rectitudo

rectĭtūdo, ĭnis, f. [rectus] (post-class.).

• Straightness, directness. Lit., Aggen. ap. Front. p. 46 Goes.—
• II Trop., uprightness, rectitude (class. aequitas), Hier. in Isa. 8, 10; 26, 7: hominum, Just. Nov. 13 praef.

rēctitūdo, inis, f. (rectus), I) die Geradheit, Gromat. vet. 3, 9. Isid. orig. 15, 15, 6. – II) bildl.: A) die Richtigkeit, Iustinian. nov. 13 praef. – B) = εὐθύτης, die Geradheit, Billigkeit (klass. aequitas), Hieron. in Isai. 8, 26, 7 (wo Plur.). Augustin. c. sec. resp. Iul. 6, 12.

rectitudo [LL] 1 straightness. b (in ~inem or sim.) in a straight line, vertically. c upright position, erectness. rigor, ~o GlC R 188; per merita virginis sue ipsum curavit et digitos et manum contractam in naturalem reformavit ~inem Mir. Fridesw. 70; in ~ine bonitas operis, in curvitate notatur operis perversitas Hales Qu. 489; ~o et curvitas ‥ que collocantur sub figura Bacon Maj. II 6; linea contingenter respicit ~inem et curvitatem Ockham Quodl. 393; s1454 si velit ‥ mihi pater ‥ benevolus existere vultumque retractum in recurvum iterum in ~inem revocans Reg. Whet. I 134.  b omnis nota aut sub regula oritur et regulam transgreditur aut sub regula oritur et usque ad regulam deducitur aut in regula oritur [nota] et in ~inem extenditur ‥. regulam voco lineam ‥ que plumbo facta manum scriptoris rectam ducit J. Tilb. AN 319; vena ‥ ad cor cum venit in ~ine diafragmatis transmittit ramos ad ipsum nutriendum Ps.-Ric. Anat. 44 p. 33 (cf. ib. 41 p. 27: perpendiculariter); venit [vena] in ~inem ascellarum Ib. p. 34; deinceps ab eodem in ~inem cujusque spondilis duo alii separantur rami Ib.; non est procedere in infinitum secundum ~inem T. Sutton Gen. & Corrupt. 154.  c 1100 qui ‥ stans jacenti ad sullevandum manum porrigit, nunquam jacentem eriget, nisi et ipse curvetur. caeterum quamvis casui propinquare inclinatio videatur, statum ‥ ~inis non amittit (Lit. Papae) Conc. I 379a; ad similitudinem Dei factus est homo ut in corpore propter venustatem, decorem, ~inem Eul. Hist. I 18. 2 moral straightness or uprightness, goodness, virtue. si ‥ mores ‥ tuos in ~ine ac simplicitate servare studueris Bede HE V 12 p. 309; quos a via ~inis exorbitantes in viam justitie reducere gestiebat Eadmer V. Osw. 14; sicut boni ‥ pravos ad ~inem ‥ student incitare, sic perversi ‥ rectos ad pravitatem ‥ nituntur incurvare Ord. Vit. III 3 p. 51; indicens actioni ~inem ne sit reprehensibilis J. Sal. Pol. 760c; bonitati vel ~ini divine nichil est contrarium Bacon VII 100; s1423 laudesque referens ex visceribus pro incurvabili ~ine vestra Amund. I 80. 3 correctness (of thought, expression, or practice). balbis ‥ ~inem loquelae largiendo, claudos ‥ incolomitati pristinae restituendo Aldh. VirgP 34; a702 apostolicam fidei ~inem ‥ servare (Lit. Papae) W. Malm. GP V 221; non est illi aliud veritas, quam ~o Anselm (Ver. 2) I 178; ~o hujus praxis ‘amare Deum’ necessaria est ‥. sed ~o hujus praxis ‘colere Deum in sacrificio altaris’ est contingens; quandoque ‥ est actus rectus, ut modo, quandoque non, ut in Veteri Testamento Duns Ord. I 182; 1326 volentes ‥ hujusmodi opiniones sophisticas amputare et nostrae intencionis ~inem singulis explicare ex habundanti Lit. Cant. I 202. 4 justice, fairness. b (w. facere or tenere) to deal justly, judge fairly. c executed justice, judgement, sentence. d that which fulfils justice, penalty, satisfaction. juxta canonicae ~inis normam Willib. Bonif. 5 p. 24; intellexit vir acrioris ingenii unius tantum partis auditis allegationibus non debere proferri sententiam. ‥ videbatur ejus responsio in ~inem propensior W. Malm. GR II 199; correxit id divina ~o ‥ succedente Athelwoldo Id. GP II 75; patienter ferre nequeo, quod meam michi ablatam hereditatem perspicio et violentia prevalente omnis michi denegatur ~o Ord. Vit. X 8 p. 52; ~inem ‥ et satisfactionem pro reatu legitimam offerebant Ib. XIII 23 p. 61; 1224 ut eorum quilibet in te ~inem regie dignitatis agnoscens, non metuat in sinu tuo ponere causam suam (Lit. Papae) RL I 540.  b 1106 de domibus ‥ et annonis viridis ‥ fiat ~o justo judicio comitatus (v. annona 1a); monachis ~inem faciens, super altare vadimonium suum posuit Ord. Vit. V 13 p. 402; tene ~inem nobis et nos tuis juste optemperabimus jussis Ib. VIII 10 p. 322; nisi ad judicium ~inem facturus remearet, publicum hostem judicavit Ib. XI 3 p. 170; si R. ‥ aliquam calumpniam inde fecerit, facite ~inem inter eos Feod. Durh. 145n. 1.  c si quis ~inem devitans effugiat, solvat illud simpliciter ‥ qui eum ad illud jacture servavit (Cons. Cnuti) GAS 195; in centenariis necnon et in aliis placitis volumus ut puplica ~o teneatur vel decernatur ‥ et ut inducietur donec perficiatur (Ib.) Ib.; amodo paciamur hominem quemque ‥ puplica ~ine dignum esse et ut illi justum judicium judicetur (Ib.) Ib. 309.  d a1083 domino nostro regi offer ~inem per amicos et per fideles internuntios Lanfr. Ep. 53 (57); dixi me libentes facturum illi ~inem si qua culpa in me adversus illum inveniretur Anselm (Ep. 176) IV 59; nisi sapientes majorem illi ~inem judicent (Cons. Cnuti) GAS 89; iratus ‥ precepit ‥ ut de illata injuria ~inem ab eo sumeret G. Mon. VIII 19; de tantis injuriarum tuarum cumulis senatus ~inem petere decrevit Ib. IX 15; 1221 recepturi emendationes et rectituri [? l. rectitudinem] de injuriis nobis ab eis illatis RL I 177. 5 right, privilege. aut nulla libertatis ~ine dignus habeatur [AS: oððe he ne beo æniges freorihtes wyrðe] (Cons. Cnuti) GAS 323; taini lex est, ut sit dignus ~ine testamenti sui [AS: bocrihtes] (Quad.) Ib. 444; si tainus provehatur ad consulatum, sit postea dignus ~ine comitis et honore. et si massere ascenderet, ut ter magnum suum, fuit deinde taini dignus ~ine [AS: þegenrihtes weorðe] (Ib.) Ib. 459; et si barones sunt qui judicia non habeant in hundredo ubi placitum habitum fuerit, ad propinquiorem ecclesiam ubi judicium regis erit, determinandum est, salvis rectitudinibus [v. l. salvo jure] baronum ipsorum (Leg. Ed.) GAS 633; c1160 salvis ~inibus corone Ch. Sal. 32; inquisivit utrum ecclesie ejusdem ville antiquitus decima ab illis hominibus daretur, nolens sc. eam sua ~ine minuere pro alicujus donatione sibi suoque loco oblata Chr. Abingd. II 143; c1360 cum omnibus suis pertinenciis, ~inibus esscaetis et aysiamentis Reg. Newbattle app. 16 p. 302; a1530 ceterasque possessiones et ~ines et libertates Reg. Paisley 89. 6 that which is owed as custom by right or as penalty; b (paid as service); c (w. ref. to homage to king). 899 ut illi qui hanc terram habeant sint fideles et amici episcopo et suam ~inem quam circsceat et saƿlsceat dici solet et to began byrg reddant CS 580; 10‥ de telonio dando ad Bylyngesgate: ‥ homines de Rotomaga, qui veniebant cum vino vel craspice, dabant ~inem sex solidorum de magna navi EEC 155; omnibus annis deinceps reddantur Dei ~ines in omnibus rebus (Quad.) GAS 261; rex ‥ dedit ecclesiae Christi ‥ omnes exitus ejusdem aquae ab utraque parte fluminis, ita ut natante navi in flumine cum plenum fuerit, quam longius de navi potest securis parvula super terram projici debet a ministris ecclesiae Christi ~o navis accipi Text. Roff. 37; c1200 noverit ‥ nos ‥ confirmasse ‥ omnes decimas et obventiones et ~ines ‥ quas de eisdem villis ‥ percipere consuevit MonA II 419b; c1230 quieti sint ‥ [de] ~inibus et de omnibus mercatis Melrose 176; si forte aliquis deforciaret domino regi ~inem suam, archiepiscopi, episcopi, et archidiaconi debent eum justiciare Const. Clar. 13.  b dent unum equum in servitio regis et pro forisfactura faciebant ~ines in Forham DB I 197rb; qui ‥ simul habuit uxorem et concubinam, nemo presbiter faciat ei ~inem [Inst. Cnuti: servitium] (Cons. Cnuti) GAS 349; post illum annum faciat omnes ~ines que ad eum attinent (Quad.) Ib. 447; universe persone regni qui de rege tenent in capite ‥ sequuntur et faciunt omnes ~ines et consuetudines regias Const. Clar. 11.  c ut, secundum judicium ‥ suorum baronum, in curia sua ~inem ei faceret, constringere voluit [Willelmus]; sed id agere, nisi in regnorum suorum confiniis, ubi reges Scottorum erant soliti ~inem facere regibus Anglorum ‥ nullo modo Malcolmus voluit Fl. Worc. II 31.

rēctĭtūdō, ĭnis, f. , direction en ligne droite : Grom. 3, 9 || [fig.] droiture, justice : Novell. Just. 13, 1, 1 ; Hier. Is. 8, 26, 7.