arbiter
arbiter, a spectator, beholder, hearer, eye-witness, witness
- I In gen.: aequi et justi hic eritis omnes arbitri, Plaut. Am. prol. 16: mi quidem jam arbitri vicini sunt, meae quid fiat domi, Ita per impluvium introspectant, id. Mil. 2, 2, 3 (158): ne arbitri dicta nostra arbitrari (i. e. speculari, v. arbitror) queant, id. Capt. 2, 1, 28 (222); so id. ib. 2, 1, 34 (228); id. Cas. 1, 1, 2 (90); 1, 1, 55 (143); id. Mil. 4, 4, 1 (1137); id. Merc. 5, 4, 46 (1007); id. Poen. 1, 1, 50 (178); 3, 3, 50 (664); id. Trin. 1, 2, 109 (147): aut desine aut cedo quemvis arbitrum, Ter. Ad. 123: quis est decisionis arbiter? Cic. Fl. 36: ab arbitris remoto loco, id. Verr. 2, 5, 31: remotis arbitris, after the removal of, id. Off. 3, 31, 112: omnibus arbitris procul amotis, Sall. C. 20, 1 Corte: arbitros eicit, Liv. 1, 41: remotis arbitris, id. 2, 4: sine arbitro, id. 27, 28: absque arbitris, Vulg. Gen. 39, 11: loca abdita et ab arbitris libera, Cic. Att. 15, 16 B; Just. 21, 4: secretorum omnium arbiter, i. e. conscius, Curt. 3, 12, 9: procul est, ait, arbiter omnis, Ov. M. 2, 458 (cf. id. ib. 4, 63: conscius omnis abest).—
- II Esp.
- A In judic. lang., t. t., prop., he that is appointed to inquire into a cause (cf. adire hiberna, Tac. H. 1, 52, and intervenio) and settle it; hence, an umpire, arbiter, a judge, in an actio bonae fidei (i. e. who decides acc. to equity, while the judex decides acc. to laws), Sen. Ben. 3, 7 (cf. Zimmern, Rechtsgesch. 3 B, § 8; 3 B, § 42; 3 B, § 60 sq., and the jurists there cited).— So in the fragments of the Twelve Tables: JVDICI. ARBITROVE. REOVE. DIES. DIFFISVS. ESTO., ap. Paul. ex Fest. s. v. reus, p. 227 Müll.: PraeTOR. ARBITROS. TRES. DATO. ap. Fest. s. v. vindiciae, p. 376 Müll., and the ancient judicial formula: P. J. A. V. P. V. D., i. e. PRAETOREM JVDICEM ARBITRVMVE POSTVLO VTI DET, Val. Prob. p. 1539 P.: ibo ad arbitrum, Plaut. Rud. 4, 3, 101 (1038); so id. ib. 4, 3, 104 (1041): Vicini nostri hic ambigunt de finibus: Me cepere arbitrum, Ter. Heaut. 499 (arbiter dabatur his, qui de finibus regendis ambigerent, Don.); so, arbiter Nolanis de finibus a senatu datus, Cic. Off. 1, 10, 33.—Of the Hebrew judges: subjacebit damno, quantum arbitri judicaverint, Vulg. Exod. 21, 22.—Hence, trop.: Taurus immensus ipse et innumerarum gentium arbiter, that sets boundaries to numerous tribes, Plin. 5, 27, 27, § 97: arbitrum familiae herciscundae postulavit, Cic. Caecin. 7: arbitrum illum adegit (i. e. ad arbitrum illum egit; cf. adigo), id. Off. 3, 16, 66: quis in hanc rem fuit arbiter? id. Rosc. Com. 4, 12.—In the time of Cicero, when, acc. to the Lex Aebutia, the decisions were given in definite formulae of the praetor, the formal distinction between judex and arbiter disappeared, Cic. Mur. 12 fin.—
- B Transf. from the sphere of judicial proceedings, a judge, an arbitrator, umpire, in gen.: arbiter inter antiquam Academiam et Zenonem. Cic. Leg. 1, 20, 53: Judicet Dominus, arbiter hujus diei, inter etc., Vulg. Jud. 11, 27.—So of Paris: arbiter formae, Ov. H. 16, 69: pugnae, the judge, umpire of the contest, ὁ βραβευτής, Hor. C. 3, 20, 11: favor arbiter coronae, which adjudged the prize of victory, Mart. 7, 72, 10.—
- C He that rules over, governs, or manages something, a lord, ruler, master (mostly poet. or in post-Aug. prose; syn.: rex, dominus): arbiter imperii (Augustus), Ov. Tr. 5, 2, 47: armorum (Mars), id. F. 3, 73: bibendi, Hor. C. 2, 7, 25 (cf. id. ib. 1, 4, 18: nec regna vini sortiere talis, and in Gr. βασιλεὺς τοῦ συμποσίου): quo (sc. Noto) non arbiter Hadriae Major, who rules over the sea, id. ib. 1, 3, 15: arbiter Eurystheus irae Junonis iniquae, i. e. the executor, fulfiller of her wrath, Ov. H. 9, 45 al.—In prose, Tac. A. 1, 26: regni, id. ib. 13, 14, where Halm reads arbitrium: rerum, id. ib. 2, 73: di potentium populorum arbitri, id. ib. 15, 24: (JOVI) RERVM RECTORI FATORVMQVE ARBITRO, Inscr. Orell. 1269 et saep.
pedes egenis omni die semotis ~tris lavabat
~tro omni remoto
pauciores illos credo peragrasse philosophos qui nature ~tro mathematicum ‥ coequant
nature scrutator
judex vel censor vel ~ter,dema
non compromittitur in ~tros sed in arbitratores et amicabiles compositores
tanquam in ~tros, arbitratores et amicabiles compositores ‥ extitit concorditer compromissum
per nos ‥ officialem Curie ‥ de Arcubus, ~trum, arbitratorem sive amicabilem compositorem a partibus ‥ communiter electum(
arbiter aeternus dum sontum crimina punit
in conspectu interni ~tri
summi ~tri
- 1. ooggetuige, medeweter; ➤ -is remotis zonder getuigen, onder vier ogen;
- 2. scheidsrechter [elegantiae deskundige inzake de verfijnde smaak];
- 3. rechter, beslisser (over: gen.) [pugnae; pacis et armorum];
- 4. meester, bevelhebber (over: gen.) [imperii].
中人。見證。監督。Facere id sine arbitris 私自作。暗然 行。Ab arbitris remotus locus 密處。 Deus arbiter orbis 管天地之天主。 Notus arbiter maris 主海之南風。
Suggest a Translation
See an image
- ad + BA-, VA-, a spectator, beholder, hearer, eye-witness, witness: cedo quemvis arbitrum, T.: ab arbitris remoto loco: arbitris procul amotis, S.: arbitros eicit, L.—Poet.: locus maris arbiter, i. e. commanding, H.—In law, he who hears and decides a cause, an umpire, judge, arbiter: Me cepere arbitrum, T.: quis in hanc rem fuit arbiter?—A judge, arbitrator, umpire: inter Academiam et Zenonem: pugnae, H.: concordiae civium, mediator, L.— A governor, lord, ruler, master: armorum (Mars), O.: bibendi, H.: Hadriae, ruler, H.: elegantiae, Ta.
-
…saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit Ni virtus fidesque vostra spectata mihi forent, nequiquam opportuna res cecidisset ; spes…
Sallust, Catilina
-
…, tam ingeniosos, post tot annos etiam nunc statuere non potuisse utrum diem tertium an perendinum, iudicem an arbitrum, rem an litem dici oporteret. itaque, ut dixi, dignitas in ista scientia consularis numquam fuit ,…
Cicero, pro Murena
-
…offendebat, eorum ipsorum conspectum fugere ausus est ; x viri vestra vectigalia non modo non vobis, Quirites, arbitris sed ne praecone quidem publico teste vendent sequitur omnis agros extra Italiam infinito ex tempore, non, ut antea…
Cicero, de Lege Agraria
-
…tu arbitrum et iudicem sumebas eidem et infinitam largitionem remittebas et eundem in angustissimam formulam sponsionis concludebas quis umquam ad arbitrum, quantum petiit, tantum abstulit nemo ; quantum enim aequius esset sibi dari, petiit. de quo nomine…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…ad modum pactio est si habes, cur non nominas dic nunc Roscium abs te petisse ut familiarem suum sumeres arbitrum non petiit. dic pactionem fecisse ut absolveretur non pepigit. quaere qua re sit absolutus quod erat summa innocentia…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…, in negotio iam confecto, in societate dissoluta nova haec restipulatio interponitur quis est huius restipulationis scriptor, testis arbiterque tu, Piso ; tu enim Q. Roscium pro opera ; ac ; labore, quod cognitor…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…obruantur, alii autem haec ne bona quidem ducunt, in animo reponunt omnia. quorum controversiam solebat tamquam honorarius arbiter iudicare Carneades. nam cum, quaecumque bona Peripateticis, eadem Stoicis commoda viderentur neque tamen Peripatetici plus tribuerent divitiis…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…sic, si aqua pluvia in urbe nocet, quoniam res tota magis agrorum est, aquae pluviae arcendae adigere arbitrum non possis. ex eodem similitudinis loco etiam exempla sumun tur, ut Crassus in causa Curiana exemplis plurimis usus…
M. Tullius Cicero, Topica
-
…aut vires aut animum aut copias aut opes afuisse demonstrabit, aut alienum tempus aut locum non idoneum aut multos arbitros, quorum crederet nemini, aut non se tam apertum, ut id susciperet, quod occultare non posset ,…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…Empedocles, Aristoteles fuit, altera eorum, quibus viderentur sine ullo fato esse animorum motus voluntarii, Chrysippus tamquam arbiter honorarius medium ferire voluisse, sed adplicat se ad eos potius, qui necessitate motus animorum liberatos volunt ; dum…
M. Tullius Cicero, De Fato
AR´BITER[JUDEX]
See iudex.