verecundia
verecundia, shamefastness, bashfulness, shyness, coyness, modesty, shame, reserve
vĕrēcundĭa, ae, f. [verecundus], the natural feeling of shame, by whatever cause produced, shamefacedness, bashfulness, shyness, coyness, modesty, etc.
- I In gen. (class.; syn.: pudicitia, castitas, pudor).
- A Absol.: nec vero tam metu poenāque terrentur, quae est constituta legibus, quam verecundiā, quam natura homini dedit quasi quendam vituperationis non injustae timorem, Cic. Rep. 5, 4, 6: homo solum animal natum pudoris ac verecundiae particeps, id. Fin. 4, 7, 18: scenicorum mos tantam habet veteri disciplina verecundiam, ut in scaenam sine subligaculo prodeat nemo, id. Off. 1, 35, 129; id. Rep. 4, 4, 4: magnam habet vim disciplina verecundiae, id. ib. 4, 6, 6: justitiae partes sunt non violare homines; verecundiae non offendere, id. Off. 1, 28, 99; cf. id. Lael. 22, 82: Caesar meam in rogando verecundiam objurgavit, id. Q. Fr. 3, 1, 3, § 10: tironis, id. Att. 8, 6, 3: homo timidus, virginali verecundiā, id. Quint. 11, 39; so, virginalis, Suet. [Val. Prob. PHI] Vit. Pers.: fuit sponsa tua apud me eādem, quā apud parentis suos, verecundiā, Liv. 26, 50, 6: verecundia nostra adversus regem nobis obstat, id. 37, 54, 7: nova nupta verecundiā notabilis, Plin. 35, 10, 36, § 78: verecundia oris, bashful redness, blushing, Suet. Dom. 18.—
- B With gen. obj.
- α With gen. rei: turpitudinis verecundia, dread of wrong-doing, Cic. Tusc. 5, 26, 74: negandi, id. Or. 71, 238; Quint. prooem. § 3: respondendi, id. 3, 5, 15: hujus sermonis, Liv. 26, 50, 4.—
- β With gen. personae (not freq. till after the Aug. period): quando nec ordinis hujus ulla, nec reipublicae est verecundia, respect for, reverence, Liv. 4, 45, 8: parentis, vitrici, deorum, id. 39, 11, 2: ne auctorem ponam, verecundia ipsius facit, Quint. 6, 3, 64: majestatis magistratuum, Liv. 2, 36, 3: aetatis, id. 1, 6, 4; cf. id. 1, 3, 10: legum, id. 10, 13, 8.—Transf.: quidam ita sunt receptae auctoritatis ac notae verecundiae, ut, etc., i. e. of known venerableness, Quint. 6, 3, 33.—
- II In partic., with an implication of censure.
- 1 Over-shyness, bashfulness, sheepishness, timidity (post-Aug.): verecundia vitium quidem sed amabile et quae virtutes facillime generet ... quae (verecundia) est timor quidam reducens animum ab iis, quae facienda sunt ... Optima est autem emendatio verecundiae fiducia, Quint. 12, 5, 2 sq.: patronus timet cognoscentis verecundiam, id. 4, 1, 19: (vox) in metu et verecundiā contracta, id. 11, 3, 64.—
- 2 A shame, disgrace: verecundiae erat equitem suo alienoque Marte pugnare, Liv. 3, 62, 9: verecundia Romanos tandem cepit, Saguntum sub hostium potestate esse, etc., a sense of shame, id. 24, 42, 9.
verēcundia, ae, f. (verecundus), das Gefühl dessen, der sich vor etwas scheut, die Scheu, die Zurückhaltung, Schüchternheit, Blödigkeit, I) im allg.: A) eig.: a) übh.: α) absol.: meam stultam verecundiam! Cic.: omissā in id verecundiā, Liv. – homo timidus, virginali verecundiā, Quint.: nova nupta verecundiā notabilis, Plin. – β) mit subj. Genet.: Tironis, Cic.: oris, schüchterne, blöde Miene, Suet.: quo minor sit inter nos huius sermonis verecundia, damit bei dieser U. zwischen uns weniger Zurückhaltung herrsche, Liv. – γ) m. obj. Genet.: turpitudinis (vor der Schande), Cic.: negandi, Cic.: respondendi, Quint.: quos praetereundi verecundiam crederent fore, die zu übergehen man sich scheuen würde, Liv. – verecundiam habere = vereri, Liv. 8, 34, 8. – b) die Scheu vor Verletzung des Anstandes und der Sitte, das Zartgefühl, die Sittsamkeit, Zurückhaltung, die zarte Achtung, harum rerum commemorationem verecundia saepe impedivit utriusque nostrûm, Cic.: ut ne auctorem ponam, verecundia ipsius facit, Quint.: obstat verecundia, quo minus percenseamus, quo etc., Plin. pan.: fuit sponsa apud me eādem, quā apud parentes suos, verecundiā, Liv.: rex verecundiā victus, von einem Gefühle der Achtung beherrscht, Liv. – c) die Scheu vor der Verletzung der Heiligkeit, der Würde, die heilige Scheu, die Ehrfurcht, Achtung, Rücksicht, m. obj. Genet.: deorum, Liv.: regis, Curt.: legum, Liv.: rei publicae, Liv.: maiestatis magistratuum, Liv.: aetatis, Liv.: absentes (principes) fortiter increpant; praesentium verecundiam habent, vor den gegenw. haben sie eine gewisse Scheu, Liv.: adventum eius et maiestatem ad verecundiam faciendam (einzuflößen) Romanis vim maiorem habituram quam arma, Liv. – d) die Scheu vor Tadel oder Schande, die Scham, das Schamgefühl, si nomen hoc saltem ruborem incutere et verecundiam aliquam imperatoris violandi afferre (einflößen) possit, Liv.: verecundia inde imposita est senatui ex patribus iubendi aediles curules creari, Liv.: ita enim illis violandi supplices verecundiam se imposituros, Liv.: verecundia tandem Romanos cepit Saguntum oppidum octavum iam annum sub hostium potestate esse, Liv. – verecundiae est m. folg. Acc. u. Infin., man scheut sich, nimmt Anstand, verecundiae erat equitem suo alienoque Marte pugnare, Liv.: privatis dictatorem poscere reum verecundiae non fuit, Liv.: prandere et cenare in publico verecundiae non erat, Val. Max.: quae verecundia est m. folg. Acc. u. Infin., was für eine Art von Sch. ist es = ist es nicht unverschämt von euch, Liv. 21, 19, 9: m. Genet. Gerund., Claudium interpellandi verecundia fuit, Liv. 3, 40, 5. – B) meton., die Achtung, in der jmd. bei anderen steht, das Ansehen, esse notae verecundiae, Quint. 6, 3, 33. – II) insbes., mit tadelndem Nbbgr., die allzugroße Scheu, die Schüchternheit, Ängstlichkeit, optima est autem emendatio verecundiae fiducia, Quint.: patronus timet cognoscentis verecundiam, Quint.: vox in metu et verecundia contracta, Quint.
quam ‥ libenter hoc in loco ‥ si non tantos ‥ erigi adversus Deum vidissem montes ‥ ~a interveniente quiescerem
idem Levi qui Matheus est, sed Lucas Marcusque propter ~am et honorem evangelistae noluerunt nomen ponere vulgatum
cum nil sufficiam praeter pilos caprinos rusticitatis, aut pellem ~ae rubricatam, gemmam offerre conor pretiosam
adolescens ‥ in medio doctorum hinc inde sedentium ‥ humili ‥ interrogatione sapientiam celans, et ~am profitens
licet aliquamdiu prohibuisset imperitia sermonis et ~a minoris etatis, ad nutum tamen venerabilis patris nostri Rogeri ‥ manum apposui ad scribendum
sed vicit tandem apud me votum consodalium ~am meam
episcopus ultro mare transivit, quem rex ~a preterite amicitie indempnem passus est effugere
non tam lateat anathema quasi aliquam Dei reverentiam et hominum ~iam habens quam insaniat et seviat adversus Deum et ecclesie unitatem
ille namque in fortitudine clamat quem nec metus nec ~a predicare verbum vitae impedit
humili contritione superbam ~am conculcando semetipsos judicantes
vincat ~am amor, timorem depellat affectus
ego dilecto adhereo, et dilectus meus adheret mihi; sed continuit ausum ~a, et amoris impetum moderatus est timor
melius est ut quisque ‥ donec vivit, plangat et peniteat et pro peccatis ad tempus ~am vel confusionem sustineat
~a ‥ coram Deo ‥ cum quia sumus quales non esse decet erubescimus
si cognoverit me scire, absque dubietate in immensam tristitiam et fortassis debilitatem veniet ob ~am mei
nullus erat motus in corpore cui ~a deberetur; nihil putabant velandum quia nihil senserant refrenandum
fremere omnes facti ~am et inter se mussitare
quoniam historie severitas nec veritati parcere novit nec ~e, circumcisis labiis res inhonesta poterit venusta verborum vernulitate depromi
antiqui sapientes ad discernendum pulsum arterias brachii elegerunt ‥ quia nec egro nec medico aliquam ~am generant
Cham ~am patris deridens et ob hoc maledictus
illa, non refutans impudentiam dum modo vitaret ~am, levat tergo amasium et extra curiam effert
nec pudebat ‥ scolares ad disputationum pugnam committere ‥ dum et victor scientie premium et victus acciperet ~e solatium
quamquam non propter Judicis terrorem cuncta cernentis ‥ tamen ob ~am et insultationes hominum ac subsannationes
si pecunia legata in ultima voluntate suis servientibus non fuerit in larga habundancia distributa, erit ad magnum dedecus et ~am persone mee
magnum dampnum et ~a [AS: ] est homini nolle esse quod est et quod esse debetsceamu
praeter tres forisfacturas, id est, murdrum, et furtum ‥ et praeter si verecundium ipse sive heredes sui fecerint monachis ecclesiae vel servientibus eorum
de ~ia que facta fuit Osberto monacho ‥ ab eodem Roberto facite abbati plenum rectum
Haroldus ‥ regem Walanorum Griffinum, propter ‥ ~as quas domino suo regi Eaduuardo sepe faciebat, occideret
monachus ‥ sompniando vidit regem ‥ ymaginem crucifixi dentibus suis quasi amens mordere; quam ~am crucifixus benigne patiebatur
vĕrēcundĭa, (9) æ, f. (verecundus), ¶ 1 retenue, réserve, pudeur, modestie, discrétion : Cic. Rep. 5, 6 ; Fin. 4, 18 ; Off. 1, 129, etc. ; verecundiæ fines transire Cic. Fam. 5, 12, 3, passer les bornes de la pudeur, de la réserve ; quæ verecundia est avec prop. inf. Liv. 21, 19, 9, quelle pudeur y a-t-il à ce que... = nʼy a-t-il pas impudence à...? || [avec gén. subj.] : Platonis Cic. Fam. 9, 22, 5, la réserve de Platon, cf. Cic. Att. 8, 6, 4 ; mea in rogando verecundia Cic. Q. 3, 1, 10, ma discrétion dans la sollicitation ; sermonis Liv. 26, 50, 4, la réserve dʼun entretien || [gén. obj.] turpitudinis Cic. Tusc. 5, 74, la retenue devant lʼinfamie = la crainte de, cf. Cic. Or. 238 ; Quint. 3, 5, 15 ¶ 2 respect de qqn, de qqch. : parentis, vitrici, deorum Liv. 39, 11, 2 ; legum Liv. 10, 13, 8, respect dʼune mère, dʼun beau-père, des dieux, des lois, cf. Liv. 1, 6, 4 ; 2, 36, 3 ; Quint. 6, 3, 64 || notæ verecundiæ esse Quint. 6, 3, 33, être entouré dʼun respect manifeste ¶ 3 honte devant une chose blâmable, sentiment de honte : verecundia eos cepit Saguntum... esse Liv. 24, 42, 9, la honte les prit à la pensée que Sagonte était... ; verecundiæ erat equitem... pugnare Liv. 3, 62, 9, ils avaient honte de voir la cavalerie combattre... ¶ 4 excessive modestie, timidité : Quint. 12, 5, 2, etc.
- 1. schroom, terughoudendheid, schuchterheid [sermonis; respondendi; turpitudinis om zich schandelijk te gedragen; in rogando];
- 2. verering, eerbied, (hoog)achting, respect (voor, tav.: gen.; ook adversus) [deorum; parentis; legum; aetatis; maiestatis magistratuum; adversus regem];
- 3. schaamte(gevoel); ➤ -ae est (m. inf. of aci.) men schaamt zich.
Si Miles, qui emit castrum, est ita honoratus homo, ex quo Castalanus possit esse suus homo, sineVerecundia et reprehensione, seu blasma.
Quadam autem die vir Dei pius Gobertus, divina sibi gratia cooperante, sic fuit inspiratus, ut Verecundiam, quæ in sancta terra Jerusalem ab infidis contra Dominum opponitur, vellet vindicare.Hinc nostris
Lesquelx habitans prindrent icelle femme pour Vereconder et ahontir icellui prestre.Aliæ ann. 1377. in Reg. 111. ch. 306 :
En entencion de villener et Vergonder la femme dudit Perrinet. Lequel Jehan avoit ainsi induite, amenée et soubzlevée ycelle Mahaut, et Vergondée à tousjours,in aliis ann. 1400. ex Reg. 155. ch. 112. Vide Verecundium.
verēcundia ae, f
- verecundus, shamefastness, bashfulness, shyness, coyness, modesty, shame, reserve: homo pudoris ac verecundiae particeps: magnam habet vim disciplina verecundiae: in rogando: apud me, L.: turpitudinis verecundia, a shrinking from: rei p., reverence for, L.: legum, L.—A shame, disgrace, immodest act: quae verecundia est, postulare vos, etc., how shameful it is, L.: verecundiae erat pugnare, etc., L.—A sense of shame: verecundia Romanos cepit, Saguntum sub hostium potestate esse, L.
-
…aspectum essent deformem habiturae atque foedum, eas contexit atque abdidit. Hane naturae tam diligentem fabricam imitata est hominum verecundia. Quae enim natura occultavit, eadem omnes, qui sana mente sunt, removent ab oculis ipsique necessitati dant…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…uberior atque latior et ad motus animorum vulgique sensus accommodatior. Custos vero virtutum omnium dedecus fugiens laudemque maxime consequens verecundia est. Atque hi quidem sunt fere quasi quidam habitus animi sic adfecti et constituti, ut sint singuli inter…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…autem, quod differat in hominum ratione habenda inter iustitiam et verecundiam. Iustitiae partes sunt non violare homines, verecundiae non offendere ; in quo maxime vis perspicitur decori. His igitur expositis, quale sit id, quod decere…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…civilibus officiis vigeat industria. Atque etiam cum relaxare animos et dare se iucunditati volent, caveant intemperantiam, meminerint verecundiae, quod erit facilius, si ne in eius modi quidem rebus maiores natu nolent interesse. Senibus autem labores…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…quo leges moresque constituti, tum iuris aequa discriptio certaque vivendi disciplina ; quas res et mansuetudo animorum consecuta et verecundia est effectumque, ut esset vita munitior, atque ut dando et accipiendo mutuandisque facultatibus et commodandis nulla re egeremus…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…;, non privatae carere diutius tuo suavissimo atque amantissimo consilio ac sermone possunt. atque harum rerum commemorationem verecundia saepe impedivit utriusque nostrum ; nunc autem ea fuit necessaria propter eam partem epistulae tuae, per quam te ac…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…. Nostro quidem more cum parentibus puberes filii, cum soceris generi non lavantur. Retinenda igitur est huius generis verecundia, praesertim natura ipsa magistra et duce. Cum autem pulchritudinis duo genera sint, quorum in altero venustas sit…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…non obscene ; liberis dare operam re honestum est, nomine obscenum ; pluraque in ear sententiam ab eisdem contra verecundiam disputantur. Nos autem naturam sequamur et ab omni, quod abhorret ab oculorum auriumque approbatione, fugiamus ; status…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…et quibus praesidiis munitos ad tanti belli opinionem miseritis non estis ignari. quod ego negotium non stultitia occaecatus sed verecundia deterritus non recusavi ; neque enim umquam ullum periculum tantum putavi quod subterfugere mallem quam vestrae auctoritati obtemperare. hoc…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…solet, sed sit censor, qui viros doceat moderari uxoribus. Non. M Ita magnam habet vim disciplina verecundiae ; carent temeto omnes mulieres. Non. M Atque etiam si qua erat famosa, ei cognati osculum non…
M. Tullius Cicero, De Republica