prudentissimum consilium, Nep. Eum. 3, 4; Auct. B. Alex. 24. —
- C Cautious, circumspect (very rare): malebant me nimium timidum quam satis prudentem existimari, Cic. Fam. 4, 14, 2.— Hence, adv.: prūdenter, sagaciously, intelligently, discreetly, wisely, skilfully, learnedly, prudently, etc.: loqui, Enn. ap. Gell. 12, 4, 4 (Ann. v. 255 Vahl.): facere, Cic. Fin. 5, 6, 15; cf. id. Rep. 3, 9, 16: rationem excogitare, id. ib. 2, 12, 23: multa ab eo prudenter disputata, id. Lael. 1, 1: multa provisa prudenter, id. ib. 2, 6.—Comp., Aug. in Suet. Tib. 21; Quint. 9, 2, 44.—Sup.: defendere, Cic. Div. 2, 72, 150: scribere, id. Att. 13, 1, 1; Val. Max. 3, 3, 4 ext. 4.
unde prudentes posuerunt nomina Graeci
credimus ‥ illum ‥ esse super familiam suam servum fidelem et ~entem [cf. ]Luc. xii 42
venerunt primo ad quendam virum sanctum ac ~entem
beata gens cui divina clementia tam pium et ~entem previdebat rectorem
hoc quod ab ore ~entis archiatri de discursu stellarum audivit
ubi et ipsa virginum ~entissima bene a sponso caprea nuncupata est
dulcedinem invenisti caelestis intellectus quae spiritualium patrum officio quasi ~entissimarum apium tibi labore ministrata est?
sicut ‥ ~entissima apis de multis floribus unam colligit dulcedinem
jam ~entiori conatu novam et integram se veritas prodat ex utero
tu ‥ obtime pater utere ~enti consilio, ut ‥
et hoc ‥ consilio ~entissimo ‥ facit
stultam ‥ pontificis interrogationem ‥ ~enti responsione refutarunt
cujus suasioni verbisque ~entibus alius optimatum regis tribuens assensum continuo subdidit
verbi ~entium quibus ad perfectiora proficiant libenter auscultare ‥ curent
felix qui causam loquitur prudentis in aurem
~enti [AS: ] facile causa insinuaturwis man
obstinatus ‥ princeps persuasioni ~entium obaudire contempsit
a sapientibus ~entibusque sedulo se abscondit [cf. ]Matth. xi 25
- 1. bewust, opzettelijk; ➤ ~ et sciens ad pestem sum profectus (Cic.);
- 2. bekend met, ervaren in (m. gen.; inf. of aci.) [multarum veterum legum; rei militaris; locorum; belli; moderandi];
- 3. verstandig, intelligent, oordeelkundig [vir naturā; consilium; animi sententia; (m. in m. abl.) in iure civili; in disserendo; (m. ad) ad consilia; (m. gen.) ceterarum rerum in alle overige zaken]; II. subst. m specialist, ihb. jurist.
有智德。明智。謹愼者。聰明。見識。自悟者。— locorum 熟地方。— et sciens interitum ruit 明知而自赴於死。In jure civili prudens 諳國法者。
Suggest a Translation
See an image
Preu, Bellicosus, armis et bellica virtute valens, apud Ludewig.
Nullus, ut puto, tot Prudentissimos milites nec ante vidit, nec videre ultra poterit.Ibid. lib. 4. cap. 33 :
Tamdiu vero illi Prudentissimi viri, qui remanserant in muro, sufferebant eorum persecutionem, quamdiu alii qui subter castrum erant, foderent murum urbis.Hinc
Tandem invenerunt Turcopolos et Pinzinacos dimicantes cum nostris, quos repente fortiter invaserunt, et Prudenter eos superaverunt.
Hildericus rex Francorum.... per consilium.... omnium Francorum Prudentium palatium nostrum inhabitantium, etc.Suspecta fides hujus chartæ.
Enthymesis enim separata ab Æone, ipsa postea formata a Christo, dehinc Prudens facta a Salvatore, etc.Adde lib. 3. cap. 12. num. 12.
- for providens, foreseeing, foreknowing: quos prudentīs possumus dicere, id est providentīs: satisque prudens oti vitia negotio discuti, aware, Cu.— Knowing, skilled, skilful, experienced, versed, practised: ceterarum rerum: rei militaris, N.: locorum, L.: animus rerum, H.: adulandi gens prudentissima, Iu.: in iure civili: prudens anus Novemdialīs dissipare pulveres, H.—With knowledge, deliberate: quos prudens praetereo, H.: amore ardeo, et prudens sciens, Vivus vidensque pereo, T.: sic ego prudens et sciens ad pestem ante oculos positam sum profectus.—Knowing, wise, discreet, prudent, sagacious, sensible, intelligent, clever, judicious: tribunus plebis: prudentissimus senex: Octavio ingenio prudentior: vir ad consilia: Illa deam longo prudens sermone tenebat, O.: malim videri nimis timidus quam parum prudens, circumspect: prudentissimum (consilium), N.
-
…quidem desperandi, sed tamen essent ferendi hoc vero quis ferre possit, inertis homines fortissimis viris insidiari, stultissimos prudentissimis, ebrios sobriis, dormientis vigilantibus qui mihi accubantes in conviviis, complexi mulieres impudicas, vino languidi, conferti…
Cicero, in Catilinam
-
…facinus nunc ego et Illam scelestam esse et me miserum sentio ; Et taedet ; et amore ardeo ; et prudens sciens, Vivus vidensque pereo ; nec quid agam scio. Quid agas nisi ut te redimas captum quam queas…
Terence, Eunuchus
-
…tanta habetur, quantum eam verbis potuere extollere praeclara ingenia. At populo Romano numquam ea copia fuit, quia prudentissumus quisque maxume negotiosus erat ingenium nemo sine corpore exercebat, optumus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene…
Sallust, Catilina
-
…est Cum Q. Scaevola, aequalis et conlega meus, homo omnium et disciplina iuris civilis eruditissimus et ingenio prudentiaque acutissimus et oratione maxime limatus atque subtilis atque, ut ego soleo dicere, iuris peritorum eloquentissimus, eloquentium iuris…
Cicero, de Oratore
-
…maxima in libera civitate unius esse potest ; quam tu non solum bene sentiendo sed etiam prudenter tueri debes. prudentia porro, quae tibi superest, nulla abs te desideratur nisi modus in tribuendis honoribus. Alia omnia sic adsunt…
Cicero, Epistulae ad Brutum
-
…gradu firmiter collocatus et non subest, quo praecipitet ac decidat. Sed vereor, Laeli vosque homines amicissimi ac prudentissimi, ne, si diutius in hoc genere verser, quasi praecipientis cuiusdam et docentis et non vobiscum simul considerantis…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…hominem neminem potuisti nec mihi amiciorem nec, ut arbitror, ad ea cognoscenda, quae scire volebam, aptiorem prudentioremve mittere. ego autem et tuas litteras legi libenter et audivi Lucilium diligenter. nunc, quoniam et tu ita…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…nihil iucundius litteris Sexti, nihil amabilius. nam tuae breves, priores erant litterae uberrimae. tu quidem et prudenter et amice suades ut in his locis potissimum sim, quoad audiamus haec quae commota sunt quorsus evadant. sed…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…percurro subtilissime sunt omnia perpolita, M. Crassus, non Aveniensem foederatum civitate donavit, homo cum gravitate et prudentia praestans, tum vel nimium parcus in largienda civitate hic tu Cn. Pompei beneficium vel potius iudicium et factum…
Cicero, pro Balbo
-
…gentis oleam et vitem serere non sinimus, quo pluris sint nostra oliveta nostraeque vineae ; quod cum faciamus, prudenter facere dicimur, iuste non dicimur, ut intellegatis discrepare ab aequitate sapientiam. Lycurgus autem, ille legum optumarum…
M. Tullius Cicero, De Republica