iudex
iudex, a judge, juror
a most holy and most just judge
- I Lit.: judex, quod judicat acceptā potestate, Varr. L. L. 6, § 61 Müll.: verissimus judex, Cic. Rosc. Am. 30, 84: nequam et levis, id. Verr. 2, 2, 12, § 30: sanctissimus et justissimus plurimarum rerum, id. Planc. 13, 32: severissimi atque integerrimi, id. Verr. 1, 10, 30: apud judices causam agere, id. de Or. 2, 48, 199: habere aliquem judicem de re quapiam, id. Caecin. 17, 48: sedere judicem in aliquem, id. Clu. 38, 105: esse judicem de re pecuniaria, id. ib. 43, 120: aequum se judicem rei alicui praebere, id. Fam. 5, 2, 10: judici litem committere, Petr. 80: judicem ferre alicui, to offer or propose a judge to any one, which was done by the plaintiff: ni ita esset, multi privatim ferebant Volscio judicem, Liv. 3, 24: cum ei M. Flaccus, multis probris objectis, P. Mucium judicem tulisset, Cic. de Or. 2, 70, 285: judicem dicere, to name a judge, which was done by a defendant who was willing to submit the cause to a trial, Liv. 3, 56: dare judicem, to grant a judge, this was done by the praetor, who proposed the judges from whom the parties made their selection, Cic. Verr. 2, 2, 12, § 30; Plin. Ep. 2, 11, 5; Dig. 4, 4, 18: judices petere, to solicit judges, i. e. to ask that the cause be tried, not before the Senate, but before the ordinary judges, Plin. Ep. 2, 11, 2.—Sometimes judex stands for consul: omnes Quirites, ite ad conventionem huc ad judices, Varr. L. L. 6, § 88 Müll.—
- II Trop., a judge, decider, umpire in any matter: cape, opsecro hercle, una cum eo judicem, Plaut. Most. 3, 1, 30 (561), Lorenz ad loc.: aequissimus eorum studiorum existimator et judex, Cic. Fin. 3, 2, 6: non ego Daphnim Judice te metuam, Verg. E. 2, 27; cf.: judice me, in my judgment, Juv. 8, 188: se judice, id. 13, 3: judice te non sordidus auctor, Hor. C. 1, 28, 14: grammatici certant et adhuc sub judice lis est, id. A. P. 78: bonus atque fidus, id. C. 4, 9, 41: sermonum candide, id. Ep. 1, 4, 1: judex morum, i. e. a censor, Juv. 4, 12.
- 1. rechter, plur. meestal leden v.d. jury [iustus; corruptus; verissimus; severus; (in, over: gen.; de) vitae necisque]; ➤ esse iudicem; alci iudicem dare aanstellen; alci iudicem ferre iem. een rechter voorstellen, dwz. iem. voor het gerecht dagen; iudicem reicere afwijzen; iudicem dicere aanwijzen wie men als rechter wil hebben; sedere iudicem in alqm; te iudice voor uw rechterstoel; apud iudicem causam agere voor de rechter; iudices nullos habere zo goed als geen = slechte rechters hebben; aequum se iudicem rei alci praebere;
- 2. scheidsrechter;
- 3. (metaf.) beoordelaar, kenner, criticus [studiorum]; ➤ me iudice naar mijn mening;
- 4. (Mel.) bestuurder, beheerder.
判官。按察使。 Judicem ei ferre 召人赴案。Judicem rejicere vel nolle vel Judicem iniquum ejurare 辭本官審己。
Suggest a Translation
See an image
Primus Diocletianus adorari se ut Deum, et gemmas vestibus calceamentisque inseri jussit : quum ante eum omnes Imperatores in modum Judicum salutarentur, etc.Ubi Eusebius :
οἱ πρώην γὰρ βασιλεῖς κατὰ τοὺς ὑπάτους τετίμηντο.At Jornandes Judices hoc loco non
Consules, sed
Proceresinterpretatur, ubi de eodem Diocletiano lib. de Regnorum successione :
Diademataque in capite ante eum omnes cum chlamyde tantum purpurea, ut a privatis discernerentur, habebant, et ut Judices cæteri salutabantur.De qua vocis notione mox agimus.
Comites, ut in v. Comes docuimus.
Judicesdiversi a Comitibus, quibus suberant, et in judiciis assidebant. Lex Bajwar. tit. 2. cap. 15. § 2 :
Comes vero secum habeat Judicem, qui ibi constitutus est judicare, et librum Legis, ut semper rectum judicium judicet.Hincmarus de Ordine Palatii cap. 10 :
Tales etiam Comites et sub se Judices constituere debet, qui avaritiam oderint, et justitiam diligant.Eginhardus Epist. 33 :
Dilectis in Christo fratribus et amicis N. Comiti, N. Judici, gloriosis Missis domini Imperatoris, salutem.Adde Legem Wisigoth. lib. 5. tit. 4. § 19. Legem Bajw. tit. 2. cap. 15. Legem Longob. lib. 2. tit. 52. § 5. tit. 53. § 24.
Judexappellatur.
Optimates et Judices varii ex populis præsidentes.Alia ex eodem Ammiano suggerit Lindenbrogius ad lib. 27. pag. 173. Jornandes de Regnor. succession. in Justiniano, de Stoza tyranno :
Aliisque Judicibus peremptis, in Ducem Salomonem sæviebat.Infra :
Fugat exercitum, Judices partim donis, partim blanditiis sibi consociat.Isidorus Pacensis Episcopus in Chron. æra 754 :
Alaor per Hispaniam lacertos Judicum mittit, atque debellando et pacificando pœne per 3. annos Galliam Narbonensem petit.Idem æra 772 :
Judicesque ejus prærepti cupiditate ita blandiendo in eamAnastasius Bibl. in Severino PP. :(Hispaniam) irrogant maculam, ut non solum ex eo tempore declinando extat ut mortua, verum etiam, etc.
Post triduum autem introivit Mauricius cum Judicibus, qui inventi sunt cum ipso in consilio, etc.In Theodoro :
Omnes Judices, seu exercitus Romanus, qui prius se cum Mauritio sacramento constrinxerant.In Adeodato :
Et multi ex JudicibusIn Constantino :(Mezzetii tyranni) perducti sunt Constantinopolim.
Ut ubi denominatus contingeret Pontifex, omnes Judices ita eum honorifice susciperent, quasi ipsum præsentiatiter Imperatorem viderent.In Hadriano PP. pag. 107 :
Direxit in ejusQuo loco, suavis omnino Platina, qui spatium occursus, ad Judicum numerum detorsit. Idem pag. 105 :(Caroli Mag.) occursum universos Judices, ad fere 30. millia ab hac Romana urbe, in locum, qui dicitur Nonas, ubi eum cum bandora susceperunt.
Direxit eidem Longobardorum Regi, ut solummodo tres obsides Longobardorum Judicum filios illi tradidisset, pro restituendis civitatibus.Pag. 107 :
Omnes Episcopi, Abbates et Judices, et universi Franci, qui cum eo advenerant, etc.Mox :
Cum Judicibus Romanorum et Francorum, etc... ipse Francorum Rex cum suis Judicibus, etc.Ita rursum ibi, et pag. 108. Veteres Litaniæ apud Goldastum tom. 2. Rerum Alamannicarum :
Omnibus Judicibus, vel cuncto exercitui Francorum et Alamannorum vita et victoria.Vetus Interpres Concilii Calchedonensis Act. 1. et alibi,
Judicessemper vertit, ut et Interpres Concilii VII. Oecumenici. Adde Johannem VIII. Papam in Epistolis 205. 247. Ex quibus omnino patet, alios esse a Jurisconsultis et Legum Doctoribus, uti apud Anastasium hanc vocem interpretatur Laurentius Pignorius ad Mussati Historiam. Vide Paul. Orosium lib. 7. cap. 40.
vassi dominici, ac Barones, eoque nomine judiciis publicis interessent cum
Missisdominicis, atque adeo Regibus ac Imperatoribus, si ii Placitis ipsis præessent,
justitiasque facerent; quod ex quodam judicato ab Ughello descripto tom. 1. Italiæ sacræ pag. 851. et aliis potest colligi.
Doctores legisdicti, et in judiciis Comitibus assidebant. Marsilius de Menandrino in defensore pacis, part. 2. cap. 2 :
Adhuc autem dicitur hoc nomen, Judex, secundum aliam significationem, de habente scientiam Juris politici seu civilis : quiBurchardus Notarius de Excidio Mediolanensi, et ex eo Godefridus Monachus S. Pantaleonis ann. 1237 :etiam appellatione consueta Advocatus nuncupari solet, licet in pluribus Provinciarum, et maxime Italicarum, Judex vocetur.
Jussit igitur Imperator omnes Consules et Exconsulares, Majores et Milites, Legistas et Judices in obsidatu teneri.Petrus de Vineis lib. 3. Epist. 11 :
Mittimus magistrum R. de Varano Judicem et Magistrum B. de Hybernia, Fideles nostros, civilis scientiæ Professores, etc.Vide cap. 17. extr. de Electionib. in Sexto.
In primis itaque, quod bajulus dicti castri et Judex, antequam eorum officium exerceant, in prima assizia publica quam tenebunt, jurent locum ad honorem et utilitatem domini nostri regis, et libertates dicti loci semper observare.Vide Judex fiscalis.
Nos Nicolaus Raynaldi Bonefeminæ villæ castri Pedismontis litteratus annalis Judex, etc.
De electione Judicum capellæ, Quidnam causæ nos impellat ad statuendum et providendum super electione Judicum capellæ, sicque vocandorum nostræ insederit voluntati, declaravimus equidem et hanc dubitationem enodare curabimus. Est igitur eligendi causa nobis adinventa, ut quisque ex collegiatis officium illud exerceat electus, et ne excusationem prætendat habere, nisi quam haberet si in rectorem eligeretur, et quisque sibi onus assumat injunctum, sicut et commodum. Sic vocari volumus, quia capellæ et rerum sacrarum curam gerent. Eligentur itaque duo non graduati singulis annis ; et erit officium illorum pulsare campanellam ad Missas et ad Vesperas diebus quibus dicentur, accendent candelas, parabunt vestimenta, vinum, aquam et hostias, etiam thuribulum quando thurificandum seu incensandum erit altare. Juvabunt sacerdotem ad dicendum Missam, et alia servitia facient, quæ necessaria erunt cultui divino. Custodient jocalia, quæ in capella stabunt et paramenta, cum uno aut duobus ex quatuor presbyteris.
Le Blancin Dissert. Hist. pag. 89 :
Ipsa hora residebat in judicio dominus Leo Archidiaconus sacri Imperii palatii, ex parte D. Imperatoris, una cum Johanne urbis Romæ Præfecto et judicibus Romanis, Gregorio I. Deffensore, Leone, Arcario, Atrocio, Petro, Paulo, Dativis Judicibus, ex parte D. Papæ.Non semel occurrit ibi. Vide Dativus Judex.
Domnorum regumvel
imperatorum, appellati ii, qui a rege vel imperatore judices delegabantur. Placit. ann. 941. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 500. post Comitem palatii subscribunt
Walpertus Judex domnorum regum. Johannes Judex domnorum regum, etc. Chartam ann. 970. apud eumd. in Antiq. Estens. pag. 148. subscribunt Judices quinque cum hac nota :
Judex domnorum imperatorum.Aliam ann. 1013. ibid. pag. 89. subscribit
Baruzo Judex domnorum.
quem Comitem vocant, in Lege Ripuar. tit. 53. § 1.
Judex fiscalisnude tit. 32. § 3. tit. 51. § 1. id est, qui jurisdictionem suam exercet in
fisciset proprietatibus Regis. Opponuntur vero
Judices fiscales, Optimatibus, Majoribus domus, Domesticis, Grafionibus, Cancellariis, in judicio residentibus, tit. 88. et 89. tanquam ii fuerint
Judicesmajoris dignitatis, respectu
Judicum fiscalium, qui pedaneorum locum tenuerint.
Item, quod Judices Foranei, qui vocantur Vicecomites scacariorum, amoveantur, nec deinceps ponantur ibidem.Vide Vicecomes.
Usaticisversatus. Stat. Pistor. ann. 1107. ubi de sacram. potest. apud Murator. tom. 3. Antiq. Ital. med. ævi col. 560 :
Et habebo duos Judices, unum de Lege, et alterum de Usu, et duos advocatos pro causis ventilandis.
Bajulus, qui
Senescallusdictus est imperantibus Andegavensibus ; secundum
Judex Major, tertium
Judex secundarum appellationum: quartum denique
Judex primarum appellationum. Ad hunc Judicem provocabatur a sententia judicis loci peculiaris, et a Judice primarum appellationum ad Judicem secundarum, ac tandem a Judice secundarum appellationum ad Majorem Judicem. Postmodum, ne, ut probabile est, tot essent jurisdictionis gradus, Judicis Majoris dignitati adjunctum est munus Judicis secundarum appellationum. Hæc fere post Pittonem Hist. Aq. lib. 5. pag. 519.
Judex Major, vulgo
majeur, apud Provinciales aliosve, ubi dignitas hujus nominis obtinuit, idem qui
Senescallivicarius, seu, ut loquuntur,
Locumtenens generalis; unde minus bene
Judex supremusdicitur supra. Horum nihilominus seriem emendare et augere liceat.
Johanne de Bonamena, qui memoratur in Capitulis pacis, inter Carolum I. Andegav. et Massillienses ann. 1257. et in aliis duabus Chartis ann. 1258. et 1259. ut nos benevole monuit Præses
Bertrando de Rochavard, qui mox subjicitur. Aliud negotium facessit
Spararus de Baro, quem Cangius refert ad ann. 1257. verum ut S
pararus de Barocorrupte omnino scriptum videtur, ita mendum inesse suspicor in annotatione ann. 1257. et 1280.
Bertrandus de Roquevairemale dicitur
de Rochavard. Judex Major, in Sacram. fidelit. a Massiliensibus præstito regi Carolo II. ann. 1288. apud Ruff. in Hist. Massil. lib. 5. cap. 4. pag. 153.
Aldoinus, ut apud Pittonem Annal. Eccl. Aquensis pag. 158.
Juris civilis Professor, Comitatuum Provinciæ et Forcalquerii Major et primarum appellationum Judexann. 1314. ex schedis D.
de Remerville; sed pro
primarumputo legendum esse
secundarum.
Gualterius de Ulmeto.
Rainaud, nisi constans propositum fuisset nihil eorum delendi, quæ scripsisset D. Cangius. Ceterum neque
Petrum Renaudneque
Petrum Renaudirecensendos puto inter Judices Majores, cum uterque (si ita de uno eodemque Magistratu loqui liceat) Judex tantummodo dicatur primarum appellationum, nullaque sit inter hunc Judicem et Judicem majorem necessitudo, ut ex superius dictis liquet. Adde Gualterium
de UlmetoJudicem Majorem fuisse ann. 1381.
RuffyHistor. Massil. tom. 1. pag. 228. et 10. Decemb. eodem an. in secunda Conventione urbis Arelat. pag. 50. v.
Jo. de Cogolireipsa fuerit Judex major. ann. 1409. Dubium facit Privilegium Massiliensibus hoc ipso anno 6. Julii abs Rege Ludovico, Comite Provinciæ, inter Schedas Peirescianas, quod
datumHinc patet nullum fuisse Judicem majorem mense Julio ; si anno integro, expungendus estdicitur Tholoni per virum nobilem et egregium Pontium Caissi licentiatum, majoris nostræ Curiæ Magistrum Rationalem, Judicem primarum appellationum et nullitatum, ac Locumtenentem mandato nostro, officio nunc vacante Majoris Judicis Comitatuum nostrorum Prov. et Forcalq. Consiliarium et Fidelem nostrum.
Jo. de Cogoli. Deinde ex eo quod
Jo. de Cogolifuerit
Magister rationalisnon continuo sequitur eum etiam fuisse
Judicem majorem. Hæ dignitates erant distinctæ, licet aliquando in unum coalescerent magistratum, uti videre potes apud Pittonem Hist. Aq. pag. 520.
de Mazaugues.
de Mazaugues.
ColumbaCameræ Comput. Provinciæ.
de Tourtour, apud Louvettum in Addit. ad Historiam turbarum Provinciæ part. 1. pag. 184. et apud Abb. Robertum Nobiliar. Prov. tom. 2. pag. 522.
de Puget, cujus filiam Baptissinam sibi matrimonio copulaverat, fuit ultimus Judex major, apud Louvettum part. 1. pag. 61. et Abb. Robertum tom. 2. pag. 3.
Nos sedentes pro tribunali more majorum nostrorum, in præsentia præsentium et absentia absentium, quorum Dei præsentia replentur, non declinantes plus ad dexteram quam ad sinistram ; sed eo libramine sacrosanctis Dei Evangeliis coram nostro conspectu appositis, ut de vultu Dei nostrum rectum procedat judicium, et oculi nostri in iis et omnibus videant æquitatem, signo venerabilis sanctæ Crucis nos munientes, dicentes :Quæ formula diu perseveravit in Consilio Dalphinali, ut ibidem narratur.In nomine Patris et Filii et Spiritus S. Amen. Habitaque matura deliberatione coram peritis et liberis, absolutos absolvendo ; condemnatos condemnando.
civitatis et senescalliæ Tholosanensis, virtute litterarum regiarum datarum 17. Oct. 1392. in Memor. E. Cam. Comput. Paris. fol. 276. r°.
Judex major judicaturæ Agennensis per litteras datas 13. Oct. 1357. in Memor. C. ejusd. Cam. fol. 179. v°.
Justitia major, et
Justitia Aragonumappellatus est, qui, ut ait Blanca, sic potestatem in Rege collocarunt, ut in
Judice mediotemperatio inesset : quibus ex rebus conflatur et efficitur moderatus et concors
Judice medio, subdit idem Scriptor, Magistratus
Justitiæ Aragonumdimanavit, adeo ut idem ipse sit intermedius Judex a Suprarbiensibus olim constitutus, qui postea
Justitia major: quandoque etiam, quod ab ipso rege crearetur,
Justitia Domini Regisvocari consuevit, quandoque autem
Justitia in Cæsaraugusta, quod in ea urbe judicium exerceret : ac
Justitia Aragonumtandem, ipsius regni nomen assumens, appellatus est. Molinus in Repertorio : Aragonenses
elegerunt unum ex seipsis in Justitiam Aragoniæ, qui esset Judex inter Regem et subditos suos super omnibus iis, quæ Rex faceret, vel peteret contra eos, vel e contra, etc. Vetus Epitaphium in Monasterio S. Joannis Pinnatensis in Aragonia apud Martinezium lib. 1. Hist. ejusdem Cœnobii cap. 16 :
Benedictus et Marcellus Heremitæ Cæsaraugustani, viri honesti et continentes, adhuc magis ampliaverunt præsentem Ecclesiam, et duo altaria construxerunt, dedicaveruntque S. Petro et Stephano, quorum consilio Judex medius inter Regem Enecum Arestam et regnicolas Aragoniæ, Justitia vocatus, efficitur, et etiam sepulti.Vitalis Canelis Oscensis Episcopus :
Regis est erga Judices et Justitias ordinare, et, quando sibi placuerit, revocare, et eos perpetuo ponere, vel ad tempus. Inter quos Judices Justitia semper est certus principalis in Aragonia constitutus : qui ex quo semel a domino Rege fuit constitutus, in Regis Curia commoretur, subministrandis sibi ab ipsa Curia alimentis. Ibique in præsentia domini Regis, vel de ejus imperio, sine eo, causas examinet et auscultet. Et quotiescunque interloquutoria vel diffinitiva sit sententia proferenda, dominus Rex et Barones, hoc est, Episcopi et Duces Militum, qui Rici homines appellantur, qui in Curia fuerint tunc præsentes, super illa deliberent in communi. Et quod dominus Rex et major pars Baronum, vel si dominus Rex noluerit interesse consilio, major pars Baronum, in Justitiæ os posuerit proferendum, ipse Justitia id pronuntiet sententialiter et declaret, nullam pœnam ex pronuntiatione hujusmodi metuendo. Nam non ipse, sed ipsi, quibus in hac parte eum oportet necessario obedire, ipsius sententiæ sunt latores.Longe plura de hocce magistratu et ejus auctoritate ac jurisdictione congessit Michael
del Molinoin Repert. et Hieronymus Blanca in Commentario Rerum Aragon. pag. 716. 747. et 787. ubi seriem eorum, qui hac dignitate insigniti fuere usque ad sua tempora, exaravit. Consulendus præterea in Foris Aragon. lib. 1. titulus
de officio Justitiæ Aragonum.
Odart d'Ateinville Juge des euvres de Tholose, etc.
hoc est, Infeudatus, in Speculo Saxon. lib. 1. art. 71.
die rechte gogreve.
Et ut ab omnibus Optimatibus nostris, et Judicibus publicis ac privatis, melius ac certius credatur.
des landes richter.
Ut nullus Judex publicus sive ministri publici, etc.Ita in Chartis Chlotarii apud Roverium in Reomao pag. 30. 72. Carlomanni apud Beslium in Regib. Aquit. pag. 41. Dagoberti apud Flodoardum lib. 2. cap. 9. et Doubletum pag. 660. Childerici apud Camusatum, et aliis passim ejus ævi, formula habetur ejusmodi :
Ut nullus Judex publicus in ipsas terras audeat ingredi, etc.quæ ferme semper effertur, cum de Ecclesiarum immunitatibus agitur, quæ a jurisdictione sæculari eximuntur. Unde recte censuit Bignonius, his locis
Judices publicosopponi
Ecclesiasticis, ex Capitul. Caroli Magni lib. 5. cap. 14.
Ut omnes justitias faciant, tam Publici, quam Ecclesiastici.Et ex lib. 6. c. 106.
Ut Episcopus Judices Publicos commoneat.Denique ex lib. 5. cap. 237.
Episcopus apud Judices Publicos accusariprohibetur : quod desumptum est ex Aniano ad leg. 12. Cod. Th. de Episc. et Cleric. (16, 2.) Videntur autem
Publicinuncupari, quod, ut est in Lege Aleman. tit. 41. § 1. a Principe
per conventionem populiconstituerentur. Vide Publicus.
imperatoruminscribuntur, ad quos judicia et sententias pronuntiare haud dubie pertinebat, ut patet ex locis citatis, ubi
placitouna cum comite præsident et judicant. Neque aliter quam Bignonio visum est, cui assentiunt Cangius et Muratorius tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 501. intelligendum opinor Capitul. Caroli M. lib. 5. cap. 16 :
De justitiis faciendis,maxime si integrum exhibeatur :
Ut omnes justitias faciant, tam publici quam ecclesiastici. Et si aliquis homo ad palatium venerit pro causa sua, et antea suo episcopo suisque ministris quæ ecclesiastica sunt, et quæ secularia suo comiti non innotuerit in mallo ante Rachinburgios, aut si causa sua ante comitem in mallo fuit et ante Rachinburgios, et hoc sustinere noluerit quod ipsi legitime judicaverint, si pro istis causis ad palatium venerit, vapuletur. Et si major persona est, legem exinde faciat.Et quidem eo loci agitur de re judicata aut ab episcopo cum suis ministris, aut a comite cum suis adsessoribus ; judicis ergo, non actoris publici, uterque partes agebat. Non ibo tamen inficias quin vox
Judexinterdum pro eo, qui litem judicat, non accipienda sit ; atque adeo nonnunquam ea designari apud Scriptores nostros, quorum tamen nullus adhuc mihi occurrit, actorem publicum seu ministrum regium, qui rei publicæ bonum curat, nostris vulgo
Bouquettom. 1. Jur.
Servi vicarii, Qui vices domini agunt in villis ejusque nomine aliis jus dicunt. Vide in Servus. Chartul. Belliloc. :
Per omnes curtes seu villas imponimus Judices servos in tali convenientia ut nullus ex illis, neque de posteris eorum, efficiatur miles, neque ullus portet excutum, neque spadam, neque ulla arma ; nisi tantum lanceam et unum esperonem : non habeant vestem scissam ante vel retro, sed tantum clausæ fiant.
Judex ad signum Galli, in Statutis Mediolan. part. 2. cap. 6. 14.
victualiumseu rerum victui necessarium cura et inspectio commissa est. Annal. Placent. ad ann. 1470. apud Murator. tom. 20. Script. Ital. col. 929 :
Judex victualium per quemdam macellatorem fuit interemtus.
Judicatum. Lucas Tudensis æra 961 :
Rege Froylano vivente, nobiles de Castella contra ipsum tyrannidem sumpserunt, eum Regem habere nolentes. Elegerunt autem sibi duos Judices nobiles, id est, Nunnum Rasoiram de Catalonia, et Jamium Calvum Burgensem, qui noluit suscipere Judicatum.Mox :
Sapienter se gessit Nunnus Rasoira in Judicatu suo, et totam Castellam usque ad flumen de Pisorga judicavit, dum vixit, etc.Præsertim vero
Judicatus. Chronica Pisana ann. 1165 :
Eod. anno 4. Id. Aug. Imperator Fridericus coronavit apud Papiam Parasonem in Judicem Arboreæ.Exstat Epistola B. Marchionissæ Massæ et Judicatissæ Calaritanæ et Arboreensis, in Regesto Honorii III. PP. lib. 1. in qua sic loquitur :
Cum post decessum claræ memoriæ illustris viri domini et patris mei W. Marchionis Massæ et Judicis Calaritani omnis Clerus et universus populus terræ Calaritanæ convenissent in unum, ut me in Judicatum Calaritanum, qui jure hæreditario me contingebat, more solito confirmarent, susceptoque baculo regali, quod est signum confirmationis in regnum, de manibus vener. Fratris et Domini mei Archiepiscopi Calaritani, cum assensu et præsentia Suffraganeorum suorum et omnium nobilium terræ Calaritanæ, juravi protinus eisdem coram ipsis ante cætera et præter alia, quod Regnum Calaritanum non alienarem, neque minuerem, etc.Ubi observandum
Judicatumet
Regnum Calaritanumidem esse.
Judicatus Calaritanimentio est apud Gregor. in Decretal. lib. 2. tit. 26. cap. 17. Vide Gregorium VII. PP. lib. 1. Epist. 29. 41. lib. 8. Epist. 10. Acerbum Morenam in Histor. Rerum Laudens. pag. 105. Ughellum tom. 4. pag. 1203.
Testesappellantur, Silices ad metas apponi soliti, ut metam esse probent. Hieron. de Monte Brixiano in Tract. de Fin. regund. cap. 17. num. 3. pag. 39 :
Quando ponuntur lapides pro confinibus, requiritur quod sint immobiles et affixi in modum terminorum, vel quod lapides mobiles habeant alios parvos lapides ibi affixos supra terram, qui vocantur Judices, ostendentes quem confinant.Vide in Testis 3.
Justitiæ, apud Vitalem Oscensem, ubi de
Majore domus.
- ius+DIC-, a judge, juror: verissimus: nequam et levis: severissimi atque integerrimi: te ipsum habebo iudicem: quem si ferrem iudicem, proposed: ferre Volscio iudicem, L.: iudicem dicere, i. e. submit to trial, L.: dare iudicem, to grant a judge(of the praetor): optimum quemque in selectos iudices referre, the jury.—Fig., a judge, decider, umpire: iniqui sunt patres in adulescentīs iudices, T.: aequissimus eorum studiorum: me iudice, in my judgment, O.: Grammatici certant et adhuc sub iudice lis est, H.—A critic, connoisseur, scholar: Iudicis argutum acumen, H.: subtilis veterum, H.: morum, i. e. a censor, Iu.
-
…formosi temporis aetas ; Cynthia non illas nomen habere sinat nedum, si levibus fuerit collata figuris, inferior duro iudice turpis eat. haec sed forma mei pars est extrema furoris ; sunt maiora, quibus, Basse, perire…
Propertius, Elegies
-
…lege fidem rectumque colebat. Poena metusque aberant, nec verba minantia fixo aere legebantur, nec supplex turba timebat iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti. Nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem, montibus in…
Ovid, Metamorphoses
-
…proficere posse hoc praetore et hoc consilio intellegere non possum. Vnum illud intellego, quod populus Romanus in reiectione iudicum iudicavit, ea spe istum fuisse praeditum ut omnem rationem salutis in pecunia constitueret, hoc erepto praesidio ut nullam…
Cicero, in Verrem
-
…re si anguste et exiliter dicere est Atticorum, sint sane Attici ; sed in comitium veniant, ad stantem iudicem dicant subsellia grandiorem et pleniorem vocem desiderant. volo hoc oratori contingat, ut cum auditum sit eum esse dicturum…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…sic enim dixisti. rem quaeris praeclaram iuventuti ad discendum nec mihi difficilem ad perdocendum ; de qua pauca, iudices, dicam, et, ut arbitror, nec ab utilitate eorum qui audient, nec ab officio vestro ,…
Cicero, pro Sestio
-
…, praedicanda et habenda certe satis esse facturum. quae fuerit hesterno die Cn. Pompei gravitas in dicendo, iudices, quae facultas, quae copia, non opinione tacita vestrorum animorum, sed perspicua admiratione declarari videbatur. nihil…
Cicero, pro Balbo
-
…qui comitatus fuerit meministis, scire debetis. quid igitur est quod ex hac iniquitate novorum edictorum intellegi velim, iudices iniuriamne factam sociis at videtis. auctoritatem superiorum repudiatam non audebit negare. tantum Apronium isto praetore potuisse confiteatur necesse…
Cicero, in Verrem
-
…dicit etiam causam Heracleus Segestanus, homo domi suae nobilissimo loco natus. audite, ut vestra humanitas postulat, iudices ; audietis enim de magnis incommodis iniuriisque sociorum. hunc scitote fuisse Heracleum in ea causa, qui propter gravem…
Cicero, in Verrem
-
…paene praeterii ; mea enim esse dicitur. recitavit ex oratione nescio qua Attius quam meam esse dicebat cohortationem quandam iudicum ad honeste iudicandum et commemorationem cum aliorum iudiciorum quae probata non essent tum illius ipsius iudici Iuniani ; proinde quasi…
Cicero, pro Cluentio
-
…locus in subselliis occupetur, compleatur tribunal, gratiosi scribae sint in dando et cedendo loco, corona multiplex, iudex erectus ; cum surgat is qui dicturus sit, significetur a corona silentium, deinde crebrae assensiones, multae admirationes…
M. Tullius Cicero, Brutus
In the Roman constitution a general designation of all judges, whether officials exercising judicial functions or individuals in a private position intrusted on oath with the duty of deciding in either civil or criminal trials. For standing and for extraordinary criminal courts (see quaestio) the iudices were at first chosen from the number of the senators by agreement of the parties concerned. Gaius Gracchus first introduced a list of iudices (album) for the permanent tribunals (quaestiones perpetuae). At first this list was permanent, but afterwards it was published annually by the praetor urbanus, who had to swear that he would be impartial in his selection of names. Under the Empire, as long as the quaestiones perpetuae existed, it was published by the emperor, who nominated the iudices to hold office for life, and from time to time revised and completed the list. By the lex Sempronia of Gaius Gracchus (B.C. 123), the office of judge was taken away from the senators, who had held it previously, and transferred to the possessors of the knight's census (the equites). In B.C. 80 a lex Cornelia of L. Cornelius Sulla restored it to the Senate. In B.C. 70 the office was equally divided between the senators, the knights, and the tribuni aerarii. These last were once more excluded by Caesar. Augustus formed four decuriae, or divisions, of iudices. Of these the first three were obliged to possess the knight's census, and the last the half of it. Caligula added a fifth decuria.
Under the Empire the judicial functions, hitherto confined to certain definite classes, had become so general in their obligations that it was considered a privilege to be freed from them. This exemption was granted to a man with many children, and, afterwards, to those following the professions of grammarians and teachers. The requisite qualifications, apart from that of property, were that a person should be by birth a citizen, and not less than thirty years of age (after Augustus, not less than twenty-five). The other requirements were bodily and mental capacity, an unblemished reputation, and a long residence in Italy. Under the Republic the number of those who were sworn in varied at different times; under the Empire it was fixed at 4000, and later at 5000. For every court of justice the judges were taken from the general list by lot, and out of this special list the presiding magistrate appointed a definite number for each trial. Out of these a certain number might be challenged and rejected by either side; perhaps the president filled up the vacancies by again drawing lots. The swearing in took place before the trial. When the number of the praetors appointed for the quaestiones was not sufficiently large, a iudex quaestionis was appointed, generally one who had served as aedile.
In civil cases it was customary from early times for the judicial magistrates—i. e. the praetors—to depute the investigation and decision to a person instructed by them and appointed by consent of both sides, who was styled iudex pedaneus (χαμαι δικαστής), and corresponded with the referee of New York state law. The terms arbiter, iudex delegatus, and iudex specialis are also used of such a person. From the time of Augustus a single judge (iudex unus) was appointed in each case from the general album of sworn iudices, but for certain cases several judges were introduced. (See recuperatores; judicial procedure, II.) The iudices centumviri formed the single great judicial body for trying civil cases. (See centumviri.) Concerning the iudices litibus iudicandis, who were also appointed in civil cases, see viginti-sex viri.