species
species, a sight, look, view, appearance, aspect, mien
they are not able to endure the sight of pain
to impose an appearance of justice upon fraud
- I Act., a seeing, sight, look, view (rare; cf. aspectus): speciem quo vortimus, Lucr. 4, 242; so id. 4, 236 (for which, a little before, visus); 5, 707; 5, 724; Vitr. 3, 2 fin.; 5, 9: si tantis intervallis nostra species potest id animadvertere, id. 9, 4: qui sensus nostros specie primā acerrime commovent, Cic. de Or. 3, 25, 98: qui doloris speciem ferre non possunt, id. Tusc. 2, 23, 54.—
- II Pass., prop. that which is seen in a thing, i. e. the outward appearance, outside, exterior; shape, form, figure, mien, etc. (freq. and class.; syn. forma).
- A Lit.: praeter speciem stultus, Plaut. Most. 4, 2, 49 (933): quod speciem ac formam similem gerit ejus imago, Lucr. 4, 52; cf.: quae species formaque pugnae, qui motus hominum non ita expictus est, ut, etc., outlines, contours, Cic. Tusc. 5, 39, 114: esse aliquem humanā specie et figurā, id. Rosc. Am. 22, 63: hominis esse specie deos confitendum est, id. N. D. 1, 18, 48: edepol specie lepida mulier! Plaut. Rud. 2, 4, 2 (415); cf.: bellan' videtur specie mulier? id. Bacch. 4, 7, 40 (838); id. Most. 1, 3, 23 (179); id. Mil. 4, 2, 10 (1000); 4, 6, 20 (1235): urbis speciem vidi, id. Pers. 4, 4, 2 (560); so, species praeclara oppidi, Cic. Rep. 3, 32, 44; id. Verr. 2, 4, 58, § 129: sphaerae (Archimedeae), etc., id. Rep. 1, 14, 21: navium, Caes. B. G. 4, 25; cf.: nova atque inusitata, id. ib. 2, 31: horribilis, id. ib. 7, 36: agro bene culto nihil potest esse specie ornatius, Cic. Sen. 16, 57: horum hominum species est honestissima, id. Cat. 2, 8, 18: ad speciem magnifico ornatu, as to outward appearance, id. Verr. 2, 1, 22, § 58: populi, id. Rep. 3, 33, 45: nec ulla deformior species est civitatis, quam illa, in quā opulentissimi optimi putantur, id. Rep. 1, 34, 51: speciem honesti habere, the look or semblance of what is right, id. Off. 3, 2, 7: turba majorem quam pro numero speciem ferens, Curt. 3, 2, 3; cf.: fallaces sunt rerum species, quibus credimus, Sen. Ben. 4, 34, 1.—
- 2 Something seen, a spectacle, sight, appearance: ponite itaque ante oculos miseram quidem illam ac flebilem speciem, Cic. Phil. 11, 3: non tulit hanc speciem furiatā mente Coroebus, Verg. A. 2, 407 (cf. I. supra).—
- 3 Trop., that which is seen by the mind, an idea, notion: hanc illi ἰδέαν appellabant: nos recte speciem possumus dicere, Cic. Ac. 1, 8, 30; cf. id. Top. 7, 30: insidebat in ejus mente species eloquentiae, id. Or. 5, 18: excellentis eloquentiae speciem et formam adumbrabimus, id. ib. 14, 43: species, forma et notio viri boni, id. Off. 3, 20, 81; cf.: prima sit haec forma et species et origo tyranni, id. Rep. 2, 29, 51: qui species alias veri scelerisque capiet, Hor. S. 2, 3, 208: utinam non inanes species anxio animo figuraret, Curt. 7, 1, 36.—
- B In partic.
- 1 A look, show, seeming, appearance, semblance, pretence, cloak, color, pretext, etc. (opp. that which is real, actual, etc.).
- a In gen.: obiciuntur saepe formae, quae reapse nullae sunt, speciem autem offerunt, Cic. Div. 1, 37, 81: ista securitas specie quidem blanda sed reapse, etc., id. Lael. 13, 47: cujus rei species erat acceptio frumenti, Sall. J. 29, 4: fraudi imponere aliquam speciem juris, Liv. 9, 11: specie liberā ... re verā, etc., id. 35, 31; cf.: litteras inanis vanā specie libertatis adumbratas esse, id. 33, 31, 2 Weissenb. ad loc.: plurimi ibi a fallaci equitum specie agasonibusque excepti sunt, id. 7, 15, 7: si dux primam speciem adpropinquantis terroris sustinuisset, id. 44, 6, 6 Weissenb. ad loc.: quae (nomina) primā specie admirationem, re explicatā risum movent, Cic. Fin. 4, 22, 61: quaedam humanitatis habent primam speciem ut misericordia, id. Tusc. 4, 14, 32: similitudinem quandam speciemque sapientium gerere, id. Off. 3, 4, 16: si speciem utilitatis voluptas habere dicetur, id. ib. 3, 33, 120.— Hence,
- b Esp. with gen. of that which is assumed or pretended, under pretext of, under pretence of, etc.
- α With abl.: fortis viros specie quādam virtutis adsimulatae tenebat, Cic. Cael. 6, 14.—
- β With sub: sub specie tutelae liberūm ejus invasisse regnum, Curt. 9, 2, 7; 10, 6, 21; Liv. 44, 24, 4.—
- γ With per: per speciem celebrandarum cantu epularum, Liv. 9, 30, 8: per speciem auxilii Byzantiis ferendi, re ipsā, etc., id. 39, 35, 4; 40, 13, 8; 42, 52, 8.—
- δ With in: si quis in speciem refectionis (viae) deteriorem viam facit, Dig. 43, 11, 1, § 2.—Adverb.: in speciem, for a show, as a pretence: haud dubio in speciem consensu fit ad Poenos deditio, Liv. 24, 1, 8: dilatā in speciem actione, re ipsā sublatā, id. 3, 9, 13; so, ad speciem tabernaculis relictis, Caes. B. C. 2, 35 fin.; id. B. G. 1, 51; Q. Cic. Pet. Cons. 5, 18 al.—
- 2 Also with gen.: in speciem, after the manner, in the fashion, like (cf. tamquam; poet.): inque chori ludunt speciem, Ov. M. 3, 685: in montis speciem curvari, id. ib. 15, 509; cf.: scorpiones vermiculos ovorum specie pariunt, Plin. 11, 25, 30, § 86.—
- 3 Pregn., like the Engl. show, for ornament, display, splendor, beauty (cf.: dignitas, venustas): ut in usum boni sint et in speciem populo, Plaut. Most. 1, 2, 42 (125): fuit pompa, fuit species, fuit incessus saltem Seplasiā dignus et Capuā, Cic. Pis. 11, 24: adhibere quandam in dicendo speciem atque pompam, id. de Or. 2, 72, 294: speciem candoremque caeli, id. Tusc. 1, 28, 68; cf. id. N. D. 2, 37; 2, 39: specie et motu capere homines, id. Brut. 62, 224: triumpho praebere speciem, Liv. 34, 52, 10: addere speciem, id. 37, 40; 9, 40: si fortunatum species et gratia praestat, Hor. Ep. 1, 6, 49; cf. id. ib. 2, 2, 203: ducit te species, id. S. 2, 2, 35: speciem Saturnia vaccae probat, Ov. M. 1, 612: juvenis, Juv. 10, 310: corporis, Curt. 7, 9, 19; Vitr. 3, 2.—
- C Transf.
- 1 Concr. (for simulacrum, i. q. εἴδωγον).
- a An appearance in sleep, a vision, apparition (mostly poet.), Lucr. 1, 125: repetit quietis Ipsa suae speciem, Ov. M. 9, 473: voce suā specieque viri turbata soporem Excutit, id. ib. 11, 677: in quiete utrique consuli eadem dicitur visa species viri, etc., Liv. 8, 6: per nocturnas species, id. 26, 19; cf.: mirabundi velut ad somni vanam speciem, id. 33, 32, 7; Sil. 13, 394; Curt. 3, 6, 7.—
- b A likeness, image, statue: tum species ex aere vetus concidit ... Et divum simulacra peremit fulminis ardor ... Sancta Jovis species ... Haec tardata diu species tandem celsā in sede locata, Cic. poët. Div. 1, 12, 21.—
- 2 Reputation, honor: o speciem dignitatemque populi Romani, quam reges pertimescant, Cic. Dom. 33, 89.—
- 3 The particular thing among many to which the looks are turned; hence, a particular sort, kind, or quality, a species: species pars est generis, App. Asclep. p. 78, 26: harum singula genera minimum in binas species dividi possunt, etc., Varr. R. R. 3, 3, 3; cf.: genus est id, quod sui similes communione quādam, specie autem differentes, duas aut plures complectitur partes, Cic. de Or. 1, 42, 189: primum illud genus quaerimus, ex quo ceterae species suspensae sunt ... Homo species est, ut Aristoteles ait, canis species: commune his vinculum animal, Sen. Ep. 58, 7; Varr. R. R. 1, 9, 4; id. L. L. 10, § 18; Cic. Inv. 1, 27, 40; id. Or. 10, 33; id. Top. 18, 68; Quint. 3, 6, 26; 3, 10, 2; 5, 10, 90 al.: codicillis multas species vestis, argenti specialiter reliquit, many kinds or sorts, Dig. 34, 2, 19; cf. ib. 41, 1, 7.—
- b In later jurid. lang., a special case: proponitur apud eum species talis: Sutor puero discenti cervicem percussit, etc., Dig. 9, 2, 5 fin.; 31, 1, 85.—
- c In late Lat., goods, wares (that are classed together; cf. assortment); publicae, Cod. Just. 1, 2, 10: annonariae, ib. 11, 73, 3: vendenda sit species, i. e. wine, Pall. Oct. 14, 3.—Esp., spices, drugs, etc., Macr. S. 7, 8 med.; Dig. 39, 4, 16, § 7; Pall. Oct. 14 fin.
mira referunt de incognitis ~ebus quas in oriente viderunt
omnium rerum ~es lux animae annuntiat quas ipsa in se acceptas specificat
vitam eternam per ~em quandam visionis interne amantibus ingerit
~es visibilis est substantia assimilata nature solis lucens et radians, cujus radiatio conjuncta radiationi corporis lucentis exterius totaliter visum complet
~es ‥ hic ‥ transumitur ‥ ad designandum primum effectum cujuslibet agentis naturaliter. ‥ dicimus lumen solis in aere esse ~em lucis solaris ‥ et lumen forte cadens per fenestram ‥ nobis satis est visibile et est ~es lucis stelle
sicut ergo res sensibilis suam ~em gignit in oculo, que ~es, quia per ipsam video rem extra, est mihi racio videndi
intellectus est quasi tabula nuda in qua nihil est pictum vel scriptum donec cognoscibilium ~es acquirantur
vertigo est obvolucio visibilis ~ei ante oculos
fauni ‥ a capite usque ad umbilicum hominis ~em habent
pro diversa capillorum ~e unus Niger ‥ alter Albus Heuuald diceretur
comptis qui potuit notis ornare libellos / atque apicum speciem viritim sic reddit amoenam / hac arte
saphirus habet speciem / celesti throno similem
erat ‥ spectabilis prout humana ~es exigit
arbor sancta ‥ pini ~em habebat
lego ‥ totam cameram cum omnibus et singulis pannis, vasis, et utensilibus, in quibuscumque ~ebus existunt
caeruleam fulgore ~em aureo per omnes miscebat squamas
montem ‥ dignum ‥ pro insita sibi ~e venustatis
~em et pulchritudinem anime tuae
fructus ‥ sapore et ~e ceteris plurimum prestantes
Robertus genuit W. Bastardum ex concubina, cujus ~em in choreis saltantibus forte conspicatus, nocte sibi eam copulavit
Spiritus Sanctus in ~e columbae descendit
Spiritu Sancto qui super dominum Jhesum in ~e columbe apparuit
dominus ‥ Jesus Christus sub ~e scolaris ei dignatus est apparere
diabolus in ~e hominis se illi in itinere sociavit
cum qua [sc. Leda ] Jupiter concubuit in ~em cygni
non deceptibilis auri ~es nec ulla terrenae delectationis voluptas
theologia ‥ nostra multis ~ebus debet comi
florum ‥ magis attendere ~em quam fructus utilitatem
multi qui pridem regi ~e tenus adheserunt advenientem ducem ultro susceperunt
servitus ‥ acceptura ‥ diadema ~ei de manu Domini pro mercede(
Jhesus Christus ‥ ~e[m ] inmortalitatis attribuens et vitam post hanc mortem resurgendo permittens
per hanc ab spe ad ~em pervenire
ut ‥ Deum deorum in Sion mereamus ~etenus speculari
inter fidem et ~em intellectum quem in hac vita capimus esse medium intelligo
fervencius ad contemplandam ~em Conditoris anehelabant
transivit ‥ pater ‥ de mundo ad Patrem, de fide ad faciem, de spe ad ~em
[archiepiscopum ] quislibet ‥ adorare pro viva magne industrie ~e debuisset nisi ‥
septiformem universalis ecclesiae ~em praefigurasse noscuntur
panem altaris versum in carnem, vinum calicis in sanguinem propalam ostenderet et denuo in genuinam ~em retorta
remansit interim Wlstanus in seculo ~e non mente, non animo sed corpore
lupam conspicit sub ~e ferina gemitus et planctus humanos emittentem
struccio ~em volandi habet sed vim volandi non habet
Deus ‥ sic ordinavit hujus mundi sensibilis creaturas quas propter hominem ipse condidit ut suis formis et ~ebus quasi ‥ litteris significantibus denunciarent homini salvacionis sue beneficium
~es est conscientie diffidentis amicum in articulo necessitatis insinuatione verborum preces involvere
tandem jam senex ~e tenus regi reconciliatus
[demones ] ~etenus que a vero Deo creata sunt ‥ commutant
dilexit nos Deus non mediocriter ‥ sed plenius ‥ non ~etenus, non forinsecus quasi in superficie, sed intrinsecus et medullitus
sideris ad speciem perfecta nitentia fulsit
~em dormientium meditantes
ut altioris gradus exemplo in se virtutum ~em deliniaret
taciturnus ~em pretendit confitentis
per fidi speciem, proprium commendat honorem / et juramentis perfida corda ligat
sub ~e mimi subiens tentoria
milites ‥ ~em negotiatorum mentientes
redi ‥ ad monasterium, quia ego sub tua ~e usque modo officium tuum adimplevi
bene noverit virum non sincere diligere sed ei ~etenus obsequii sui amorem praetendere
~etenus illi regis nomine donato
dum ‥ Etheldrida ~etenus regio famularetur cubili
plurimi dissimulata pavide vel callide ira ‥ siluere et principi ‥ ~etenus paruere sub exspectatione ‥ temporis quo a suis cervicibus jugum ejus excuterent
precibus sive rationibus ~etenus potius quam medullitus flexus, rancore ‥ dissimulato
negligentius cepti [operis ] fabrica ut ~etenus ad hoc magis quam studio intendentum proficiebat
sub ~e [v. l. spe ] colloquii
sub ~e pacis eos dolo decipere conatus est
sub ~e reformande pacis ‥ convenire debeatis
caeli speciem depingent sidera pulchram
habent ‥ nigre rotule inter se effigiatas ~es pavonum
simulacrum illud εἴδωλον dictum est quod nos Latine ‘~em doloris’ dicimus
statua hec spheram sub ~e mundi in manu sua dextra et gladium in manu sinistra sub ~e virtutis bellice gerebat
de palma ‥ dici creditur quod longa sui vetustate longanimitatis sive eternitatis quandam ~em gerat
[diabolus ] venit ad eum in ~e
diabolica visio sive ~es apparuit inter eos
necessarias in diversis ~ebus possessiones conferret
multa in variis ~ebus spolia
quomodo plures homines in ~e sint unus homo
est ‥ gramen ~es herbe
testimonium ‥ alicujus superioris tota ~e humana
accorus est ~es yris cujus radices sunt rubre
sub duabus ~ebus hoc sacramentum sumitur
si illud quod in calicem cecidit sit venenosum, et timeat sacerdos quod ~es vini sit infecta, consulunt quidam ‥ quod ipsa ~es vini ‥ supra sacrarium comburatur
de sacerdotibus celebrantibus et consumentibus ~es sacramenti altaris
de sacramento altaris sub utraque ~e a laicis sumendo
prima ‥ exposicio salvari potest accipiendo simile secundum genus et dissimile secundum ~em
differencia ‥ est principium constitutivum ~ei intrinsecum
~es specialissima est substancia
cum innumerabiles tormentorum ~es horresceret
post innumerabilia tormentorum genera
in multis modis ac diversis ~ebus Olimphum cum syderibus rotari suo nutu perficiens
quattuor ‥ ~es cogitationum sunt
aliam [intencionem ] ejusdem ~ei
~es hominis non est forma ejus tantum, quod intendebat Plato, sed aggregatum ex materia et forma
~es ‥ sunt ea que inveniuntur ad multa et ~es est illud quod invenitur cuilibet
si qua in aliis quibuslibet negotiis vel ~ebus nobis necessariis providetis, communicare dignemini(
vobis ‥ mandamus quatinus citetis ‥ oppositores si qui sint in ~e, alioquin in genere omnes ‥ qui contra ‥ eleccionem ‥ dicere ‥ voluerint
legatoriis quibus naves aliquas in testamento nostro reliquimus in genere aut in ~e
dicens illud nimis generaliter fuisse locutum, asserens ulterius illud ‥ ~etenus oportunum fore proferre
nominatim et in ~e
dumtamen testes declarent in ~e id quod in dictis articulis in genere continetur
in ~e volumus quod ‥ familiaris noster ‥ habeat cc marc'
nomina ‥ in ~e et singillatim ‥ annotantur et specificantur
ab omni in ~e hereticorum fallacia protegat
numquid non habuimus equos viliores plurimos vel alias ~es quae ad pauperum dona sufficerent
calicem ‥ argenteum aliasque preciosas ~es protulit
munera ingentia in auro et serico et in aliis ~ebus et in equis et camelis mittit Henrico
~em aliquam sibi fecerit
corpus ‥ aromatibus aliisque ~ebus condire voluerunt
pro ~ebus emendis
insula ‥ in qua crescit copia ~ei que dicitur mastic
quamvis lintheaminibus caput ejus involvisset et ~es odoriferas pregustasset
clerici petentis zuheram et alias ~es
assumat ‥ sibi prior ‥ senescallum ‥ qui plenam administracionem [habeat ] in ‥ custodia jocalium vini et ~arum
ei in montibus aureis et ~ebus aromaticis et in gemmis est vicinus
musteolum est quoddam oleum de musco et aliis ~ebus aromaticis factum
oblatas, fructus, species, galfras nebulasque / mappula contineat
post prandium ‥ rex et archiepiscopus ‥ ~es prout moris est post cibum sumpturi
in ~ebus conventus die sancti Johannis
in diversis ~ebus confectis emptis
in ‥ pomis, piris, walnotis, et aliis ~ebus
gustavit species et dulcia vina bibebat
I ¶ 1 vue, regard : Lucr. 4, 236 ; 4, 242 ; 5, 707 ; Vitr. Arch. 9, 4 ¶ 2 ensemble des traits qui caractérisent et font reconnaître un objet ; aspect : humana specie et figura Cic. Amer. 63, avec lʼaspect et la conformation de lʼhomme ; speciem boni viri præ se ferre Cic. Off. 2, 39, donner lʼimpression dʼun homme de bien ; hospitis speciem non effugere Cic. Br. 172, garder la caractéristique dʼun étranger ; speciem habere honesti Cic. Off. 3, 7, avoir les caractères de lʼhonnête, cf. Cic. Tusc. 4, 30 ; honestum natura et specie sua commovet Cic. Off. 2, 32, lʼhonnête émeut par son essence propre et ses traits caractéristiques ; summa species arborum stantium relinquitur Cæs. G. 6, 27, 4, on laisse de quoi donner lʼimpression la plus complète que les arbres se tiennent debout normalement ¶ 3 ce qui apparaît aux regards, aspect, extérieur, air, dehors, etc. : horum hominum species est honestissima Cic. Cat. 2, 18, ces hommes ont un air des plus honorables ; universa comprensio et species orationis Cic. Or. 198, le pourtour et la forme de la phrase dans son ensemble ; navium species inusitata Cæs. G. 4, 25, 1, forme de navires inusitée ; ager una specie Sall. J. 79, 3, champ dʼaspect uniforme || nova atque inusitata specie commoti Cæs. G. 2, 31, 1, bouleversés par ce spectacle nouveau et extraordinaire ; ponite ante oculos miseram illam ac flebilem speciem Cic. Phil. 11, 6, représentez-vous cette scène (ce tableau) pitoyable et lamentable || specie Cic. CM 57 ; ad speciem Verr. 2, 1, 58 ; in speciem Cæs. G. 7, 23, 5, pour lʼaspect, au point de vue de lʼaspect ¶ 4 bel aspect, grand air, éclat, lustre, etc. : species candorque cæli Cic. Tusc. 1, 68, la beauté et la splendeur du ciel ; triumpho præbere speciem Liv. 34, 52, 10, ajouter de lʼéclat au triomphe ; adhibere quamdam in dicendo speciem atque pompam Cic. de Or. 2, 294, donner à sa parole un air de dignité et dʼassurance ; species dignitasque populi Romani Cic. Domo 89, grandeur et majesté du peuple romain ¶ 5 sens concret a) apparition, vision nocturne, fantôme : Lucr. 1, 125 ; Ov. M. 9, 473 ; 11, 677 ; Liv. 8, 6, 9 ; 26, 19, 4 ; b) statue, image : [poet.] Cic. Div. 1, 21 ; c) fantôme de lʼimagination : Hor. S. 2, 3, 208 ; P. 7 ; Curt. 7, 1, 36 ¶ 6 apparence, semblant : speciem pugnantium præbere Cæs. G. 3, 25, 1, avoir lʼapparence de combattants ; ad speciem Cæs. G. 1, 51, 1 ; C. 2, 35, 6 ; in speciem Cæs. G. 5, 51, 4, pour lʼapparence, pour faire illusion ; specie... reapse Cic. Læl. 47, en apparence... en réalité ; speciem offerre Cic. Div. 1, 81, ne présenter quʼune apparence ; præclara classis in speciem Cic. Verr. 2, 4, 86, belle flotte en apparence || senatus specie Sall. C. 38, 2, sous couleur de défendre le sénat, cf. Liv. 30, 20, 5 ; sub specie tutelæ Curt. 9, 2, 7, sous prétexte de tutelle, cf. Curt. 10, 6, 21 ; Liv. 44, 24, 4 ; per speciem auxilii ferendi Liv. 39, 35, 4, sous couleur de porter secours, cf. Liv. 9, 30, 8 ; 40, 13, 8 ; 42, 52, 8 ¶ 7 [droit] cas particulier, espèce ; hæc species incidit in cognitionem meam Plin. Min. Ep. 10, 56, 4, voici un cas qui a été soumis à ma compétence (dont jʼai eu à connaître) ; proponitur apud eum species talis... Dig. 9, 2, 5, on lui soumet le cas suivant..., cf. 31, 1, 85 ¶ 8 [décad.] a) objet, marchandise, denrée : sing., Pall. 11, 14, 3 ; pl., publicæ species Cod. Just. 1, 2, 10, marchandises publiques, cf. 11, 73, 3 ; b) épices, drogues, ingrédients : Macr. Sat. 8, 7, 8 ; Dig. 39, 4, 16.
II t. de philosophie : ¶ 1 ce par quoi se manifeste (se révèle) extérieurement une notion, un principe ; aspect, considération, point de vue, etc. : utilitatis speciem videbat, sed eam, ut res declarat, falsam judicavit, Cic. Off. 3, 99, lʼintérêt se montrait à lui, mais sous un aspect quʼil jugea décevant, comme les faits le prouvent ; cf. Cic. Off. 3, 41 ; 46 ; 47, etc. ; utilitatis specie peccatur Cic. Off. 3, 46, la considération de lʼintérêt fait commettre des fautes ; cum aliqua species utilitatis objecta est... Cic. Off. 3, 35, quand lʼutilité sʼoffre à nous avec tel ou tel caractère apparent ; objecta specie voluptatis Cic. Fin. 1, 47, quand sʼest dressée devant eux lʼidée du plaisir ¶ 2 lʼidée platonicienne, = ἰδέα Cic. Ac. 1, 30 ; 33 ; Tusc. 1, 58 || image ou représentation quʼon se fait dʼune chose : doloris speciem non ferre Cic. Tusc. 2, 54, ne pas supporter lʼidée de la douleur ¶ 3 type : obversentur species honestæ et veræ Cic. Tusc. 2, 52, quʼil ait devant les yeux des types réels de vertu ; species civitatis Cic. Rep. 1, 51, type, forme de gouvernement ; eloquentiæ Cic. Or. 18, un type, un idéal de lʼéloquence ¶ 4 espèce [dʼun genre] : Cic. Or. 6 ; Top. 30 ; 31 ; 68 ; Quint. 3, 6, 26, etc. ; Sen. Ep. 58, 7.
➳ arch. gén. specie ou specii, cf. Gell. 9, 14, 15 || specierum, speciebus remplacés par formarum, formis Cic. Top. 30, mais employés à la décad.
- 1. het zien, kijken, blik; ➤ primā specie op het eerste gezicht;
- 2. aanblik, uiterlijk, verschijning, voorkomen, ook metaf. [humana; caelestis; horribilis; ridentis]; ➤ duo signa eādem specie ac formā; speciem horribilem praebere; specie famave door zijn uiterlijk of naam; in speciem (m. gen.) lijkend op: in speciem montis;
- 3. schoonheid, pracht, luister, glans [caeli; iuvenis; vaccae; auri]; ➤ specie insignis; triumpho maximam speciem captiva arma praebuere (Liv.); speciem in dicendo adhibere; — metaf. aanzien [populi Romani];
- 4. droombeeld, visioen [nocturna; viri; interempti filii];
- 5. beeld, afbeelding [Iovis];
- 6. (uiterlijke) schijn [fallax; humanitatis; pugnantium; imperii ogenschijnlijk opperbevel]; ➤ fraudi imponere speciem iuris; speciem honesti praebere, habere of prae se ferre; utilitatis speciem habere of prae se ferre; speciem alci facere (m. aci.) bij iemand de indruk wekken; speciem hosti fecit ibi omnem exercitum esse (Liv.); specie, per en in speciem ogenschijnlijk, schijnbaar; per speciem auxilii ferendi; ad speciem voor de schijn; ad speciem alariis uti voor een schijnmanoeuvre; — ook mom, voorwendsel: specie (m. gen.) onder het mom van;
- 7. voorstelling, idee, indruk [recti]; ➤ veram speciem senatūs capere (Liv.) een juist beeld v.d. senaat krijgen;
- 8. ideaal, toonbeeld [libertatis; eloquentiae; viri boni];
- 9. soort, type, categorie als onderdeel van een groter geheel; ➤ genus universum in species certas partietur (Cic.);
- 10. (jur.) casus, geval;
- 11. (Laatl.) plur. (a) goederen; (b) kruiden, specerijen; ingrediënten, bestanddelen.
形。樣。可觀之事。想之像。怪幻。美。飾。彷彿。威儀。刻像。畫像。外貌。小類。私題。香料。— annonariae 粮食。Prima specie 乍看。外皮。Specie vel in speciem vel per speciem 外貌。外皮。Habere speciem ejus rei 相似彼物。Induere speciem ejus 裝其容貌。Speciem insulae praebere 像海島。Praeter speciem stultus es 人想不到汝之痴。
Suggest a Translation
See an image
Species annonariæ, apud Vegetium lib. 3. cap. 3. et in Codice non semel. Senator lib. 12. Epist. 22 :
Et ideo memoratæ SpeciesGregorius Turon. lib. 5. cap. 5 :(vini, olei, etc.) in tot solidos datæ pro tributaria functione... reputentur.
O si te habuisset Massilia Sacerdotem, nunquam naves oleum, aut reliquas Species detulissent, etc.
Si alicui aurum, argentum, aut ornamenta, vel Species fuerint commendatæ, sive custodiendæ traditæ, etc.Idem Gregorius Turon. lib. 6. cap. 5 :
Judæus quidam....... qui ei ad Species coëmendas familiaris erat, advenit.Lib. 6. cap. 38 :
Magni ibidem thesauri ex auro argentoque, et multarum Specierum reperti sunt.Lib. 7. cap. 25 :
Equos quoque ejus, aurum argentumque, sive Species, quas meliores habebat, pariter auferentes, etc.Lib. 10. cap. 2 :
Direptam Speciem de manu cujusdam mercatoris ad metatum detulit.Marculfus lib. 1. form. 31 :
Præcipientes, ut quicquid ex successione parentum,..... vel per quælibet instrumenta Chartarum ad eundem juste pervenit, tam in villabus, mancipiis, ædificiis, accolabus, auro, argento, speciebus, ornamentis, mobili aut immobili, etc.Walafr. Strabus de Miraculis S. Galli lib. 2. cap. 1 :
Eum ad subterraneum duxit armarium : quod cum idem Vicarius aperiri fecisset, Species, quas inibi reperit, his, qui secum erant facta divisione distribuit.Vox Ammiano, Capitolino, et aliis usurpata, et in veteri Chartula plenariæ securitatis descripta a Brissonio lib. 6. Formul. pag. 647.
Sanguis episcopi vel excelsi principis vel scribæ, qui ad terram effunditur, etc. Si in Specie tertiam partem de argento, et comparem verticis de auro, etc.
In utilitate domnorum partibus Britanici seu Wasconici hostiliter ordine ad Specie mea fuisti, etc.
Oremus, fratres dilectissimi ut Dominus ac Deus noster Speciem istam, suo ministerio consecrandam, cœlestis gratiæ inspiratione sanctificet.
Espices. Marcianus JC. leg. 16. § 7. D. de Publ. et Vectig. (39, 4.) :
Species pertinentes ad vectigal, cinnamomum, piper longum, piper album.Marcell. Empiricus, seu Vindicianus Archiater :
Senator lib. 12. Epist. 18 :Adde et aromaticas Species, quas mittit Eous.
Species præterea, quæ mensis regiis apparentur, exactas tota sedulitate perquirite.Ildefonsus Toletanus in Chron. in Heraclio :
Cum hac illacque cum diversis Speciebus aromatum et divitiarum causa lucri pergeret, etc.Joan. Sarisberiensis lib. 8. Policrat. cap. 6 :
Conficiuntur salsamenta garo ; nihil vilius est nisi complurium polliceatur effectus, et judicia Specierum.Adde lib. 8. cap. 11. Will. Tyrius lib. 12. cap. 23 :
Erant autem naves eædem orientalibus oneratæ mercibus, Speciebus videlicet, et pannis sericis.Chronicon Reichersperg. :
Mille et 50. dextrarios Turcos et Species infinitas, et quas noverat pretiosiores misit.Et infra :
30. quintarios de pipere, et alias Species sine numero.Eckehardus de Casibus S. Galli cap. 13 :
Speciebus quoque et antidotis, et prognosticis Hippocratis singulariter erat instructus.Proverbium medicorum vulgare apud Joannem Sarisber. lib. 5. Policrat. cap. 10 :
Pro solis verbis montanis utimur herbis, Pro caris rebus, pigmentis et Speciebus.
Statuta Cluniacensia Petri Venerab. cap. 9 :Qui mist en reube odour ambrine Ni autre Espece Alexandrine.
Statutum est, ut ab omni mellis ac Specierum cum vino confectione, quod vulgari nomine Pigmentum vocatur,..... fratres abstineant.Archithrenius lib. 2. cap. 6 :
Continuator Nangii ann. 1359 :Itur ad Eoas Species, messemque perusti Axis odoriferam, ventris divellere toto Nititur orbe dapes, et condimenta libido.
Et tunc ad invicem in signum pacis vinum et Species cum gaudio receperunt.
Quo finito, redeunt ad aulam Papæ, ubi parata sunt vina multa et diversa et claretum et Species.Chronic. Corn.
Zantflietapud Marten. tom. 5. Ampl. Collect. col. 357 :
Levatis mensis lotisque manibus et Speciebus datis, abiit Rex in thalamum suum.Adde Ordin. Cluniac. part. 1. cap. 8. Statuta Monast. S. Claudii pag. 82. 83. etc.
Donner vin et Espices.Froissartes 2. vol. cap. 81 :
Et les recueillit moult honorablement les uns aprés les autres et les envoya en son chastel, et fit apporter le vin et les Espices.Idem 3. vol. cap. 84 :
Boire et prendre Espices.Histor. Caroli VII. Reg. Franc. :
Servir vin et Espices.Vetus Poëta in Poëm. MS.
du Dit du Chevalier:
Chronicon Bertrandi Guesclini :Après laver isnellement, La Dame fit donner le vin, Et les Espices en le fin.
Christina Pisana in lib.Le vin a fait mander, et Espices grament.
du Tresor de la Cité des Dames, 1. part. cap. 12 :
Aprés les Espices prinses, et qu'il sera temps de se retraire, la Dame s'en ira à sa chambre, etc.
Specierum, seu
Espices, appellatio sumitur apud nos hodie pro Salariis Judicum, quibus cum iis nulla ex legibus præberentur a litigantibus, quorum lites dijudicabant, aut inspiciebant, licitum tamen erat, levioris momenti et pretii donativa recipere, cujusmodi sunt
condimenta, esculenta, aut poculenta, quorum valor in una hebdomada 10. solid. Paris. non excederet, ut est in Edicto S. Ludovici ann. 1254. apud Nangium in ejus Vita : seu ut habet aliud Philippi Pulchri ann. 1302. pro reformatione Regni, in stylo Curiæ Paris. part. 3. tit. 6. § 36 :
Excepto esculento et peculento, et aliis ad comedendum et bibendum ordinatis, et de talibus cum moderamine, secundum conditionem cujuslibet, et cum tali quantitate ea recipiant, quod infra unam diem possint absque illicita devastatione consumi.Exstat etiam apud Pithœum in Consuetud. Trecens. pag. 479. 480.
Et ab omni munere manus suas excutere, exceptis esculentis et poculentis a jure concessis.Statuta Arelatens. MSS. art. 185 :
Neque consules, neque judices... accipiant aliqua munera vel eximia(exenia) ab aliquo cive vel extraneo, præter esculentum et poculentum.
aliquod donum recipere per se vel per alium,... exceptis esculentis et poculentis pro uno die, et non ultra. Adde Constitut. Siculas lib. 1. tit. 51. et tit. 70. § 1. Joan. Sarisber. lib. 5. Polic. cap. 15. lib. 8. cap. 17. Matth. Paris
Consuetum est quod in vigilia natalis Domini, post Vesperas, dominus Abbas, si sit in monasterio et faciat officium festivitatis, dat et dare consuevit Species sufficientes et bonas conventui in refectorio.
Si nosti aliquod hujus meæ infirmitatis medicamentum, sive in oleribus, sive in Specierum generibus, edicito.Comput. ann. 1244. ex Bibl. Reg. :
Apotecarius pro Speciebus captis per Johannem Vicecomitem,Vide infra.x. lib.ii. sol.ix. den.
Speciemstrictius sumimus de acribus tantum et morsicantibus, ut sunt piper, canella et similia. Macrobius lib. ult. Saturn. :
Species et acres, et calidæ super faciem cum apponuntur, exulcerant.
Item in vigiliis festivitatum providere tenetur(Pitansarius) de potagio, vulgariter dicto pureya et salsa cum Speciebus pro piscibus condecenti.
Inhibeatur sub eadem censura, ne quisquam de partibus Africæ, aut etiam Hispaniæ, ubi habitant Saraceni, Speciariam accipiat, vel mercimonia quæcumque a partibus Indiæ portata, etc.Idem lib. 1. part. 1. cap. 1 :
Magna pars honoris, reditus, proventus et exaltationis Soldani, et gentium illi subjectarum, est propter Speciariam, et multa alia mercimonia.Adde part. 5. cap. 3. et Raimundum Montanerium in Chronico Aragon. cap. 159.
Seplasiarius,
Item quod nullus Speciarius sive apothecarius civis seu habitator Ast. audeat vel præsumat recettas, aliquas facere seu dare aliquibus civibus de territorio Astensi.Adde Statuta Saluciar. cap. 125. Collat. 5. Genuæ lib. 4. cap. 84. fol. 136. v°. Marten. tom. 1. Ampliss. Collect. col. 1568. et Murator. tom. 11. col. 42.
Juxta marginem seu ripam cujusdam condaminæ Petri de Montillis Speciatoris.Statuta Arelat. MSS. art. 130 :
Speciatores operent secundum quod eis præcepit antidotarius, vel secundum quod visum fuerit medico expedire.Mirac. MSS. Urbani V. PP. ex Tabul. S. Victoris Massil. :
Mattheus Passero de Venetiis Speciator.Statuta Eccl. Avenion. ann. 1341. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 565 :
Ab eodem quoque nullus hipotecarius seu Speciator receptas ordinatas per talem Judæum medicum auderet....... conficere. Specier,in Statuto Caroli primogen. Johannis Reg. Franc. ann. 1357. tom. 3. Ordinat. pag. 196 :
N'y billonneurs aucuns, neque Speciers, drapiers, merciers, ne autres quelqu'ils soient, s'entremettent de fait de change.
Speziale. Statuta Pistoriens. lib. 5. rubr. 65 :
De pœna Spetiariorum committentium fraudem in arte sua. Quoniam necessarium est quod medicinalia a Spetialibus et aromatariis administrentur, etc.Vita B. Andreæ de Piscaria tom. 4. Maii pag. 628 :
Nam dum cum quodam Speciali, etc.Vide Retagliator.
Sciendum est, quod in quibusdam Libellis Salicis... continentur Capitula in quibusdam codicibus 99. in quibusdam vero plus minus 95. habent etiam Species, in quibusdam libellis 20. et 7. in quibusdam vero minus, vel paulo plus.Ubi
Specieivoce innuuntur
varietates, uti mox vocantur,
compositionum, seu mulctarum, quæ in ea recapitulatione ad 31. excurrunt.
Speciem, quam ego a Marchione accepi, amisi : aliam Speciem, quam misi, summo mane jejunus sumite.Vide in Species 6.
- SPEC-, a sight, look, view, appearance, aspect, mien: quae sensūs nostros specie primā acerrime commovent: doloris speciem ferre: navium, Cs.: hominum honestissima: ad speciem magnifico ornatu, as to outward appearance: speciem habere honesti, the look of what is right: turba maiorem quam pro numero speciem ferens, Cu.—A spectacle, sight, appearance: ponite ante oculos miseram illam speciem. —Fig., a mental appearance, idea, notion: insidebatin eius mente species eloquentiae: viri boni: Qui species alias veris scelerisque capiet, H.: inanīs species anxio animo figurare, Cu.—A look, show, seeming, appearance, semblance, pretence, cloak, color, pretext: formae, quae reapse nullae sunt, speciem autem offerunt: cuius rei species erat acceptio frumenti, S.: aliquam fraudi speciem iuris imponere, L.: similitudinem quandam gerebant speciemque sapientium: per speciem celebrandarum cantu epularum, L.: haud dubio in speciem consensu fit ad Poenos deditio, as a pretence, L.: ad speciem tabernaculis relictis, Cs.— A resemblance, likeness; only in the phrase, in speciem, after the manner, in the fashion, like: Inque chori ludunt speciem, O.: In montis speciem curvari, O.—Show, ornament, display, splendor, beauty: species eius (virtutis) et pulchritudo: praebere speciem triumpho, L.: Ducit te species, H.: speciem Saturnia vaccae probat, O.: corporis, Cu.—An appearance in sleep, vision, apparition: repetit quietis Ipsa suae speciem, O.: in quiete utrique consuli eadem dicitur visa species viri, etc., L.—A likeness, image, statue: ex aere vetus, Enn. ap. C.—Reputation, honor: populiR.—A particular sort, kind, quality, species: (opp. genus).
-
…muro sese ; posse ; conlocare confiderent Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope…
Julius Caesar, Gallic War
-
…in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur ; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris…
Julius Caesar, Gallic War
-
…eorum qui magno in aere alieno maiores etiam possessiones habent quarum amore adducti dissolvi nullo modo possunt. Horum hominum species est honestissima sunt enim locupletes voluntas vero et causa impudentissima. tu agris, tu aedificiis, tu argento ,…
Cicero, in Catilinam
-
…tibi suavis daedala tellus summittit flores, tibi rident aequora ponti placatumque nitet diffuso lumine caelum. nam simul ac species patefactast verna diei et reserata viget genitabilis aura favoni, aeriae primum volucris te, diva, tuumque significant initum…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…deorum congeriem secuit sectamque in membra redegit, principio terram, ne non aequalis ab omni parte foret, magni speciem glomeravit in orbis. Tum freta diffudit rapidisque tumescere ventis iussit et ambitae circumdare litora terrae. Addidit et fontes…
Ovid, Metamorphoses
-
…haec igitur minui, cum sint detrita, videmus. sed quae corpora decedant in tempore quoque, invida praeclusit speciem natura videndi. Postremo quae cumque dies naturaque rebus paulatim tribuit moderatim crescere cogens, nulla potest oculorum acies contenta…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…largiundo atque pollicitando magis incendere, ita ipsi clari potentesque fieri. Contra eos summa ope nitebatur pleraque nobilitas senatus specie pro sua magnitudine. Namque, uti paucis verum absolvam, post illa tempora quicumque rem publicam agitavere, honestis…
Sallust, Catilina
-
…nebulasque recedere iussit. Coniugis adventum praesenserat inque nitentem Inachidos vultus mutaverat ille iuvencam. Bos quoque formosa est. Speciem Saturnia vaccae, quamquam invita, probat, nec non et cuius et unde quove sit armento, veri quasi…
Ovid, Metamorphoses
-
…permaneant animae neque corpora nostra, sed quaedam simulacra modis pallentia miris ; unde sibi exortam semper florentis Homeri commemorat speciem lacrimas effundere salsas coepisse et rerum naturam expandere dictis. quapropter bene cum superis de rebus habenda nobis est ratio…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…convisere possis. hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest non radii solis neque lucida tela diei discutiant, sed naturae species ratioque. Principium cuius hinc nobis exordia sumet, nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam. quippe ita formido…
Lucretius, De Rerum Natura