super
super, to lie down on, cast oneself upon
super2, over, above, upon, on
they throw purple robes from above
he did not want anything to be erected above his tomb except a small column
beyond disease, famine also afflicted the army
- I Adv., above, on top, thereupon, upon, etc. (rare but class.).
- A Lit., of place: Anien infraque superque Saxeus, Stat. S. 1, 3, 20: eo super tigna bipedalia, iniciunt, Caes. B. C. 2, 10: haec super e vallo prospectant Troes, Verg. A. 9, 168: implenturque super puppes, from above, i. e. by rain, id. ib. 5, 697: purpureas super vestes ... Coniciunt, id. ib. 6, 221; cf. id. ib. 6, 217: renes tunicis super conteguntur, Cels. 3, 1 med.: imponendum super medicamentum, id. 6, 19 med.—
- B Transf.
- 1 Of that which is over and above in number or quantity, over, moreover, besides: satis superque esse sibi suarum cuique rerum, enough and to spare, more than enough, Cic. Lael. 13, 45: satis superque prudentes, id. Har. Resp. 9, 18: contra Epicurum satis superque dictum est, id. N. D. 2, 1, 2: ut satis superque vixisse videamur, id. Tusc. 1, 45, 110; Hor. Epod. 1, 31; Liv. 3, 53: quidque furor valeat, satisque Ac super ostendit, Ov. M. 4, 430: poenas dedit usque superque Quam satis est, Hor. S. 1, 2, 65: cui neque apud Danaos usquam locus; et super ipsi Dardanidae infensi, etc., and moreover, and besides, Verg. A. 2, 71: saevit amor ferri ... Ira super, id. ib. 7, 462: super talis effundit pectore voces, id. ib. 5, 482; 11, 670: voto deus aequoris alti Annuerat; dederatque super, ne saucius ullis Vulneribus fieri posset, Ov. M. 12, 206; 4, 751; 15, 308; Hor. S. 2, 7, 78; id. Ep. 2, 2, 33; Phaedr. 4, 24, 18: annum agens aetatis sexagensimum ac nonum, superque mensem ac diem septimum, Suet. Vesp. 24.— With gen. part.: non operae est satis superque oneris sustinenti res a populo Romano gestas scribere, Liv. 41, 25, 8: primoribus, super quam quod dissenserant a consilio, territis etiam duplici prodigio, besides that, Liv. 22, 3, 14; so, super quam quod, id. 27, 20, 10.—
- 2 Less freq. of that which is left over, over, left, remaining: Atheniensibus exhaustis praeter arma et naves nihil erat super, Nep. Alcib. 8, 1; cf.: nec spes ulla super, Val. Fl. 8, 435: quid super sanguinis, qui dari pro republicā possit? rogitantes, Liv. 4, 58, 13: super tibi erunt, qui dicere laudes tuas cupiant, Verg. E. 6, 6: o mihi sola mei super Astyanactis imago, id. A. 3, 489.
- II Prep. with acc. and abl., over, above, on the top of, upon, on.
- A With acc.
- 1 Lit., of place or situation: super terrae tumulum noluit quid statui, nisi columellam, Cic. Leg. 2, 26, 66: super lateres coria inducuntur, Caes. B. C. 2, 10; cf. id. ib. 2, 10, § 4: super quas (naves) turrim ad introitum opposuit, id. ib. 3, 39 Dinter (al. quā): super vallum praecipitari, Sall. J. 58, 6; cf.: cum alii super aliorum capita ruerent, Liv. 24, 39, 5: super caput hostium pervenire, id. 32, 11, 8: aqua super montium juga concreta, id. 21, 58, 8: domos super se ipsos concremaverunt, id. 21, 14, 4: cenaculum super aedes datum est, id. 39, 14, 2: ad senaculum ac super id curiam, id. 41, 27, 7: equi super eum ruentis, id. 39, 49, 3: super eam (aspidem) assidere, Cic. Fin. 2, 18, 59: super theatrum consistere, Liv. 24, 39, 1: aquila super carpentum volitans, id. 1, 34, 8: illa super terram defecto poplite labens, Ov. M. 13, 477: collis erat, collemque super planissima Area, id. ib. 10, 86: ut scopulum super duram illidat corticem, Phaedr. 2, 6, 11: clatri super aquam emineant, Col. 8, 17, 10: super arcem pensiles horti sunt, Curt. 5, 1, 32: vestis super genua est, id. 5, 6, 18: super pulpitum consulares conlocare, Suet. Calig. 54.—
- b Of position or distance, above, beyond: Nomentanus erat super ipsum, Porcius infra, was above him (at table), Hor. S. 2, 8, 23: Polypercon, qui cubabat super regem, Curt. 8, 5, 22: super se collocavit, Suet. Aug. 43.—Of geographical situation: super Numidiam Gaetulos accepimus, beyond Numidia, Sall. J. 19, 5: super et Garamantas et Indos Proferet imperium, Verg. A. 6, 795: super Sunium navigans, Liv. 28, 8, 11: sita est super Ambracium sinum, id. 43, 21, 6: super Demetriadem promunturium, id. 31, 46, 7; 43, 21, 6: qui super Bosporum colunt, Curt. 6, 2, 13; 7, 6, 12; 8, 1, 7: Lydia super Ioniam procedit, extends beyond, Plin. 5, 29, 30, § 110.—Of official position ( = supra): super armamentarium positus, Curt. 6, 7, 22; Scrib. Comp. 162.—
- 2 Transf.
- a Of time, during, at (post-Aug.): de hujus nequitiā omnes super cenam loquebantur, Plin. Ep. 4, 22, 6; 3, 5, 11; 9, 33, 1; cf.: super vinum et epulas, Curt. 8, 4, 30; 8, 12, 17; Suet. Aug. 77; id. Caes. 87: super mensam, Curt. 7, 4, 7: super hos divum honores, i. e. during the sacrifice, Stat. Th. 1, 676; Flor. 4, 2, 69.—
- b Of that which is over and above a certain number or quantity, over, above, beyond, upon, besides, in addition to (not freq. till after the Aug. period): quod alii super alios legati venirent speculaturi, i. e. in rapid succession, constantly, Liv. 42, 25, 8: vox non paene tragoedorum sed super omnes tragoedos, Quint. 12, 5, 5: super modum ac paene naturam, id. 11, 3, 169: super necessitatem, id. 9, 3, 46: famosissima super ceteras fuit cena ei data adventicia, Suet. Vit. 13: super veteres amicos, id. Tib. 55.—With numerals: super tris modios, Liv. 23, 12, 1: super LX. milia, Tac. G. 33: super octingentos annos, id. A. 13, 58: super quadraginta reos, Suet. Calig. 38: super HS. millies, id. Caes. 26; id. Ner. 30: senioribus super sexaginta annos in Epirum missis, Liv. 26, 25, 11; cf.: super triginta ducibus triumphos decernendos curavit, Suet. Aug. 38: Punicum exercitum super morbum etiam fames affecit, Liv. 28, 46, 15: super tam evidentem tristis ominis eventum, etiam, etc., id. 41, 18, 14: super dotem haec tibi dona accedent, id. 26, 50, 12; 2, 51, 2: super solitos honores, id. 2, 31, 3: super vota fluere, beyond all wishes, Tac. H. 3, 48: super obscena dicta et petulans jurgium, Phaedr. 3, 11, 2: dare savia super savia, kisses upon kisses, Plaut. Ps. 4, 1, 38 (942): alii super alios trucidentur, Liv. 1, 50, 6: vulnus super vulnus, id. 22, 54, 9: ut habitationes super pretium libertatis praestarentur, Dig. 18, 6, 19.—Esp. freq.: super omnia, above all, before all (in Plin. the elder, super omnia and super omnes always at the beginning of the phrase; v. Sillig ad Plin. 33, 3, 19, § 62): talia carminibus celebrant: super omnia Caci Speluncam adiciunt, Verg. A. 8, 303: aetas et forma et super omnia Romanum nomen, Liv. 31, 18, 3; Plin. 36, 15, 24, § 118; Quint. 12, 9, 12; Ov. M. 6, 526; 8, 677; so, tu super omnes beatus, Plin. Ep. 7, 13, 2; Suet. Vit. 13; Quint. 12, 5, 5.—
- c Hence, transf., in gen., for plus quam, amplius quam, more than (late Lat.): qui amat filium aut filiam super me, Vulg. Matt. 10, 37; cf.: dulciora sunt super mel et favum, id. Psa. 18, 11.—
- B With abl.
- 1 Lit., of place or situation (rare and mostly poet.): regulae, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant, Caes. B. C. 2, 10: ensis cui super Cervice pendet, Hor. C. 3, 1, 17: ligna super foco Large reponens, id. ib. 1, 9, 5: parumne campis atque Neptuno super Fusum est Latini sanguinis, id. Epod. 7, 3: super Pindo, id. C. 1, 12, 6: requiescere Fronde super viridi, Verg. E. 1, 81. —
- 2 Transf.
- a Of time (cf. supra, A. 2. a.), during, in: nocte super mediā, Verg. A. 9, 61; cf.: Centaurea cum Lapithis rixa super mero Debellata, Hor. C. 1, 18, 8.—
- b For the usual de, to indicate respect, reference, upon, about, concerning, respecting (freq. in the ante-class. and after the Aug. period; in Cic. only a few times in his letters; not in Caes.): nemo antea fecit super tali re cum hoc magistratu utique rem, Cato ap. Fest. s. v. superescit, p. 305 Müll.; so Pac. ib.; Plaut. Am. prol. 58; id. Most. 3, 2, 39 (728): hac super re scribam ad te Rhegio, Cic. Att. 16, 6, 1: sed hac super re nimis (sc. dixi), id. ib. 10, 8, 10: litteras super tantā re exspectare, Liv. 26, 15, 5: cura super tali re principum laudata est, id. 40, 46, 15: multus eā super re rumor, Tac. A. 11, 23: quid nuntias super anu? Plaut. Cist. 4, 1, 8 (660): super Euclionis filia, id. Aul. 4, 7, 2 (683): super ancillā, id. Cas. 2, 3, 36 (252): super amicā, id. Bacch. 2, 3, 133 (367); 3, 6, 33 (562); 4, 2, 25 (607): quid agendum nobis sit super legatione votivā, Cic. Att. 14, 22, 2: super tali causā missi, Nep. Paus. 4: legare super familia pecuniave sua, Auct. Her. 1, 13, 23: super tali causā, Nep. Paus. 4, 1: multa super Priamo rogitans, super Hectore multa, Verg. A. 1, 750; 4, 233: super arvorum cultu, id. G. 4, 559: mitte civiles super Urbe curas, Hor. C. 3, 8, 17: publicus ludus super impetrato Augusti reditu, id. ib. 4, 2, 42: decreta super jugandis Feminis, id. C. S. 18: consultant bello super, Sil. 2, 271; 5, 615: ne super tali scelere suspectum sese haberet, Sall. J. 71, 5: super adimendā vitā, Amm.14, 7, 12.—
- c Over and above, besides, beyond (very rare): modus agri ... hortus ... fons ... Et paulum silvae super his, Hor. S. 2, 6, 3: excogitatum est super his, ut, etc., Amm.14, 1, 6; Sil. 1, 60. ☞ In composition, super denotes,
- 1 Above, over, of place: supercerno, supercresco, superdo, superemineo, superemorior, superferc, superfluo, superfugio, superfundo, supergredior, superjacio, superimpono, superincumbo, superinduco, supernato, superpono, supersedeo, supersterno, supersto, supervehor, supervenio, etc.—
- 2 Less freq., over and above, besides, in addition: superaddo, superbibo, supersum, superstes, superfio.
requisita si videret genua mulieris nuda ‥ dicit quod vir ~er agitabat
vidi impium ~er altatum [] et elevatum sicut cedros Libani : superexaltatum Psalm. xxxvi 35
cum omnibus domibus ~er astantibus
vigeni centies ducenti ~er et quadraginta duo
dies annorum quinque et supra quingenti
de hoc censu remanent nunc ~er xx mansiones ubi castrum est xvj s. et viij d. inter comitem et regem(
de tribus jugis Ricardi ‥ et de duobus jugis Willielmi ‥ emergebat obolus quem Willielmus ~er pacat
sunt et cocleae satis ~erque abundantes
opulenti reditus ad cotidianam stipem satis ~erque sufficerent
satis est res mira superque
satis ~erque benedixit tibi dominus(
ipse ‥ potuit aquas ~er rotundam caeli spheram ne umquam delabantur ‥ soliditate suspendere glaciali
stella ‥ ~er ipsos tres reges ‥ manifeste orta est
aquila ‥ pullos suos ad volandum provocat, ~er eos volitans
expedito studio quasi sex dierum / sabbatismum celebrat super astra
pixis in qua pendet sacramentum ~er altare
gravem Dei iram ~er genus humanum impendere priores prophete sentiebant
sex igitur comites mecum super aethera scandunt
quando ~er domum ascendebam
“quando canes me insequuntur, scio rapere [? l. repere ] ~er arbores et evadere.” ‥ saltavit [catus ] ~er arborem
factum est et ~er hoc rursum aliud operimentum de hyacinthinis pellibus
in destructa civitate ~er lapidem lapis non relinquitur
castrum, ~er aggerem loricatus ad sepem stans, acriter defendebat
in coquina sit mensula ~er quam olus apte minuatur
quedam aves in coitu non servant sexum, sed saltat femina ~er feminam, et masculus ~er marem
sedebunt ~er misericordias dicendo Pater noster
tribulatio ~er tribulationem incumbit, quia peccatum ~er peccatum adcrescit
machinas construxit, contra munimentum hostile ~er rotulas egit
magnam partem muri demoliri et stabulam ~er residuam partem construi fecit
murus et turris edificati ‥ ~er nobile et fortissimum fundamentum
tribus aliis [manticulariis ] ~er rotular’ pendentibus, Anglicethre other playne towelles to hange upon a roller
Willelmus ‥ ~er unum runcinum pueri sui evasit
viderunt homines armatos simul stantes ~er equos suos ‥ juxta ‥ boscum
debet fugare animalia sicut cotsetle et ferre ea ~er dorsum suum sicut cotsetle
apposuit ‥ sarcinolas suas ~er cervum tanquam ~er domesticum asinum(
milites ‥ equitantes portabant sarcinas suas ~er equum ~er quo equitabant
queritur si filum ponatur quasi ligando ~er campanam, quare dum campana sonat rumpitur
si diviserit eam [lineam ] ~er angulum rectum
supra angulum rectum eam dividere
tollite jugum meum ~er vos
velut apis ‥ ~er multiplices ‥ flosculos descendit
clerici ‥ manus ad reliquias atque cruces quas ~er pallia posuerant miserunt
eadem navis ‥ per infortunium ~er sabulonem vocatam la Griller in introitu aque Thamisie decidit
vel sedit vel caput ~er manum suam reclinavit quando voluit repausare(
~er dextrum illos [sc. septem dormientes ] latus quiescere [ed. RS: requiescere ]
vir ille receptis viribus stetit ~er pedes suos, gratias agens Deo
oportet ut mulier ‥ jaceat ~er illud latus in quo receperit semen
[serpens ] gradiendi ~er pectus maledictione mulctatus [cf. ]Gen. iii 14
Edus ~er manus suas venit ad regem(
in emendacione diversarum ruptarum ~er caucetum inter Schirburn et Cawod pro meliore cariagio per ibidem habendo cum lapidibus
paccator ~er omnes et singulas serplerias predictas cognomen suum scribet
pro mundacione ruderum et graduum ~er et infra ecclesiam
violata fide quam ~er eas [reliquias ] jurando sanxerat
suscepto ab eo ‥ sacramento ~er sanctas reliquias appositas(
quilibet Judeus jurabit ~er rotulum suum quod ‥
ut in ecclesiis sanctorum apostolorum Petri et Pauli ~er corpora eorum missae celebrarentur
oleum ‥ violaceum ~er cor et hepar, ac fronti ejus apposui
fiat sacellatio cum aniso, sale, maratro ‥ torrefactis in patella et positis in sacculo lineo ~er ventrem
cum ~er flumina Babylonis sedentes, coelestis Sion absentiam flerent
fecit quandam domum ~er aquam regis
ecclesiam ‥ quae ~er littus Adriatici maris ‥ sita est
unam carucatam terre in M. ~er aquam de B.
dici solet Parisius fundatam esse ~er Secanam
Benedictus ~er Tamisam quater xx marcas super terram suam de Lundonia(
Willelmus ~er Teisam
usque Novum Castrum ~er Tynam
castri de Berewico ~er Twedam(
invenerunt ~er eum quandam elemosinariam ‥ et ~er ‥ filium suum invenerunt j rasuram
debet c li. pro venatione inventa ~er eum
pro vino empto ‥ de vino domino [sic ] regis capto ~er inimicos regis
quedam capella que inventa fuerunt ~er diversoshaberdasshers et capellarios
pecunia numerata inventa ~er unum monachum captum apud G. ‥ ad traducendam versus partes exteras sine licencia regis
sexaginta libre restantes ~er magistro J. L. ‥ allocande sunt dicto magistro Jacobo
sicut ‥ jactavit baculum caruce ad unum bovem, percussit bovem illum ~er cornu
canis voluit facere rusticitatem suam ~er congregacionem cirporum
si quis mixerit ‥ ~er parietes domus gilde
radius enim solis cadens ~er corpus stelle fixe
per resplendentiam luminosi ~er speculum
quod stelle sunt specula reverberantia radios ~er se incidentes
cecidit victoria ~er Anglos
nolo ‥ ut habeant occasionem mittendi manum ‥ ~er elemosinam meam(
rex cum exercitu inruit ~er Sclavos, quos nos Vionudos dicimus
~er quos hostium multitudo irruit, sed his acerrime repugnantibus non prevaluit
dicit quando recesserunt ipse secutus fuit eos ‥ et unus eorum reverti voluit ~er eum et ipse in domum intravit et non fuit ausus ulterius sequi
die hyemali ‥ irruit tempestas nivis et grand[(in ]is ~er eos
currebat ~er cultellum
clausit hostium suum ~er ipsum Johannem
ij clenchariis operantibus ~er predictas portas pro grossis clavis clenchandis et rivettandis
ipse sit attendens ~er prelocutorem parliamentorum nostrorum
pro attendenciis suis ~er personam regis(
in expensis ‥ attendencium ~er vexillum S. Cuthberti
reparacionibus factis ~er molendinum fullaticum
in vadiis unius saepatoris operantis ~er haiac[ione ] et emendacione defectuum sepis
in vad’ unius sarculatricis operantis ~er sarculacione et mundacione diversarum herbarum in gardino regis
quod nullus burgensis cogatur replegiare aliquem nisi ipse voluerit, quamvis sit ~er suam terram manens(
pro pastura quam habent ~er terram domini Edwardi
ad faciendum unum parvum saepe ~er terram meam propriam ad quoddam breccum stagni de B.
ut habeat licenciam manendi alibi quam ~er terram domini
omnes rentarii sui ~er terram dictorum monachorum habitantes quieti sint ‥ de theloneo
multi pascunt domitos [accipitres ] ~er estatem [AS: ]ofer sumor
nolo pascere eos in estate
antiphonae de Trinitate, et similiter ~er horas usque ad vesperas, cum capitulis et versibus et collectis
in dciiij ulnis canvasii emptis ~er feriam S. Egidii
in serico et sindone emptis pro camera domini prioris ~er nundinas S. Aegidii
demandam ‥ ponat in respectum usque ~er proximum compotum suum
si aliquid inde deficiat, statim ~er compotum vendatur
primus dies Februarii anno supradicto [sc. 8 Ed. III ] fuit ~er diem Jovis [sic ]
pro costeris pendentibus ~er muros capelle
Deus ~er vestra vigilat opera
~er populum tuum [] benedictio tua ofer folc ðin
locus requietionis est [ecclesia ], nam ~er habitatores ejus loci Spiritus Domini requiescit
Sancta Trinitas, ‥ ~er populum tuum tibi suppliciter se humiliantem extenditur tua ‥ benedictio
Spiritus Sanctus requiescit ~er humiles
velut retiaculum extensum ~er Thabor
lux emissa caelitus veluti linteum magnum venit ~er omnes
sanctificate salem et aquam ‥ et spargite per ecclesiam et ~er populum adstantem
colligentes ‥ ~er pavimentum fusum sanguinem et cerebrum novi martyris
Baithenus ‥ vas plenum lactis incaute ~er terram effudit(
possunt seminari ~er qualibet acra ij busselli
edera arborea crescit ~er arbores et parietes domorum
pro quibus [fidelibus defunctis ] in sacro canone quem ~er altare Dominicum soli sacerdotes dicunt specialis oratio funditur
facta ‥ ~er eos absolutione, episcopus benedictionem sollempni voce adjecit
[papa Alexander ] constituit verba Domini ~er panem et vinum in canone recitari
dare benedicciones solempnes ~er populum post missam
septima divisio [mundi ] ‥ vadit super ‥ Marsos, Peligros, Sabinos, Umbriam [] Plin. HN VI 218
aeterna ultio vel dispersio ~er illos perveniat
cum ‥ cepissent homines multiplicari ~er terram
alias sex regulas universales perfectissimi contrapuncti pro memoria disposui ~er sex cordas monocordi replicatas, sc. ut, re, mi, fa, sol, la
pedibus gradior super aequora siccis
que [sagitta ] ~er dorsum fere setam radens ‥ volavit, atque regem ‥ letaliter vulneravit
sicut infantem eam oportuit reptare ~er terram, manibus et pedibus
cariabit j rengatam fimi ~er terram domini(
J. fugavit j carectam cum ij equis et ‥ per infortunium cessidit de ‥ carrecta et rota transit ~er collum
factum est diluvium magnum in Roma, ita ut flumen Tyberis ~er muros urbis influeret
Roberto ‥ misso per regem ~er mare cum una bargia(
nullus habeat porcos euntes ~er fossata salvacionum nisi sint anulati(
Sina, mons in regione Madian ~er Arabiam in deserto qui ‥ Choreb appellatur
terram suam juxta W. ~er magnam viam
noli addere peccatum ~er peccatum per vastationem patriae
si horum aliquid accidat homini sixhindo, tripliciter exurgat emendatio ~er emendationem rustici [(AS: ]cyrliscan bote
si ecclesia ‥ disseisata est, cito reseissatur, ne ~er hoc ulla fiat ei injuria
non dormiat ~er repletionem stomaci
sic ‥ episcopus pro jure prioris pronunciavit, et ~er pronunciacionem suam literas suas fecit
idem frater W. R. ‥ promittens ‥ quod ~er sanando, reformando, et remediando errore hujusmodi vestre ‥ ordinacioni pareret ‥ et penitenciam ‥ perficeret
precipio ut ‥ imperpetuum illud habeant ‥. ~er hoc defendo ne aliquis ‥ aliquid auferat
ut ‥ numquam ‥ ~er haereditatem domini laicos et saeculares sibi praesumant dominos eligere(
~er defensionem meam
positus fuit Serlo in misericordia regis ‥ quia excoluerat terram suam ~er saisinam Bernardi
pro via effossa ~er prohibitionem regis
si ‥ aliquis pannus tinctus ‥ factus fuerit ~er hanc defensionem
~er qua cons[uetudine ] ‥ falcaverunt
quas [acras ] occupavit Hugo ‥ ~er canonicos S. Pauli
inimici nostri ceperunt villam illam ~er nos
Ricardus occasione illa occupavit ~er eundem Robertum unam acram terre
cepit per insultum tria castella ~er regem Francorum
omnia que [rex Francie ] occupaverat ~er regem Ricardum per werram
cepit ‥ Legecestriam ‥ ~er Britones
Hugonem ‥ qui ‥ in motione magna Jerosolimam ‥ debellatum eam peciit ~er paganos
si illo tempore rex Philippus ~er regem Henricum in Normanniam intraverit
in exercitu nostro, quem congregavimus ~er comitem Albemarle
[rex ] militavit cum magno exercitu ~er regem Scotie
inter cetera que ~er Philippum de B. et ~er Fiscannensem ecclesiam clamabant
si quid furtivum intertietur ~er mercatorem(
nec ~er eum ibimus nec ~er eum mittemus nisi per legale judicium parium suorum vel per legem terre
condite sunt leges cum rigoris incremento ~er his qui ‥ dampna faciunt in alienis parcis
tulit breve de novo [sic ] dissaisina ~er Walterum
ad cassandum breve quod predictus Hugo tulit ~er predictum Rogerum
quicunque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit ~er eam [] Marc. x 11
gens illa [sc. Philistaei ] ‥ molesta ~er regno Israelitico et infestata
non ‥ sine causa nobilissimus filius illius tam parvo tempore vixit ~er patrem
Jesum ‥ ~er omnem creaturam ‥ speciosum
aliquid ‥ ~er iiij d. valens(
cum constet ecclesie quod speciales orationes juvent ~er generales
habitus candidus ~er albedinem nivis et lilii
sermones ~er oleum mollientes(
ille famosissimus sicarius Robertus Hode cum Litiljohn’ ‥ de quibus stolidum vulgus ‥ in comediis et in tragediis prurienter festum faciunt, et ~er [v. l. pre ] ceteris romanciis mimos et bardanos cantitare delectantur
si rector rerum omnium istius vitae in itenere me longius ~er te sudare dejudicat
dispositione divina, cujus melior est misericordia ~er vitas
precepta Domini et legem ipsius, que sunt dulciora ~er mel et favum
~er omnia ‥ karitatem Dei habete in cordibus vestris
~er omnia ‥ amicorum revelare secreta sacrilegium arbitremur
illam videre quam speciosam ~er filias Jerusalem angeli venerantur
~er omne piscium genus principatum habuisse
ad satrapam qui ~er eum [vilicum ] erat
Dominus omnium et Rex ~er omnia
illi [sc. electores ] qui representant solummodo partem alicujus populi ‥ solummodo ad plus poterunt eligere regem seu imperatorem ~er illum populum quam representant
Roboam ‥ regnavit ~er ij tribus
W. C. ‥ vadit in legationibus episcopi et est ~er operarios ad falcandum et metendum
G. ‥ est super operarios ad precationes
erat ipse dispensator Endeus, yconomus ~er artifices in edificandis domibus(
ipse vel aliquis loco ejus erit ~er precationes
aliquot ex collectoribus principalibus ~er decimis et obvenientibus Terre Sancte requirebam quod redderent rationem
ad vesperas ~er psalmos una antiphona Stella ista
ad vesperas ~er psalmos imponant antiphonas de ipsis festivitatibus
imperator ‥ est supra positiva jura et non est ~er equitatem naturalem
quod ‥ non credimus ~er dolo et fraude futurum(
veritas vincens ~er omnia
has forisfacturas habet rex ~er omnes alodiarios totius comitatus ‥ et ~er homines ipsorum
~er omnes istos qui faldam comitis requirebant habebat comes socam et sacam
scuttagium positum est ~er omnes qui de nobis tenent in capite
quot habeam milites feffatos et quot sint ~er dominium meum(
debet lx s. qui remanent ~er canonicos de C. de hoc anno
volumus quod usure non currant ~er debitores(
ballivus ‥ multas fecit districciones ~er Aliciam ‥ ita quod dicta A. terras suas non potuit colere
sanguis ipsius ~er caput ejus erit
creditur Deum vindictam cepisse ~er Aegyptios
sanguis ejus ~er nos et ~er filios nostros
amerciamentorum ‥ ~er delinquentes assidendorum et imponendorum(
talliagium assidentes ~er dominica nostra
usure non currant ~er eisdem xxx libris
xij denariorum assessorum per annum ad opus regis ~er eadem terra
x quarteria frumenti ‥ assedenda ~er terras
redemi ‥ calumpniam quam habebat Eboracensis ecclesia ‥ ~er Lincolniam ‥ et ~er mansiones Sotw et Dudham
ponit se inde ~er juratam patrie
W. ponit se ~er magnam assisam sicut prius
non vult ponere se ~er patriam
Stephanus ‥ ponit se ~er inquisicionem quod non returnavit iter prout presentatum fuit
~er hac causa cum sapientibus vestris quaeratis et quicquid vobis videatur nobis postea servandum rescribere dignemini
non resipuit ~er his Stigandus
cum in Francia ‥ inter monachos ‥ et militem quemdam ~er metis agrorum et terrarum suarum terminis contentio sepe fuisset
liber continens munimenta ~er terris et possessionibus collatis officio elemosinarii
in expensis factis in assisa versus W. E. ‥ ~er recuperacionem commune pasture
in studio: ‥ unum repertorium ~er diversis libris juris civilis
misit ‥ epistulam ~er miraculis
~er illum locum Ysaie xliv ‘artifex lignorius, et cetera’ dicit glossa, ‘in dialetica ‥’
sompnius Scipionis. exposicio Macrobii ~er eodem. Timei Platonis libri ij. commentum Calcidii ~er eundem
composicionem ~er bajulacionem crucium suarum inierunt
Burlay ~er logicam et de generacione cum aliis(
literas ~er hujusmodi renunciacione et dimissione ‥ regi ‥ faceret ‥ tradi
eidem R. ~er ejusdem ecclesie repetitione silentium perpetuum imposuimus
de sollicita ejus diligentia ~er virorum proborum adquisitione
confervetus est augurium ‥ et istud est tibi malum signum ~er negotio
~er quo ‥ furto ‥ Reginaldus ‥ petiit immunitatem
ille qui ‥ cervicibus ‥ intulit manus gaudere ~er mortuum non est permissus
Albanus, ~er sermonibus illius vehementer admirans
pietate commotus ~er eum sanari eum fecit
admirans vehementer ammiror ~er tue tyrannidis protervia
gavisus est ‥ pater ~er filium, qui, postquam perierat, iterum reinventus est
juratores testantur ~er sacramentum suum quod ‥
rex Francie ‥ renunciaciones ~er certis juribus et resorto ‥ faceret; ‥ et rex Anglie promisit ‥ juri, quoad coronam Francie, renunciare
vobis mando et ~er feoda vestra praecipio et defendo ne ‥
principibus ~er honorem suum et amorem meum precipio(
Rogerus et ‥ manuceperunt ~er terras suas et corpora sua quod ‥
vina ‥ que ‥ frater Templarius ‥ dixerit ~er ordinem suum esse propria vina ipsius magistri
Benedictus ‥ quater xx marcas ~er terram suam de Lundonia(
S. B. debet lxvj s. ~er terram suam
pro pecunia quam ei debemus ~er jocalia nostra
ad suum proprium usum et non ~er confidenciam ad usum et opus ‥ alterius personae
concessi illi ‥ medietatem custodie canum meorum ~er custum meum
ire cum abbate pro negotio domus ~er expensam abbatis(
victualia nostra eis ~er vadiis suis liberate
~er privatis expensis(
debet pacare ~er assisam [or ? l. superassisam ], sc. iiij d.
quantitatem temporis ~erclok
archiepiscopo ~er ‥ prebendarum collacionem nullam faciatis ‥ injuriam
Ricardus cum gladio ‥ eum percussit, ~er qua ‥ percussione idem W. B. ad festum S. Petri ‥ proxime ex tunc sequens obiit
ne ‥ timeas ~er his que audisti
nihil ‥ ~er exsilio meo gratuleris
omnis consuetudo reddatur ‥ ~er amicitiam Dei ad matrem ecclesiam cui adjacet(
benedixit Deum ~er ineffabili misericordia
multas ‥ sacerdoti ~er impenso beneficio gratias ‥ referebat
dicebatur quod absconderunt plures mortuos in sale ne Anglici gauderent ~er multitudine occisorum
~er hoc convicti detenti sunt in prisona
diffamatus esset ~er crimine roberie
constabularius turris Londoniarum ‥ indictatus fuit super eo quod ‥ cepit unum nasellum ‥ et ad opus suum seisivit
dominus Thomas Weylaund ‥ ~er retentatione quorundam de suis, qui quendam nuper interfecerant, indictatus per inquisitionem convictus
R. M. notatur ~er crimine sortilegii(
gentes sufficientes ‥ mitteret ‥ ad morandum ~er defensionem terrarum et dominiorum suorum
in donis dat' ‥ suppriori ~er facturam introitus
paratus ‥ erit equitare et meare ‥ ~er negotia nostra
rex [Henricus primus Angliae ] fundavit dictum hospitale [S. Innocentium extra Lincolniam ] ~er decem leprosis
~er antiqui monasterii restitutionem ‥ quod ‥ ab externo paganorum exercitu destructum ‥
vendiderunt terram suam ‥ et ‥ receperunt ij marcas argenti pro eadem terra et ~er eandem terram
tempore quo dominus extitit liberatus ~er obsidem
in denariis sibi liberatis ‥ ~er vadiis ac passagio et repassagio suis maris(
expensis factis ‥ ~er fossatum maris
in totius regni nostri ‥ dispendium ~er Romscoto ‥ et aliis ‥ exactionibus auctoritate summi pontificis
liberate ‥ xl marcas ~er feodum ipsius magistri ‥ quod ei concessimus percipiendum ad scaccarium nostrum
~er decem libras forisfacturi [l. forisfacture ] vel membrorum suorum periculum
ne aliquis ita sit temerius ut pacem predicte ecclesie et meam ~er vitam et membra sua audeat violare
prohibeo ~er x libras forisfacture ut nullus inde auferat ‥ unam acram
nec ‥ consentire volo ut aliquis aliquem injustitiam ei faciat ~er amicitiam meam
~er plenam wytam, id est forisfacturam(
non esset ita audax aliquis qui ‥ mercandisam venderet ~er forisfacturam x sol.
ad habendum in custodia ‥ super returnacione prisone ad summonicionem nostram
vicecomes produxit eum et custodiatur usque ~er Anesty wappentacum
I adv., ¶ 1 en dessus, par-dessus : eo (= in hos capreolos) super tigna injiciunt Cæs. C. 2, 10, 3, là, sur cela (sur ces chevrons) ils jettent par-dessus des solives = là-dessus ils jettent, cf. Virg. En. 9, 168 ; 6, 221, etc. || du dessus, dʼen haut : Virg. En. 8, 245 ; Tac. Ann. 6, 35 ¶ 2 [fig.] a) en plus, au-delà : satis superque vixisse Cic. Tusc. 1, 110, avoir vécu assez et au-delà, assez et même trop ; satis superque rerum Cic. Læl. 45, assez et même trop dʼaffaires ; super quam satis est Hor. S. 1, 2, 65, plus quʼil nʼest suffisant ; b) en outre : super quam quod Liv. 22, 3, 14, outre que, cf. Liv. 27, 20, 10 ; et super Virg. En. 2, 71, et en outre ; ira super Virg. En. 7, 462, la colère en outre || là-dessus : Virg. En. 5, 482 ; c) en plus, de reste : nihil erat super Nep. Alc. 8, 1, il ne restait rien ; quid super sanguinis (esset) Liv. 4, 58, 13, [ils demandaient] quʼest-ce qui restait de sang, cf. Virg. B. 6, 6 ; En. 3, 489.
II prép.
A acc. ¶ 1 sur, au-dessus de [avec ou sans mouvt ] : super terras tumulum noluit quicquam statui nisi columellam Cic. Leg. 2, 66, il ne voulut pas que sur le tertre on élevât rien dʼautre quʼune petite colonne ; super aspidem adsidere Cic. Fin. 2, 59, sʼasseoir sur un serpent ; super quas (naves) turrim effectam... opposuit Cæs. C. 3, 39, 2, une tour étant dressée sur les navires, il la plaça en face ; super lateres coria inducuntur Cæs. C. 2, 10, 4, sur les briques on tend du cuir ; scuto super caput elato Liv. 10, 41, 14, avec le bouclier élevé au-dessus de la tête ; stricto super capita gladio Liv. 22, 53, 9, avec lʼépée nue sur les têtes || au-dessus, au-delà de [géographiquement] : Sall. J. 19, 5 ; Liv. 28, 8, 11 ; 43, 21, 6, etc. || au-dessus de [sur le lit de table] : Hor. S. 2, 8, 23 ; Curt. 8, 5, 22 ; Suet. Aug. 43 ¶ 2 [fig.] a) pendant : super cenam Curt. 6, 11, 27, pendant le repas, cf. Curt. 8, 4, 30, etc. ; Plin. Min. Ep. 4, 22, 6 ; 9, 33, 1 ; Suet. Aug. 77 ; Cæs. 87 ; b) en plus de, en sus de, outre : alii super alios Liv. 42, 25, 8, les uns en sus des autres, après les autres [mais alii super alias ruunt Sen. Vita b. 1, 3, ils sʼécroulent les uns sur les autres, cf. Lucr. 6, 186 ; Liv. 3, 34, 6 ] ; super dotem Liv. 26, 50, 12, en plus de la dot, cf. Liv. 28, 46, 15 ; c) au-dessus de : super tres modios Liv. 23, 12, 1, plus de trois boisseaux, cf. Liv. 26, 25, 11 ; Tac. G. 33 ; super omnia Virg. En. 8, 303, par-dessus tout, plus que tout, cf. Liv. 31, 18, 3 ; Quint. 12, 9, 12 ; super omnes Plin. Min. Ep. 7, 13, 2, plus que tous les autres, cf. Suet. Vitell. 13 ; d) super armamentarium positus Curt. 6, 7, 22, préposé à lʼarsenal.
B abl. ¶ 1 super musculo lateres struuntur Cæs. C. 2, 10, 4, des briques sont disposées sur le mantelet ; super cervice Hor. O. 3, 1, 17, sur la tête, cf. Hor. O. 1, 9, 5 ; 1, 12, 6 ; Epo. 7, 3 ; Virg. B. 1, 80 ¶ 2 [fig.] a) pendant : nocte super media Virg. En. 9, 61, au milieu de la nuit, ou, dʼaprès Servius, au-delà du milieu, après le milieu de la nuit ; b) sur, au sujet de : super aliqua re scribere Cic. Att. 16, 6, 1, écrire sur un sujet, cf. Cic. Att. 10, 8, 10 ; 14, 22, 2 ; Pl. Amph. 58 ; Cist. 659 ; Aul. 683, etc.; Sall. J. 71, 5 ; Nep. Paus. 4, 1 ; Litteras super tanta re expectare Liv. 26, 15, 5 ; cura super tali re principum laudata est, 40, 46, 15 ; c) en plus de : super his Hor. S. 2, 6, 3, en plus de cela.
➳ super après son régime : Lucr. 6, 1256 ; 1258 ; Virg. B. 1, 80 ; Tac. Ann. 16, 35 ; H. 3, 19.
- 1. (v. plaats) (a) boven, bovenop, erboven, daarboven; ➤ ~ volabat; (b) (poët.; postklass.) van boven(af); (c) (Verg.) naar boven (toe), omhoog; ➤ ~ aspectans;
- 2. (metaf.) (a) bovendien, daarbij; ➤ ~ (quam) behalve; ~ quam quod afgezien van het feit dat; ~ haec fatur; (b) (nog) meer; ➤ satis superque meer dan genoeg; his accensa ~; (c) vooral; (d) over; ➤ Atheniensibus praeter arma nihil erat ~; II. prep. (vaak [ihb. poët.] als postpositie)
- 1. m. abl. (a) (v. plaats, op de vraag ‘waar?’) boven(op); ➤ ligna ~ foco reponere; ensis ~ cervice pendet; (b) (v. tijd) (poët.) gedurende, tijdens, onder; ➤ nocte ~ media; ~ mero; (c) over, van, aangaande, met betrekking tot (= de); ➤ hac ~ re scribam ad te (Cic.); ~ tali causa missus; ~ scelere suspectus; rogitans ~ Priamo; ~ legatione agere;
- 2. m. acc. (a) (v. plaats, op de vraag ‘waar?’ en ‘waarheen?’) boven(op); ➤ ~ tumulum alqd statuere; ~ alqm of alqd procumbere; alqm videre ~ laureatum currum; — aan de andere kant van: ~ flumen aciem instruere; situs ~ flumen; ~ templum; — tot bij, tot aan: ~ astra ferri; — over . . . heen, verder dan: ~ Sunium navigare; ~ Indos imperium proferre; Gaetuli ~ Numidiam sunt; (b) (v. tijd) (postklass.) tijdens, onder; ➤ ~ cenam; ~ hos divum honores; (c) boven, meer dan; ➤ ~ decem milia; ~ naturam; ~ omnia bovenal; alius ~ alium de een na de ander; — behalve (= praeter): ~ ceteros honores; ~ cetera buiten al het andere; ~ haec bovendien.
上。遇。— Indos 印度國彼邊。— ceteros honores 除他榮。— omnia 在先。— tumulum noluit quidquam statui 在墓上不許安何物。Cubabat — regem 於王上坐席。
Suggest a Translation
See an image
上。除。另論。— triginta ducibus justos triumphos egit 勝三十將而據理奏。Hac — re scribam ad te fusius {}
Suggest a Translation
See an image
在上。另。— quam quod primo male pugnaverat 除先戰之不善外。Erat — pro Supererat. v. supersum.
Suggest a Translation
See an image
Excepto quod chastellumCharta conventionis inter Henricum Reg. Angliæ et Robertum Comit. Flandr. in Lib. nigro Scaccarii pag. 12 :(sic) ejus custodient, quando Super hostes suos perget.
Et si illo tempore Rex Philippus Super Regem Henricum in Normanniam intraverit.Oberti Cancellarii Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 308 :
Ut irent cum eis Super Pisanos.Lex Salica tit. 47. § 1 :
Si quis Super alterum in villam migrare voluerit, etc.Id est, alio nolente et invito. Vide Sequela 4.
Sur, eodem sensu, in Lit. ann. 1370. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 378. art. 28 :
Et s'aucuns Sur la paix de la ville criée par sergent... villenoit ou feroit personne, etc.Eadem præpositio interdum apud nostrates
Chezsonat. Lit. remiss. ann. 1400. in Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 249 :
Jehan Fauquet et sa femme, qu'il avoit espousée le Dimenche devant, vindrent Sur Robin Thinel, pere de laditte femme, afin que eulx et leurs prouchains amis s'entrefeissent compaignie et s'assemblassent pour disner et boire ensemble en l'ostel dudit Thinel.
Prohibemus ne aliquis eos inde disturbet Super forfaituram decem librarum Turonensium.Galli dicimus
Sur peine de, etc.
Trado tibi B. præposito Nemausensis ecclesiæ et cæteris canonicis duos solidos censuales, quos dabatis mihi pro tabula, quæ sunt vel fieri possunt ex utraque parte viæ, ab acua qua est Super cloquarium S. Eulaliæ, usque ad viam, qua discurrit ad pratum.Chartul. S. Sulpit. Bitur. fol. 78. v° :
Damus terræ unam parvulam, quæ sita est Super murum civitatis Biturigæ.
Invenit unam porcam cum suos filios latitantem Super unam ecclesiam subtus unum arborem.
Incompassio, vel crudelitas et duritia Super pauperes, etc.
Sur-bout, pro
Debout, Stans. Lit. remiss. ann. 1459. in Reg. 189. Chartoph. reg. ch. 363 :
Après que icellui Drouet ot mengié ung mors de pain et beut une fois Sur-bout à la table où souppoit le suppliant.
- cf. ὑπέρ, above, on top, over, upwards: eo super tigna bipedalia iniciunt, Cs.: Inplenturque super puppes, i. e. by rain, V.: superque inmane barathrum Cernatur, from above, V.—In number or quantity, over, moreover, in addition, besides: satis superque esse sibi suarum cuique rerum, enough and to spare: satis superque vixisse: Quidque furor valeat, satisque Ac super ostendit, O.: poenas dedit usque superque Quam satis est, H.: et super, and moreover, V.: satis superque oneris sustinens, res a populoR.gestas scribere, L.: super quam quod dissenserant ab consilio, besides that, L.—Of a remnant, over, left, remaining: Atheniensibus praeter arma nihil erat super, N.: quid super sanguinis, qui dari pro re p. possit, rogitantes, L.: super tibi erunt, qui, etc., V.—In composition, of place, above, over, as in superfluo, superpono, supersedeo, supersto.— Over and above, besides, in addition, as in superaddo, supersum, superfio.
- 1 super.
- II. With abl., of place, over, above, upon, on: lateres, qui super musculo struantur, Cs.: ensis cui super Cervice pendet, H.: super Pindo, H.: requiescere Fronde super viridi, V.—Of time, during, in, at: Nocte super mediā, V.: rixa super mero Debellata, H.—Of relation, upon, about, of, concerning, respecting: hac super re scribere: litteras super tantā re exspectare, L.: super tali causā missi, N.: super arvorum cultu, V.: Mitte civilīs super Urbe curas, H.: decreta super iugandis Feminis, H.: super tali scelere suspectus, S.—Over and above, besides, beyond: Hortus fons, Et paulum silvae super his, H.—
- IIII. With acc., of place, over, above, on the top of, upon, on: super terrae tumulum noluit quid statui: super lateres coria inducuntur, Cs.: super vallum praecipitari, S.: aqua super montium iuga concreta, L.: aquila super carpentum volitans, L.: Collis erat, collemque super planissima Area, O.: vestis super genua est, Cu.—Of place, above, beyond: Nomentanus erat super ipsum, Porcius infra, above him(at table), H.: super Numidiam Gaetulos accepimus, beyond Numidia, S.: super Sunium navigans, L.—Of time, during, at: super vinum et epulas, Cu.—Of measure, over, above, beyond, in addition to: quod alii super alios legati venirent, i. e. in succession, L.: seniores super sexaginta annos, L.: super solitos honores, L.: super LX milia, more than, Ta.—Fig., of official position, over, in charge of: super armamentarium positus, Cu.—In the phrase, super omnia, above all, before all: aetas et forma et super omnia Romanum nomen, L.: super omnia voltūs Accessere boni, O.
- to lie down on, cast oneself upon, O.