salvus
salvus, saved, preserved, unharmed, safe, unhurt
- I In gen. (very freq. and class.; syn.: sospes, sanus, incolumis): Mars pater, te precor, pastores pecuaque salva servassis duisque bonam salutem valetudinemque mihi, etc., an ancient form of praver in Cato R. R. 141, 3; cf.: si respublica populi Romani Quiritium ad quinquennium proximum salva servata erit hisce duellis, datum donum duit, etc., an ancient formula in making votive offerings. Liv. 22, 10; Plaut. Aul. 4, 6, 11 (677); cf. also: di me servant, salva res est; salvum est, si quid non perit, id. ib. 2, 2, 30 (207); id. Trin. 4, 3, 82 (1089): ita me gessi, Quirites, ut omnes salvi conservaremini, Cic. Cat. 3, 10, 25: eos suā stultitiā occidisse, cum tuā prudentiā salvi esse potuissent, id. Fam. 4, 3, 2: salvum atque incolumem exercitum transducere, Caes. B. C. 2, 32: civibus salvis atque incolumibus, id. ib. 1, 72; Cic. Div. in Caecil. 22, 72: non solum ut salvae et incolumes, verum etiam ut amplae atque potentes sint civitates, id. Inv. 2, 56, 169: filium tuom modo in portu vivum, salvom et sospitem vidi, Plaut. Capt. 4, 2, 93 (873): salvam et sospitem rempublicam, Aug. ap. Suet. Aug. 28: in re salvā (opp. in re perditā), Plaut. Trin. 3, 1, 9 (610); so, salva res (opp. perdita), Ter. Eun. 258; cf. Plaut. Rud. 3, 5, 23 (802): Ch. Obsecro, num navis periit? Ac. Salva est navis, id. Merc. 1, 2, 64 (174); id. Rud. 4, 4, 5 (1049): etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva, etc., Caes. B. C. 1, 67 fin.: sana et salva sum, Plaut. Am. 2, 2, 98 (730); cf. id. ib. 2, 2, 88 (720); so with sanus, id. Ep. 4, 1, 36 (561); id. Merc. 1, 2, 65 (175) (al. sarta); id. Ps. 4, 6, 6 (1068): res publica sana ac salva, Cic. Fam. 12, 23, 3 al.; hence, in inscrr., without a connecting particle: SANVS SALVVS, or SALVVS SANVS, Inscr. Orell. 4360 and 2143: bene factum te advenisse, Pamphile, Atque adeo salvom atque validum ... Nam illum vivum et salvom vellem, Ter. Hec. 456; 464: cum bene re gestā salvos convortor domum, Plaut. Stich. 3, 1, 1 (402); so, salvom redire, id. Am. 3, 2, 67 (948); id. Trin. 1, 2, 119 (157); 5, 2, 58 al.: advenire, id. Curc. 4, 4, 5 (561); cf.: tum illum debilem factum ... in curiam esse delatum, cumque senatui somnium enarravisset, pedibus suis salvom revertisse, Cic. Div. 1, 26, 55: numquam salvis suis exuitur servitus muliebris, while their friends are living, Liv. 34, 7; cf.: nec est mendacio locus salvis, qui interfuerunt, Quint. 11, 2, 39: non uxor salvum te vult, non filius, Hor. S. 1, 1, 84: quis te salvo est opus? id. ib. 1, 9, 27: Am. Salvom signum est? So. Inspice. Am. Recte, ita est ut obsignavi, sound, uninjured, Plaut. Am. 2, 2, 142 (774): vasa, id. Poen. 4, 2, 41 (863): epistula (opp. conscissa), Cic. Fam. 7, 25, 1.—Poet.: Penelope, i. e. chaste, inviolate, Prop. 2, 9, 3; cf.: quid salvi est mulieri amissā pudicitiā? Liv. 1, 58, 7: utinam salvis rebus colloqui potuissemus, while matters were still undisturbed, before all was lost, Cic. Fam. 4, 1, 1 et saep.—Rarely with dat.: siquidem ager nobis salvus est, Plaut. Trin. 2, 4, 192 (593); Ter. Hec. 643; cf. id. Ad. 298; id. Heaut. 160: minae viginti sanae ac salvae sunt tibi, Plaut. Ps. 4, 6, 6 (1068).—
- B Freq. with a noun in the abl. absol., without violation of, saving: salvā lege, Cic. Rep. 3, 10, 17; cf.: hoc videmur esse consecuti, ut ne quid agi cum populo aut salvis auspiciis aut salvis legibus aut denique sine vi possit, id. Fam. 1, 2, 4: salvis auspiciis, id. Prov. Cons. 19, 45: salvo officio, id. Rosc. Am. 1, 4: salvo jure nostrae veteris amicitiae, id. Fam. 13, 77, 1: cupio tibi aliquā ex parte, quod salvā fide possim, parcere, id. Rosc. Am. 34, 95: quae salvā fide facere possit, id. Off. 3, 10, 44: pietate salvā, Ov. M. 15, 109: salvo pudore, id. P. 1, 2, 68: salvā virginitate, id. H. 16, 160: tuā re salvā, Plaut. Trin. 2, 2, 95 (370); so, salvā causae ratione, Quint. 4, 2, 75: salvā conscientiā, Sen. Ep. 117, 1: salvā tractatione causae, Quint. 12, 10, 46: salvo poëtae sensu, id. 1, 9, 2: salva innocentia, id. 7, 2, 37: salva gratia, id. 11, 1, 71: salvo ordine, Stat. S. 5, 1, 181: ut salvo jam et composito die possis ibi manere, an unbroken day, Plin. Ep. 2, 17, 2: salvo eo, ut, etc., with this reservation or proviso, that, etc., Dig. 16, 3, 1, § 40.
- II In partic.
- A Salvus sum, I am safe, all is well with me, I am freed from my difficulties, etc.; and, salva res est, the affair is all right, all is well (belonging only to colloquial lang.).
- 1 Salvos sum, salva spes est, ut verba audio, Plaut. Cas. 2, 5, 4 (312): salvos sum, siquidem, etc., id. Merc. 2, 3, 44 (378); cf.: salvos sum, si haec vera sunt, Ter. And. 973: salvos sum, jam philosophatur, Plaut. Ps. 4, 2, 18 (973); id. Rud. 2, 4, 24 (437): Pa. Salva sum. Di. At ego perii, id. Stich. 2, 2, 15 (339): si istam firmitudinem animi obtines; salvi sumus, id. As. 2, 2, 54 (310): tace, obsecro; salvae sumus, Ter. Eun. 834: Pl. Me perisse praedicas. Dae. Meā quidem hercle causā salvos sis licet, Plaut. Rud. 1, 2, 51 (139); cf. id. Ep. 4, 1, 21 (546): ne sim salvus, si aliter scribo ac sentio, may I die, if, etc., Cic. Att. 16, 13, a.—
- 2 Di me servant, salva res est, Plaut. Aul. 2, 2, 30 (207): salva res est! bene promittit! spero servabit fidem, id. Ep. 1, 2, 21 (124): salva res est, philosophatur quoque jam, id. Capt. 2, 2, 34 (284): erubuit: salva res est, Ter. Ad. 643: salva res est; nimirum hic homines frigent, id. Eun. 268: euge, salva res est! Plaut. Rud. 4, 3, 98 (1035): surrexit; horsum se capessit; salva res, id. ib. 1, 2, 83 (171).—
- 3 In eccl. Lat., saved from sin, saved by Christ, Vulg. Act. 2, 21.— Esp.: salvum facere, to save, deliver, bring to salvation, Vulg. 1 Cor. 7, 16; id. Act. 16, 30 et saep.—
- B Salvus sis, a term of greeting or welcome, for salve, how do you do? good-day to you! heaven bless you! also, at parting, farewell: Ge. Ibo atque hunc compellabo. Salvos sis. Di. Et tu salve, Plaut. Stich. 2, 1, 44 (317); cf. id. Bacch. 3, 6, 7 (536); Ter. And. 802: Pl. Pater, salveto. Dae. Salvos sies, Plaut. Rud. 1, 2, 15 (103): Di. Salva sis. Phronesium. Ph. Salve, id. Truc. 2, 4, 8 (359); id. Ep. 4, 1, 22 (547); id. Mil. 3, 3, 28 (902); id. Poen. 3, 5, 6 (751).—In a double sense, Plaut. Pers. 4, 4, 30 (588). —Hence, adv.: salvē, well, in good health, in good condition or circumstances (only in colloquial lang.): Mu. Salve multum, mi pater. Se. Salva sis: salven' advenio? salven' arcessi jubes? Plaut. Men. 5, 2, 26 (778): Thallus ubi sit et quam salve agat, Ap. Apol. p. 302, 34; id. M. 1, p. 114, 13.—So the ellipt. expression, satin' salve? (sc. agis? agitur? res se habent? etc.) is all well? all right? Le. Satin' salve? dic mihi. Ca. Recte, Plaut. Trin. 5, 2, 53 (1177); Ter. Eun. 978 Don.: percontantibus utrimque, Satin' salve, Sall. Fragm. Don. ad Ter. l. l.: cum pater Satin' salve? et quaenam ea moestitia esset? interrogaret eum, Liv. 40, 8, 2 (v. l. satin' salvae?); 3, 26, 9; 6, 34, 8; 10, 18, 11. —Once absol.: salvene? is all well? salvene, amabo? Plaut. Stich. 1, 1, 10 (10).—In a double sense: (Lucretia) quaerenti viro, Satin' salve? Minime, inquit, quid enim salvi est mulieri amissā pudicitiā? Liv. 1, 58, 7.—Comp. and sup. do not occur in the adj. or adv.
qui ‥ silentio transegit noctem, et visitanti se domino suo salvus mane apparuit
lepusculus ab hostibus circumventus ‥ ~us effugit
~i et leti de Roma ad Hiberniam reversi sunt(
mulier, fides tua te ~am fecit(
ipsi ‥ finem facient ‥ ~a vita et membro
cum suis omnibus ~is atque sanis ad Kydicaus ‥ rex noster feliciter est appulsus
isti ‥ cum integris animae ratibus et ~a [gl.: ] incontaminati corporis lintre sine discrimine scopulorum sanctae conversationis habitum petentesgehealdenum
incole maritimi ‥ fractam navem cum toto regis thesauro ad littus pertraxerunt, et omnia que ibidem erant preter homines ~a prorsus reperta sunt
exhibentur membra arma iniquitatis peccato ac diabolo, quae oportuerat ~o sensu avide exhiberi arma justitiae Deo
militonum Christi catervis sine castitatis cicatrice ~o [gl.: i. integro ] pudoris signaculo adsciscitur
vita sibi et prosperitate ~a
~um enim est quod perditum esse timuistis
valefatiebat ille mulieri ~o pudore, illesa castitate
doctores ‥ multa mutaverunt que sancti dixerunt, eos pie exponentes ut possunt ~a veritate
nulla esset omnimodis praeter domorum ruinas, bestiarum volucrumque ventres in medio sepultura, ~a sanctarum animarum reverentia, si tamen multae inventae sint, quae arduis caeli id temporis a sanctis angelis veherentur
Judith ‥ ~a [gl.: i. integra, ] pudoris reverentia ‥ triumphum reportavitgesund
epulabatur gens ex Francis ‥ ~a Francorum reverentia, usque ad nauseam
itinerando vero togas habeant curtas et manicatas ~a tantum loci et temporis necessitate
fratres nostri feliciter et perpetualiter ~a jure illis juxta suae necessitatis proprietatem per omnia ut illis placuerit in Domino fruerentur
hoc ‥ nostra auctoritate, ~a tamen sanctae Romanae aecclesiae et Doroberensis dignitate, prohibeo
rex cepit homagium Roberti ‥ de manerio de W. ‥ ~a regi presentacione sua ad ecclesiam de W.
~o tamen sibi et heredibus suis quod ‥ venire possint et ‥ redimere ‥ cum sibi viderint expedire
concessimus ‥ Johanni ‥ officium parcarie ‥ cum ‥ proficuo agistamenti bestiarum ‥ ~is [sic ] nobis et heredibus nostris sufficienti pastura ferarum nostrarum
te praecipuum salutis meae auctorem scio, ~o eo quod Deum omnipotentem totius bonitatis principatum tenere credo
adducat secum ‥ quot poterit equites et centum pedites, ~o eo quod galee ‥ bene muniantur
eo semper ~o ut ‥ denarios vel pecuniam non recipiant
decanus ‥ jurisdictionem episcopalem ‥ exercebit ‥ hoc ~o, quod ‥
vestimenta ‥ sint in ‥ cista ‥ ~o tamen quod in festis principalibus unum vestimentum optimorum ‥ detur sacerdoti ‥ ad celebrandum in eodem die
non erant plures habentes ‥ voces in hujusmodi eleccione quam fuerunt tunc ibidem ‥ congregati ~o quod in infirmaria ‥ fuit quidam J. D. ‥ monachus, mente alienatus
debet ‥ conducere et reducere ~o conductu monachos ‥ quando ibunt ‥ ad Cestriam ‥ pro aliquo mercato
consilium et auxilium cum ~o ducatu vobis prebebo
castra ‥ dux ei reddat ad voluntatem meam, cum poterit, per ~am custodiam et per ~os obsides, ita quod omnes obsides reddantur filio meo quiete, quando dux habebit regnum Anglie
psalvo reditu capitalis domini quantum pertinet ad dimidium burgagium
datum supradicto pro expensis et ~o conducto dicti libri Londinio ad Cantuariam
durante presenti proteccione et ~agardia nostris
concedo ‥ omnibus venientibus ad feriam S. Wareburge et ~um ibi stare et recedere
ipsi ‥ ~um venire et stare et recedere concedimus
licenciam dedimus ‥ veniendi in Angliam; ita quod ~um venire habeant et ~um stare usque ad festum S. Michaelis
domino Gastoni ‥ eandem [sc. filiam suam ] in ~o suo reddi ‥ faciemus
edificia diruerunt ‥ ita quod defuit locus inclusis ubi sub ~o capita reclinarent
fructus, reditus, et proventus sub ~o custodiri faciatis sequestratos
rex dedit ei manerium illud ‥ donec ‥ rex illud redderet rectis heredibus, et non vult placitare cum ‥ rege, et illud ei reddit ‥ nisi teneat ei illud ~um. et ‥ rex respondit ei quod non tenet ei ~um ‥
quod ponatur per ‥ ~os plegios
poni faciatis per vadium et ~os plegios predictos ‥ archiepiscopos ‥ quod sint coram nobis ‥
pone per vadium et ~os plegios ‥ priorem quod sit coram nobis ‥ responsurus nobis
Deus volens omnes homines ~os fieri
dummodo ~us fiam in die Domini
a Deo missus est peccatores ~os facere(
salvum fac populumque tuum, Deus alme redemptor
si enim in sanitate sua venerit, credo quia ad salutem animae suae in aliquo servitio ecclesiae utilis erit; et si in morte, ~us erit
si ~i facti sint, beneplacet ei ‥ non quod ~us sit causa beneplaciti, licet sic ponatur in consequentia, sed e contrario
ut vos ‥ per terram nostram ~o conducant
terram que fuit ipsius Henrici in manu domini regis ~o custodiri faceret
~o ibidem morentur et ~o inde recedant
quod ‥ proceres libere possent intrare et exire, ~o et secure, civitatem
ad pipam vini ‥ a villa de S. usque villam de F. ~o et secure cariandum
clericos ‥ carceribus ‥ ~o ‥ custodiendos mancipandum
- 1. (v. levende wezens en niet-lev.) behouden, ongeschonden, ongedeerd, gered [civis; exercitus; navis; argentum]; ➤ satisne (of satin) -e? (vul aan: agis) is alles goed met jou?; vivus salvusque gezond en wel; (in abl. abs.) -is legibus zonder wetsovertreding; -is auspiciis zonder de auspiciën te schenden; -o officio zonder zijn plicht te verzuimen; -is populi sociis; pietate -a; -o pudore;
- 2. (nog) in leven; ➤ ne ~ sim of ~ esse nolo si ik wil niet langer leven, als; me -o (abl. abs.) zolang ik nog in leven ben;
- 3. (kom.) ~ sies, sis gegroet! (= salve).
平安。無損者。— sis 請安。願汝平安。Salvis rebus suis 家貲妥協後。Salvo officio 守分後。Salva fide 惟不失信爲要。Satin’ salvae? (res.) 各事皆妥否。
Suggest a Translation
See an image
-
…Catilina exspectant meo beneficio tabulae novae proferuntur, verum auctionariae ; neque enim isti qui possessiones habent alia ratione ulla salvi esse possunt. quod si maturius facere voluissent neque, id quod stultissimum est, certare cum usuris fructibus praediorum…
Cicero, in Catilinam
-
…quod in tanto et tam insidioso bello vix optandum videtur, ut neque bonus quisquam intereat paucorumque poena vos omnes salvi esse possitis. quae quidem ego neque mea prudentia neque humanis consiliis fretus polliceor vobis, Quirites, sed multis…
Cicero, in Catilinam
-
…, dum praediis lectis, familiis magnis, conviviis apparatis delectantur, in tantum aes alienum inciderunt ut, si salvi esse velint, Sulla sit eis ab inferis excitandus qui etiam non nullos agrestis homines tenuis atque egentis in eandem…
Cicero, in Catilinam
-
…Concurrunt laeti mihi obviam cuppedenarii omnes, Cetarii, lanii, coqui, fartores, piscatores ; Quibus et re salva et perdita profueram, et prosum saepe. Salutant ; ad coenam vocant ; adventum gratulantur. Ille ubi miser…
Terence, Eunuchus
-
…differor invidia. Et merito, quoniam potui fugisse puellam nunc ego desertas alloquor alcyonas. nec mihi Cassiope salvo visura carinam, omniaque ingrato litore vota cadunt. quin etiam absenti prosunt tibi, Cynthia, venti aspice ,…
Propertius, Elegies
-
…hanc deducere, et rogitare ad coenam ut veniat Sed Parmenonem ante ostium Thaidis tristem video, Rivalis servum. Salva res est nimirum homines frigent. Nebulonem hunc certum est ludere. Hice hoc munere arbitrantur Suam Thaidem esse .…
Terence, Eunuchus
-
…cupio, qua re, cum ego legem de ambitu tulerim ex senatus consulto, tulerim sine vi, tulerim salvis auspiciis, tulerim salva lege Aelia et Fufia, tu eam esse legem non putes, praesertim cum ego legibus…
Cicero, in Vatinium
-
…uri secarique patimur ut membrum aliquod potius quam totum corpus intereat. sic in rei publicae corpore, ut totum salvum sit, quicquid est pestiferum amputetur. dura vox multo illa durior Salvi sint improbi, scelerati, impii ;…
Cicero, Philippicae
-
…, cum ille tabulis novis adversabatur ; iam fert in oculis, postea quam ipsum Trebellium vidit sine tabulis novis salvum esse non posse. audisse enim vos arbitror, Quirites, quod etiam videre potuistis, cotidie sponsores et creditores…
Cicero, Philippicae
-
…re ; liquerunt, vo ; cem ; illam consulis qui ; rem publicam ; salvam esse ; vellent ;. huic voci fave ; te, Quirites, neque v ;…
Cicero, pro Rabirio Perduellionis Reo