tabula

leges duodecim tabularum
the laws of the twelve tables

tabula , ae, f.: a board, plank, 1.119.

tăbŭla, ae, f. [root ta-, tab; whence also taberna, q. v.], a board, plank.

• I In gen.: si tabulam de naufragio stultus arripuerit, Cic. Off. 3, 23, 89; cf. id. Att. 4, 18, 3; Verg. A. 1, 119: laceras tabulas in litore vidi, Ov. M. 11, 428: tabula navis, Juv. 14, 289; Verg. A. 9, 537: inauratae, Plin. 36, 15, 24, § 114: latera (fossarum) cluduntur tabulis, id. 33, 4, 21, § 76: perforatae, Col. 7, 4, 5.—Esp., a board to play on, Ov. de Nuce, 77; Sen. Tranq. An. 14, 7; Juv. 1, 90.—
• II In partic.
• • A A writing-tablet; also, a tablet written upon, a writing, as a letter, contract, account, list, will, etc. (cf. tabella): tabulae litteris Graecis confectae, Caes. B. G. 1, 29: cerata, Plaut. As. 4, 1, 18 (763): litteraria, a writing-tablet for children, Varr. R. R. 3, 5, 10; cf.: laevo suspensi loculos tabulamque lacerto, Hor. S. 1, 6, 74; id. Ep. 1, 1, 56: ponatur calculus assint Cum tabula pueri, Juv. 9, 41: tabula calculatoria, Schol. Juv. 7, 73.—
  • B Plur., a book of account: pro tabulis, Ubi aera perscribuntur usuraria, Plaut. Truc. 1, 1, 52 (73); cf.: multum differt, in arcāne positum sit argentum, an in tabulis debeatur, Cic. Top. 3, 16: litterae lituraeque omnes assimulatae, expressae, de tabulis in libros transferuntur, id. Verr. 2, 2, 77, § 189: aliquid in tabulas referre, id. Fl. 9, 20: tabulas conficere, id. de Or. 2, 23, 97; id. Verr. 2, 1, 23, § 60; id. Rosc. Com. 2, 5: unae tabulae proferantur, in quibus vestigium sit aliquod, quod, etc., id. Font. 5, 12 (1, 2): novae, new account-books (by substituting which for the old ones debts were abolished in whole or in part), id. Phil. 6, 4, 11; id. Att. 5, 21, 13; 14, 21, 4; id. Off. 2, 23, 84; Caes. B. C. 3, 1; 3, 21; cf. Sall. C. 21, 2. —
  • C A counter, office where records are kept: suos necessarios conrogat, ut ad tabulam Sextiam sibi adsint horā secundā, Cic. Quint. 6, 25. —
  • D Adest ad tabulam: licetur Aebutius (a tablet on which an auction was advertised); hence, an auction, Cic. Caecin. 6, 16; cf.: sin ad tabulam venimus, vincemus facultates Othonis, id. Att. 12, 40, 4. —
  • E Of public records, etc.: tabula praerogativae, a list of votes, Cic. Pis. 5, 11; cf. Varr. R. R. 3, 5, 18; 3, 17, 1; Q. Cic. Pet. Cons. 2, 8: qui de tabulis publicis recitat, public records, State papers, Cic. Fl. 17, 40; so, publicae, id. Arch. 4, 8; Liv. 26, 36, 11.—Esp., the censor’s lists: tabularum cura, Liv. 4. 8, 4: memoria publica recensionis tabulis publicis impressa, Cic. Mil. 27, 74; Flor. 1, 6, 3; cf.: tabulae aereae, in quibus publicae constitutiones inciduntur, Plin. 34, 9, 21, § 99: XII. tabulae, the Twelve Tables, Cic. Rep. 2, 31, 54; so of the tables of the laws: decem tabulas conscripsisse, id. ib. 2, 36, 61: duabus tabulis additis, id. ib. 2, 37, 63; id. de Or. 1, 43, 193; 1, 44, 195 al.; v. duodecim; cf.: nequa tabula ullius decreti Caesaris aut beneficii figeretur, id. Phil. 1, 1, 3: tabula Sullae, the list of proscribed persons, Juv. 2, 28; Mart. 5, 69, 2; Cic. Rosc. Am. 8, 21; 9, 26.—
• F Of any formal or solemn writing: in tabulas multis haec via fecit iter, i. e. a will, testament, Ov. A. A. 2, 332; Plin. Ep. 2, 20, 11; Juv. 2, 58; 4, 19; 12, 123; 14, 55; Mart. 5, 39, 2: Dicaearchi tabulae, maps, Cic. Att. 6, 2, 3: lapideae, Vulg. Exod. 24, 12; id. 2 Cor. 3, 3. —
• G A painted tablet or panel, a painting, picture: tabula picta, Plaut. Men. 1, 2, 34 (143); Ter. Eun. 584; Cic. Brut. 75, 261: imago in tabulis, id. Fin. 5, 1, 3; id. de Or. 1, 35, 161; id. Par. 5, 2, 37; Prop. 1, 2, 22; 2, 3, 41; Plin. 35, 9, 36, § 64. — Prov.: manum de tabulā, take your hand from the picture! enough! it is finished! sed heus tu, manum de tabulā, Cic. Fam. 7, 25, 1; cf.: dixit (Apelles) ... uno se praestare, quod manum de tabulā sciret tollere, Plin. 35, 10, 36, § 80. —
• H A votive-tablet (on which a shipwreck was painted): me tabula sacer Votiva paries indicat, etc., Hor. C. 1, 5, 13: largire inopi, ne pictus oberret Caeruleā in tabulā, Pers. 6, 32 (cf.: mersā rate naufragus assem Dum rogat et pictā se tempestate tuetur, Juv. 14, 301). —
• K A bed or plot of ground in a vineyard, Pall. Jan. 11; id. Febr. 10, 1; 9, 9; Auct. Limit. p. 311 Goes.—
• L A fold in a garment, Tert. Pall. 1 and 5.

tabula, ae, f., das Brett, I) eig.: tabulam arripere de naufragio, Cic.: latera clauduntur tabulis, Plin.: sprichw. naufrago tabulam auferre, Ps. Quint. decl. 12, 23. – II) meton., von dem aus Brett und wie ein Brett Bereiteten: 1) das Spielbrett, Ov., Sen. u. Iuven.: vollst. tabula lusoria, Schol. Iuven. 7, 73: tabula aleatoria, Paul. ex Fest. 8, 1: ludere tabulā et tesseris, Hieron. – 2) eine bemalte Tafel, a) das Gemälde, tabula picta und bl. tabula, Cic. u.a.: tabula picta in pariete, Wandgemälde, Plaut.: a tabulis, Aufseher über die Gemälde, Corp. inscr. Lat. 6, 3970. – Sprichw., sed heus tu. manum de tabula; magister citius adest, quam putaramus, aber höre du, aufgepaßt, daß man dir nicht auf die Finger klopft; der Meister usw. (hergenommen von Knaben, die in Abwesenheit des Lehrers allerlei auf die Tafel malen, aber bei seinem Eintritt flugs die Hand von der Tafel tun), Cic. ep. 7, 25, 1; vgl. Plin. 35, 80. – b) die (mit der bildlichen Darstellung des erlittenen Schiffbruchs versehene) Votivtafel eines Schiffbrüchigen, Hor. carm. 1, 5, 13. Pers. 6, 33. – 3) die Tafel zum Schreiben, a) die Schreibtafel, Rechentafel, calculatoria, Schol. Iuven. 7, 73: cerata (mit Wachs überzogene), Plaut. u. Prisc.: tabula litteraria, Kinderschreibtafel, Varro: dies. bl. tabula, zB. loculi tabulaque, Hor.: tabulam ponere, die Schreibtafel (das Schreibzeug) hinlegen, Liv. – b) eine Gesetztafel, libellus XII tabularum, Cic.: tabulas figere, Cic.: tabulae (der Dezemvirn) peccare vetantes, Hor.: solventur tabulae (XII) risu, die Gesetztafeln werden durch das Lachen der Richter ihrer Kraft entbunden werden, Hor. sat. 2, 1, 86. – c) die Auktionstafel, adest ad tabulam, bei der Auktion, Cic.: ad tabulam venire, Cic. – d) die Proskriptionstafel, -liste, Cic. Rosc. Am. 21 u. 26. Mart. 5, 69, 2. Iuven. 2, 28. – e) das Stimmenverzeichnis in den Komitien, Varro: prima t. praerogativae, Cic. – f) die geographische Tafel, die Landkarte, Dicaearchi, Cic. ad Att. 6, 2, 3. – g) jeder schriftliche Aufsatz, die Schrift, das Buch, Register, Verzeichnis, Protokoll, der Vertrag, tabulae nuptiales, Tac., dotales, Schol. Iuven., u. bl. tabulae, Iuven., Ehevertrag: tabulae venditionis, Kaufkontrakt, Ambros.: iste in tabulas refert, nimmt die Angabe zu Protokoll, Cic.: circumfertur sub nomine Caesaris tabula (Verz.) ingens rerum venalium, Plin. pan. – insbes., tabulae = die zensor. Listen, tabularum cura, Liv. 4, 8, 4: memoria publica recensionis tabulis publicis impressa, Cic. Mil. 73: ut omnia patrimonii, dignitatis, aetatis, artium officiorumque discrimina in tabulas referrentur, Flor. 1, 6, 3. – h) tabulae, Rechnungsbücher, conficere tabulas, Cic.: tabulas diligentissime legere et digerere, Cic.: menstruas paene rationes in tabulas referre, Cic.: quodcumque commodum in tabulas transferre, Cic.: nomen referre in tabulas, Cic. – tabulae novae, neue Rechnungs-, Schuldbücher, durch die die alten Schuldposten ungültig erklärt wurden, Cic.: timorem novarum tabularum tollere, Caes.: übtr., beneficiorum novae tabulae, das in Vergessenheit-Geratenlassen, Sen. – insbes., tabulae publicae, das im Ärarium niedergelegte öffentliche Schuldbuch, cura tabularum publicarum, die Verwaltung des öff. Sch. (des Ärars), Tac. ann. 13, 28: curatores tabularum publicarum, Corp. inscr. Lat. 6, 916 u. 10, 5182: Sing. curator tabularum publicarum, Corp. inscr. Lat. 11, 6163. – i) tabulae (publicae), die Staatsurkunden, Staatsschriften, das Archiv, tabulae aereae, Plin.: tabulae Heracleensium publicae, Cic.: tabulae eae, in quibus senatus consultum perscripserat, Cic.: senatus consultum inclusum in tabulis, Cic.: ut prima aut inter primos nomina sua vellent in publicis tabulis esse, Liv.: postulare coepi, ut mihi tabulas obsignare ac deportare liceret, Cic.: tabulas corrumpere, Cic.: Appii tabulas neglegentius asservare, Cic. – k) das Testament, tabulae supremae, Ps. Quint. decl.: supremas tabulas signare, Mart.: tabulas testamenti omnibus mensibus renovare, das Testament alle M. umändern, Petron.: coëgit mulierem aperire tabulas ac sibi tunicas quas erat induta legare, Plin. ep.: in tabulas multis haec via fecit iter, Ov.: tabulas a te removere memento, Hor.: tabulas socero dabit atque ut legat orabit, Hor. – 4) der Wechslertisch, die Wechslerbank, Sextia, Cic. Quint. 25. – 5) eine Abteilung des Ackers, etwa Reihe, Schicht, im Weinberge, Pallad. 2, 11 u.a. Gromat. vet. 200, 12 u.a. – 6) tabulae, Lagen, Falten des Kleides (πτυχαί), Tert. de pall. 1 u. 5. – ➳ Archaist. tabola (ahena), Corp. inscr. Lat. 1, 196, 26; 208, 12 u.ö. – Nbf. tabela, Gaius dig. 29, 3, 7; vgl. Wölfflin im Archiv 11, 272.

tabula [CL] 1 flat piece of wood, board, plank, wooden strip; b (as part of ship); c (as used after shipwreck as float or raft, also in fig. context). de lignis levigatis i. devinctis ~is bitumine inter juncturas Comm. Cant. I 72; nam domus est constructa mihi de tergore secto / necnon et tabulis, quas findunt stipite, rasis Aldh. Aen. 61 (Pugio) 7; ipsae auri laminae cedrinis sunt ~is adfixae vel abiegnis vel certe de lignis olivarum paratis Bede Hom. II 1. 119; †tubolo [? l. tabula], fala GlC T 321; puellam instar cadaveris ~e impositam Gosc. Transl. Mild. 28; 1398 m ~e de barelholt empt', xviij s. Ac. Durh. 601.  b confractis ‥ duabus ~is ex insperato navis, proh dolor! subversa est Ord. Vit. XII 26 p. 413; pars nostrum tabulis, pars heret plurima transtris L. Durh. Dial. III 181; navis ex omnibus ~is abietinis, postea per partes tota refecta sit ex omnibus ~is cupresseis Vac. Assumpt. 28; s1237 a superioribus ~is navis ad inferiora delapsi ‥ submersi sunt Chr. Man 96.  c unam veluti post naufragium, in qua ad vivorum terram evadatis, paenitentiae ~am toto animi nisu exquirite Gildas EB 110; ad ~as etiam confugiunt naufragantes et a periculo sepius liberantur Bart. Angl. XVII 162; quid extiterit per originalis peccati contagionem, quid per baptismi gratiam ‥ quid etiam per secundam ~am post naufragium Chr. Abingd. I 123; ‘spargique litus tabula naufraga’, id est sparsim venire naufragos super ~am ad litus Trevet Troades 73. 2 sheet or slab (of rigid material other than wood). b (transf.) cut of precious stone characterized by a large flat surface surrounded by small facets, table cut, (in quot., in ~a) with the large flat surface uppermost. 1447 eidem pro factura ~arum lapidearum pro eodem orreo Ac. Durh. 145; 1449 xj ~as ferri pro argento jactando et positas in domo vocata le Furneyshous KR Ac 294/6; 1479 pro xvj ~is vitri Anglicani, xiiij s. viiij d. Fabr. York 83.  b 1387 viginti tria perlarum grossarum et unum rubinum in tabulla ligatum in auro Foed. VII 562. 3 flat board or sheet (in spec. uses): a (mon.) wooden board struck with a mallet to give signal, ‘semantron’. b clapper (of castanet). c (~a pacis or osculatoria) paxbred, osculatory. d abacus. a pulsata ~a, prior auxilium ‥ invocet divinum RegulC 25; post capitulum pulsata ~a loquantur in claustro. ‥ pulset ‥ prior ~am tribus ictibus Lanfr. Const. 121; ad officium tenebrarum non cum campanis sed cum ligneis ~is est pulsandum. ‥ ~a lignea Christum significat, qui de ligno clamabat Beleth RDO 100. 105C; c1190 audito ‥ cujuslibet obitu fratris ‥ statim ~a a priore pulsabitur; congregatis fratribus, breve a precentore recitabitur Cart. Rams. II 251; ~as sonatiles cum malleolis Cust. Cant. 106.  b pariter ferit aera cantus, / et sese tabule strepitusque saporat in aure Vinsauf PN 649.  c c1300 vas ad aquam benedictam, ~as pacis, candelabrum ad cereum paschalem Conc. Syn. 1386; 1368 iiij ~e pacis Invent. Norw. 11; 1388 ~e osculatorie sunt quatuor, unde tres argentee et amelate pro pace danda (Invent. Westm.) Arch. LII 236; 1443 j ~a pacis de argento Cant. Coll. Ox. I 1.  d per ~am, id est abacum Thurkill Abac. f. 63v. 4 a cover or board of book. b flat receptacle, casket, case. a 1368 ~a textus et tabula pacis Invent. Norw. 74; 1409 omnes libri ‥ sunt valde debiles et confracti in ~is et foliis Fabr. York 246; 1415 lego ‥ unum parvum librum cum ~is argenteis et deauratis Reg. Cant. II 59.  b Lanfrancus ‥ in ~a plumbea ponderosa valde inventus est, in qua a die prime sepulture intactis membris ‥ usque in illum diem jacuerat Gerv. Cant. Combust. 25; 1383 item de vestimento sancti Johannis Evangeliste in ~is deauratis cum aquila Ac. Durh. 428; 1415 omnia precatoria mea ‥ cum omnibus ~is et broches que non [? l. nunc] vocantur nouches de auro vel argento Reg. Cant. II 188. 5 (wooden) board or panel (for painting); b (her.). crucem ‥ ferentes argenteam et imaginem Domini ‥ in ~a depictam Bede HE I 25; ferebatur Wibertus imaginem ejus in ~a pingi fecisse W. Malm. GP I 55; ~a in qua pingitur ymago Kilwardby SP f. 28v; 1368 ~a altari depicta loco frontelli Invent. Norw. 68; 1388 ~e sunt due plicabiles ‥ bene depicte quarum prima continet in se in una parte ymaginem crucifixi, Marie et Johannis et Marie Magdalene (Invent. Westm.) Arch. LII 240.  b cuidam pictori ‥ pro pictacione de vij vexillis magnis et ij parvis una cum ~is, clipeis Ac. H. Derby 93; Mowbray Herauld pro viij ~is pro scochons domini, militum, et scutiferorum suorum faciendis Ib. 227. 6 table-top (also ~a mensalis); b (of altar). 1221 ~as mensales ex una parte ejusdem aule Cl 453a; 1313 ~as mensales in magna aula ‥ tam moventes quam dormientes KR Ac 469/16 f. 2d.; 1340 de ij ~is portab[ilibus] cum ij paribus tristall'; ij ~is dorm'; ‥ j ~a pro ciphis; item j ~a cum j pari testall' MinAc 1120/10 r. 9d.; 1350 cancellarius ‥ ~am illam usque ad ~am marmoream in aula Westmonasterii secum deferens Foed. VI 141; 1464 item j longa ~a mensalis cum ij trestellis Ac. Durh. 639.  b [episcopus] benedicat ~am altaris, quae tamen ~a prius lota erit ex aqua sacrata ‥ deinde ponatur ~a desuper, id est mensa altaris, et lineatur calce Egb. Pont. 46; frusta ‥ de marmorea urna ‥ quidam asportaverunt, ex quibus ‥ multa altaria ~eque itinerarie consecrate sunt Ord. Vit. VII 12 p. 211; in illo festo papa celebravit extra ecclesiam super ~am sub divo Eccleston Adv. Min. 113. 7 board or table marked out for spec. use: a (for games such as chess, backgammon, or draughts; also in fig. context); b (for reckoning, esp. w. ref. to chequer board of the Exchequer). c square on chequer board. d (usu. pl.) game played on a marked board or table. a quia fatalis alea incertis jactibus in hujus vite ~a mortales eludit W. Malm. GR I 17; dicitur ~a alea, in qua luditur, et hec duplicatur et diversis coloribus insignitur Bart. Angl. XVII 162; 1388 j par ~arum cum chesmeyne IMisc 239 (10) m. 2; 1553 de ‥ duobus paribus ~arum ludend', A. two payer of playing tables Pat 852 m. 29.  b ad quadrangulam ~am que dicitur calculis bicoloribus, vulgo scaccarium; potius autem est regis ~a nummis albicoloribus ubi etiam placita corone regis tractantur W. Fitzst. Thom. 39; 1303 pro una magna ~a ‥ pro compoto garderobe suprajactando (AcWardr) KR Ac 363/18 f. 9d..  c duos tabularum reges ponat per planiciem / ‥ rex iturus contra regem pedetemptim properet, / primitus alteram petens occupare tabulam / ‥ bifrons rochus ordinetur in extrema tabula Hist. Chess 514.  d hinc thessara, calculus, ~a ‥ quorum artem utilius est dediscere quam docere J. Sal. Pol. 399C; 1209 domino regi ad ludendum cum comite Sar' ad ~as, iiijs. x d. Misae 139; 1313 fratribus regis ludentibus ad scaccarium, ~as et alias KR Ac 374/19 f. 5d.; 1478 quod nullus tenencium domini ‥ amodo frequentat tabernas customabiliter et noctanter neque ludat ad talos, ~as, scaccos neque ad lez cardes pro aliquo argento CourtR Lygh I f. 12v. 8 table; b (as place of business). assederat ad mensam contra regem, ad aliam ~e partem W. Malm. GP V 240; fratres ‥ non conjunctim ad mensas sedebunt ‥ sed divisim ac spaciatim ordinate, ut ~e honorifice vestiantur Cust. Cant. 161; 1342 pro iij ulnis panni viridis ‥ emptis ‥ pro ~a compotorum officii magne garderobe ‥ vj s. (AcWardr) KR Ac 389/14 m. 8; 1371 j rigald empto pro tebula in tesaurario vij d. Fabr. York 12.  b 1331 licet ‥ ordinaverimus ‥ quod ~a sit apud Dovor' et alibi ‥ pro escambio expensarum necessariarum hominibus ultra mare extra regnum transeuntibus Cl 151; 1335 quod ~a cambii sit apud Dovorr' et alibi ubi et quando videbitur nobis Cl 156 m. 11; 1430 exceptis carnificibus et piscatoribus extraneis pro stallagiis et ~is suis Gild Merch. II 261. 9 (~a rotunda, of King Arthur, also w. ref. to his knights) Round Table. b Order of the Round Table (proposed by Edward III). c meeting of members of the Order of the Round Table (also transf. w. ref. to its purpose-built meeting place at Windsor Castle begun by Edward III, and imitations). d meeting or assembly of knights or sim., esp. one at which tournament takes place, (also transf.) tournament or festival. Arthurus fecit rotundam ~am quod cum illi nobiles milites deberent sedere ad prandendum non unus altius altero sed omnes equaliter sederent et omnibus equaliter serviretur Eul. Hist. Annot. II 320; rex Arthurus ‥ vocavit milites illos milites de rotunda ~a Pol. Poems I 150.  b s1344 post hastiludia domicellorum, dominus rex fecit cenam magnam in qua suam rotundam ~am inchoavit et juramenta quorundam comitum et baronum et militum quos voluit esse de dicta ~a rotunda recepit sub certa forma Ad. Mur. Chr. 155 (cf. ib. 232).  c s1344 ordinavit ‥ quod ibidem [in castro de Wyndeshore] fieret una nobilissima domus, in qua posset dicta rotunda ~a teneri Ad. Mur. Chr. 156; s1344 rex Edwardus fecit convocari plures artifices ad castrum de Wyndeshores et coepit edificare domum que rotunda ~a vocaretur; habuit ‥ ejus area a centro ad circumferenciam ‥ centum pedes. ‥ eodem tempore ‥ rex Francie hoc facto regis Anglie provocatus, coepit et ipse rotundam edificare ~am in terra sua ut sic sibi attraheret miliciam Alemannie et Italie ne ad regis Anglie ~am properarent Wals. HA I 263.  d 1232 de rotunda ~a prohibenda. rex omnibus fidelibus suis qui conventuri sunt ad rotundam ~am salutem. .. colloquium habituri cum L. principe de Abbefrau ‥ vobis mandamus ‥ quod ‥ nullatenus ad ‥ ~am convenientes turneare presumatis ‥ et preterea non permittemus quod decetero torneetis in terra nostra Pat 492; s1252 ~a rotunda apud Waldene ubi Ernulphus de Mounteneye a Rogero de Leyborne lancea interfectus Ann. Lond. 46; s1279 ad rotundam ~am Warewici multi nobiles et potentes de partibus transmarinis et indigene convenerunt Flor. Hist. III 53; iste Rogerus ‥ filios suos, ‥ centum milites et tot dominas ad hastiludium de Kenilworth, expensis suis sumptuosis, ‥ secum adduxit et rotundam ~am ibi incoepit MonA VI 350b. 10 inscribed board, notice- or display-board. b (transf.) systematically arranged written presentation of numbers, words, or symbols, table, list. si aliquis frater, cum in ~a fuerit, de aliquo officio durante per ebdomadam per primos quatuor dies ~am suam fecerit, si tunc per egritudinem ‥ Cust. Cant. 99; fratribus in ~a misse existentibus Comp. Swith. 271; tricennale ‥ Gregorii ponetur in ~a pro anima ejus decantandum Cart. Bath B 808 p. 152; 1434 nomina ‥ in una ~a litterata formata ponenda super majus altare Reg. Durh. 26; puer qui ad aquam scribitur in ~a Process. Sal. 19.  b sic ‥ de ceteris variatum est, ut subscripta demonstrat ~a Adel. Elk. 1; c1170 ~e astronomice Libr. Cant. Dov. 11; ~e Tolletane vel alie meliores eis ac faciliores si unquam appareant M. Scot Part. 291; istud kalendarium ‥ habet sibi suppositas duas ~as parvas ostendentes aureum numerum et litteram dominicalem pro omni tempore Elveden Cal. 5; 1439 ~a medie conjunccionis solis et lune MunAcOx 763; in scripto meo de veritatibus collectis per modum ~e Gascoigne Loci 175; per tabulam cuncta reperire potes sive [l. sine] cuncta / ordine scriptorum, possessorum, foliorum R. Esk 53. 11 tablet (of stone or metal) inscribed and set up as a permanent record (in quot. w. ref. to the stone tablets bearing the Ten Commandments). b badge having a form representing one of the tablets of the Ten Commandments (prescribed to be worn by Jews). quis in monte cum Domino locutus ‥ duas ~as ‥ advexit? Gildas EB 69; ut duo jusa [sic] ‥ ~is conscripta lapideis Burginda; 1218 omnes Judei deferant in superiori indumento suo ‥ quasi duas ~as albas in pectore factas de lineo panno vel de parcameno, ita quod per hujusmodi signum manifest possint Judei a Christianis discerni Cl 378b; tria priora [mandata] ‥ erant scripta in prima ~a et septem sequencia in secunda ~a Gros. DM prol. 5; s1275 precepit rex quod ad instar ~arum ad unius palme longitudinem signa ferrent [Judei] in exterioribus indumentis Flor. Hist. III 45; quomodo ‥ servat primum mandatum secunde ~e Wycl. Versut. 100.  b 1222 providemus ‥ ut omnes ‥ Judei, tam masculi quam femine, in veste superiori ante pectus ~as laneas [v. l. tabulanea] alterius coloris quam vestis sit deferant manifeste; ita quod utraque ~a duorum digitorum mensuram habeat in latitudine et quatuor in longitudine, et ad hoc faciendum per censuram ecclesiasticam compellantur (Æthelwold) Conc. Syn. 121. 12 tablet for or containing writing. scriptoria pueris et indoctis fabricabat ~asque ‥ cera illitas preparabat Ord. Vit. III 7 p. 94; ~a ‥ dicitur lignum planum et tenue, in quo posito colore litere inscribuntur. quandoque complanantur breves asseruli ‥ atque concavantur ex utraque parte parum et ‥ replentur cera nigra, viridi vel rubea ad scribendum Bart. Angl. XVII 162; loca ‥ sunt quasi ~e quibus inscribimus, ymagines quasi littere eis inscripte Bradw. AM 2; 1418 ~as testamenti mei meam ultimam voluntatem continentes impressione sigilli mei ‥ sigillavi Reg. Cant. II 157. 13 (account for) board, maintenance. 1296 revera predictus Johannes ‥ commorabatur cum ipso ‥ per aliquod tempus ad ~am ipsius ‥ pro denariis PlRCP 115 m. 205; 1438 monasterium ibidem debet invenire ~am suam pro dicto anno Reg. Cant. II 561; 1466 et per solucionem factam priorisse de H. pro expensis ‥ Margarete ‥ in ~a de mandato regis ExchScot 428; 1496 per liberacionem factam ad expensas ~e domini regis ‥ ut patet in libris averie ‥ regis Ib. 595.

tăbŭla, (7) æ, f. , ¶ 1 planche, ais : Cic. Off. 3, 89 ; Att. 4, 18, 3 ¶ 2 table de jeu : Sen. Tranq. 14, 7 ; Juv. 1, 90 ¶ 3 tablette à écrire : a) Hor. S. 1, 6, 74 ; Ep. 1, 1, 56 ; Juv. 9, 41 ; litteraria Varro R. 3, 5, 10, tablette à écrire ; b) pl., tablettes = écrit de toute sorte ; registres de comptes, livres : Cic. Top. 16 ; Font. 12 ; in tabulas referre aliquid Cic. Fl. 20, porter qqch. sur ses registres ; tabulas conficere Cic. Verr. 2, 1, 60, tenir des livres de comptes à jour ; alicujus tabulas exquirere Cic. Verr. 2, 4, 137, dépouiller les comptes de qqn || novæ tabulæ Cæs. C. 3, 1, 3, nouveaux comptes = abolition des dettes, ou diminution, cf. Cic. Phil. 6, 11 ; Off. 2, 84 ; Att. 5, 21, 13 ; 14, 21, 4 ; Sall. C. 21, 2 || publicæ Cic. Arch. 8, registres officiels, archives, cf. Cic. Fl. 40 ; Liv. 26, 36, 11 || duodecim tabulæ Cic. Rep. 2, 54, les douze tables [lois], cf. Cic. Rep. 2, 61 ; 2, 63 ; de Or. 1, 193 ; 1, 195 || in tabulas referre Cic. Verr. 2, 5, 102, relater sur des tablettes, établir un procès-verbal || tables, listes de proscription : Cic. Amer. 26 ; au sing., juv. 2, 28 || tabulæ Dicæarchi Cic. Att. 6, 2, 3, carte géographique de Dicéarque || testament : Ov. Ars 2, 332 ; Plin. Min. Ep. 2, 20, 11 ; Juv. 2, 58 ; 4, 19, etc. ¶ 4 table affichée, affiche : a) decreti alicujus Cic. Phil. 1, 3, affiche dʼun décret ; b) affiche de vente aux enchères, vente aux enchères : Cic. Cæc. 16 ; Att. 12, 40, 4 ¶ 5 liste : tabulæ prærogativæ Cic. Pis. 11, la liste de la centurie prérogative [noms de cette centurie qui votait la première ; ce qui permettait de vérifier les suffrages donnés pour ou contre] || liste des censeurs : Liv. 4, 8, 4 [memoria publica Cic. Mil. 73 ] ¶ 6 bureau de change : Cic. Quinct. 25 ¶ 7 avec ou sans picta, tableau, peinture : Cic. Verr. 2, 4, 132 ; Br. 261 || Fin. 5, 3 ; de Or. 1, 161 ; Par. 37 || [prov.] manum de tabula Cic. Fam. 7, 25, 1, assez ; quitte le pinceau ¶ 8 tableau votif : Hor. O. 1, 5, 13 ¶ 9 un carré de terrain : Pall. 2, 11 ; Grom. 200, 12, etc. ¶ 10 pl., plis dʼun vêtement : Tert. Pall. 1 ; 5.

➳ arch. tabola S. C. Bacch. CIL 1, 581, 26 abl. pl. tableis CIL 1, 585, 46.

tabula , ae. f.
板。硬棋盤。畫圖。蠟牌。估賣。地理圖。— votiva 畫靈跡之板。Conficere tabulas 作帳簿。Tabulae accepti et expensi 出入之簿。Pedariae tabulae 機{}。Dare tabulam naufrago 救人急事。

Suggest a Translation
See an image

tabula ae, f

• 2 TA-, a board, plank: tabulam de naufragio adripere: laceras tabulas in litore vidi, O.: navis, Iu.—A writing-tablet, writingbook, slate: Laevo suspensi loculos tabulamque lacerto, H.: adsint Cum tabulā pueri, Iu.—A slab, marble tablet: votiva, H.—A writing, record, memorandum, list, schedule: tabulae litteris Graecis confectae, etc., lists, Cs.: tabulae praerogativae, list of voters: Sullae, i. e. Sulla's list of the proscribed, Iu.—A record, document, state-paper: de tabulis publicis recitare, public records: tabulae Heracliensium publicae, archives: memoria publica recensionis tabulis publicis impressa, i. e. the censor's lists.—A statute, brief code, table of the law: XII tabulae, the Twelve Tables(the most ancient code of the Republic): duabus tabulis additis.—A map: Dicaearchi tabulae.—Plur, an account-book, ledger: quod aes alienum obiectum est, tabulae flagitatae: tabulis suis testibus uti conatur: falsas rationes in tabulas referre: ut prima nomina sua vellent in publicis tabulis esse, as creditors of the state, L.—In the phrase, novae tabulae, new accounts, a new score, cancellation of debts: polliceri tabulas novas, S.—An indictment, formal accusation: Solventur risu tabulae, i. e. the prosecution will be laughed out of court, H.—A will, testament: In tabulas multis haec via fecit iter, O.: Delebit tabulas, Iu.—A banker's table, counter, counting-house: Sextia.—An auctionplacard, auction-sale: adest ad tabulam, licetur Aebutius: sin ad tabulam venimus, etc.—With picta, a painted tablet, painting, picture: Suspectans tabulam quandam pictam, T.: tabulae pictae delectant.—A picture, painting(sc. picta): imago in tabulis: neque tabulis neque signis propalam conlocatis.—Prov.: manum de tabulā, hands off the picture, i. e. enough.—A gaming-table: itur Ad casum tabulae, Iu.