sentire

sentire [CL] 1 to perceive (by any one of the senses, also fig.), sense; b (transf.). c to have a sensation of, feel (also fig.). tum spei caelestis ac si saporem praegustans ~ies quam suavis est Dominus Gildas EB 29; vultur modico major quam aquila, et per centum milia ~ire potest cadavera Comm. Cant. I 356; quamvis caecatus sentiret damna pupillae Aldh. VirgV 498; putrida qui sentis stercora nare tuo Alcuin Carm. 96. 2. 2; dicimus sensus, -a, -um, pro ~itus Osb. Glouc. Deriv. 515; ibi odor ejus ~itur Ps.-Ric. Anat. 28; sensus ‥ recipit speciem aliam ab actu ‥ quia species illa recepta est disposicio propinqua ad accionem ~iendi recipiendum Duns Ord. III 206; ne fetor ~iatur Brinton Serm. 11 p. 42.  b ‘quo semel est imbuta recens, servabit odorem / testa diu’, sentit allia sepe mola Walt. Angl. Fab. 37. 14.  c flagellatur stultus et non ~it Gildas EB 22; ignibus in mediis virens non sentio flammas Aldh. Aen. 15 (Salamandra) 1; Hunorum gladios ter ternis senserat annis / Gallia tota, suis expoliata bonis Alcuin Carm. 9. 81; sensiens paganus flagellum Dei viventis in corpore proprio (Lasrianus 17) VSH II 135; non ~it famem vel sitim (Cainnicus 42) Ib. I 167; Nicholaus ‥ gravissimum dolorem ~iens, ita ut suus cyrurgicus eum incidere proposuisset Mir. Montf. 96. 2 to become or be aware of, sense, discern, recognize: a (w. acc.); b (w. acc. & inf., also ellipt.); c (w. indir. qu.); d (w. quod); e (in gl.). a tantum verba valent, quantum mens sentiet illa Alcuin Carm. 62. 57; 798 mihi videatur sagacitatem vestram hic in hac inquisitione ~ire Id. Ep. 155; 949 sancti viri ‥ quicquid in semetipsis terrenum ~iunt ‥ operibus sanctis exauriunt CS 880; quo possit anima, quod per se non potest, ex cognatione ~ire Alb. Lond. DG 6. 30; accidens per se scentitur ‥ substantia per aliud Bacon VII 23; 1414 quasdam difficultates ‥ ~iverunt Doc. Bev. 109.  b cum ‥ diem sibi mortis inminere sensisset Bede HE IV 11 p. 226; 961 paenis permansuris punitum se ~iat CS 1076; si quis ‥ se injuste gravatum ~iret Laws Romney Marsh 7; 1439 ~iens se non posse sufficere propter senium et adversam valetudinem DCDurh. f. 237r; Anglorum regnum ‥ magnum repente et inauditum cunctis seculis †sensite [l. sensit e] suis membris dispendium emanasse Wals. HA I 453.  c sensus quomodo ~iant vel quid ipsi sint ~ire nequeunt Adel. ED 14; 1160 ~is ipse quid ~iam J. Sal. Ep. 59 (124).  d tunc ~it quod nil valet magica ars contra Christianitatem (Aedus 20) VSH I 40; sensi quod amor michi tantum fecerat errorem Map NC III 2 f. 36.  e ~is, intellegis GlC S 269. 3 (absol.) to have full use of one's senses and faculties, to be alert and conscious. Dei ‥ omnipotentia naturalis, qua eos facit esse, vivere, atque ~ire, rationales esse Alcuin Dogm. 28B; animalia sunt, vivunt et ~iunt et sciunt Quaest. Salern. B 23; vivit igitur et vegetatur animal, ~it et movetur Alf. Angl. Cor 1. 2; sic superiora queque inferiora gubernant ‥ ~encia utuntur vegetantibus, et ab inanimatis vegetantia nutriuntur Fortescue NLN I 46. 4 to be conscious of, feel (an emotion). magnopere cavendum est, ne cum illicita concupiscentia, quam invitus ~it, saepius intrinsecus familiare colloquium habeat Alex. Cant. Dicta 17 p. 177; 1410 amor ‥ quem ‥ semper sensii [sic] favorabilem FormOx 191. 5 to hold or express a belief or opinion, believe, think; b (w. de). c (eadem ~ire cum) to agree with. d (~ire aliter) to disagree. e (inf. as sb.) opinion. f (p. ppl. as sb. n.) thought. ex pauperum gregem [sic] humiliter ~ientium, primos institueret duodicem ecclesiae columnae Theod. Laterc. 18; ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum quam ego per interpretem potest explanare quae ~imus Bede HE III 25; c802 audiat, quid beatus Augustinus in libro quarto pulcherrimi operis de Sancta Trinitate ~iat Alcuin Ep. 307; a signis, Capricorno et Aquario ‥ frigus nobis et pluvias, mensibus videlicet Januario et Februario, provenire ~imus Alb. Lond. DG 1. 4; si papa aliquis esset diffamatus de heresi, non esset propter hoc certum ipsum sensisse hereticam pravitatem Ockham Dial. 520; 1409 sensciens ‥ constituentes meos ‥ fore et esse dampnifficatos Foed. VIII 578.  b si bene ~imus et intellegimus de eo, hoc est de Sancta Trinitate, nobis erit lignum vitae Comm. Cant. I 36; 799 quisquis pie de Christo ~it Alcuin Ep. 166; ut quod illi duo de petenda [h]ac re ~irent, omnes unanimiter consentirent (Geraldus 12) VSH II 113; nihilominus de tua dignitate secus quam deceat ~irere [sic] nequeo Free Ep. 59.  c cum amicis principibus et consiliariis suis sese de hoc conlaturum esse dicebat, ut, si et illi eadem cum eo ~ire vellent, omnes pariter in fonte vitae Christo consecrarentur Bede HE II 13; de sacrificio vero in quo idem Graeci nobiscum non ~iunt Anselm (Azym. 1) II 223; demones ‥ nec naturas veraciter mutare posse simul cum Augustino ~imus Gir. TH II 19.  d qui de Pascha aliter ~iunt Bede HE III 25; nullus sanae mentis aliter ~it Anselm (Lib. Arb. 1) I 208; cum consensu omnium roboratus in aliter ~ientes fulmen excommunicationis intorsisset W. Malm. GP I 53.  e 1352 doctores ‥ nobis super dictis conclusionibus dicerent ‥ suum ~ire Conc. III 157b; 1426 predicta ‥ sufficiebant secundum ~ire suum ad probandum Reg. Cant. 177.  f componit ‥ [virtus] cogitativa sensita, non formando proposiciones sed confundendo formas imaginatas et intenciones Peckham QA 78. 6 (w. acc. obj. or acc. & inf.) to have (something) in mind, to intend, plan (something). p754 legibus ecclesiasticis relictis multi juxta proprias adinventiones prava et plurimorum nociva saluti ~iunt, adfirmant atque agunt (Cuthb. Cantuar.) Ep. Bonif. 111; sensuimus riteque providimus ordinandum et statuendum, ordinamus ‥ Dign. Dec. 31 p. 28; 1325 arciste ad vocationem procuratorum seorsum ab aliis facultatibus videant quid ~iant faciendum StatOx 128.