arbitrium
arbitrium, a judgment, decision of an arbitrator
to be one’s own boss
- In gen., a coming near, a being present, presence; hence meton. for persons present (only in post-Aug. poets): locus ab omni liber arbitrio. Sen. Hippol. 602, and id. Herc. Oet. 485: divina rerum cura sine arbitrio est, Auct. Aetnae, 195.—
- II Esp.
- A.1 The judgment, decision of an arbitrator (cf. arbiter, II.: arbitrium dicitur sententia, quae ab arbitro statuitur, Paul. ex Fest. p. 13 Müll.): aliud est judicium, aliud arbitrium. Judicium est pecuniae certae: arbitrium incertae, Cic. Rosc. Com. 4: Q. Scaevola summam vim dicebat esse in omnibus iis arbitriis, in quibus adderetur ex fide bonā, id. Off. 3, 17, 70; so, arbitrium rei uxoriae, id. ib. 3, 15; id. Top. 17, 66; cf. Dig. 24, 3, 66 fin.; 46, 3, 82 fin.; Cic. Rosc. Com. 9: arbitrium pro socio condemnari solerent, id. Quinct. 4, 13 B. and K. (here some consider arbitrium as a gloss, others read arbitrio, ad arbitrium, ad arbitrum, and the like; v. Orell. ad h. l.).—
- 2 Transf. from the sphere of judic. proceedings, judgment, opinion, decision: arbitrium vestrum, vestra existimatio Valebit, Ter. Heaut. 25: cum de te splendida Minos Fecerit arbitria, Hor. C. 4, 7, 21: de aliquo arbitria agere, Liv. 24, 45: arbitria belli pacisque agere, id. 44, 15; cf. Tac. A. 12, 60: agere arbitria victoriae, Curt. 6, 1 fin.; cf. Gron. Observ. 4, c. 11, p. 427, and Liv. 31, 11; 32, 37.— Trop.: res ab opinionis arbitrio sejunctae, matters, in which nothing is decided according to mere opinion, Cic. de Or. 1, 23, 108: si volet usus, Quem penes arbitrium est et jus et norma loquendi, Hor. A. P. 72; Sen. Clem. 2, 7: arbitrio consilioque uti auris, to determine by the ear, Gell. 13, 20, 3.—
- B Mastery, dominion, authority, power, will, free-will: dedunt se In ditionem atque in arbitrium cuncti Thebano poplo, Plaut. Am. 1, 1, 103 (255) (Fleck., arbitratum): esse in pectore nostro quiddam, Cujus ad arbitrium quoque copia materiaiï Cogitur interdum flecti per membra, per artus, and at whose bidding the accumulated materials must yield obedience in every joint and limb, * Lucr. 2, 281: cujus (Jovis) nutu et arbitrio caelum, terra mariaque reguntur, Cic. Rosc. Am. 45, 131: ad alicujus arbitrium et nutum totum se fingere et adcommodare, id. Or. 8, 24; id. Verr. 1, 10, 30; 2, 5, 63, 164 fin.; so Vulg. Lev. 13, 3; 13, 44: aliquid facere arbitrio suo, Cic. Phil. 6, 2: Mentes ad suum arbitrium movere, id. de Or. 2, 16, 70; so id. Par. 5, 1 fin.: quam (pecuniam) sponte et arbitrio cordis sui inferunt, Vulg. 4 Reg. 12, 4: vixit ad aliorum arbitrium, non ad suum, Cic. Mur. 9; so Hor. C. 3, 6, 40; 3, 2, 20; Tac. H. 1, 46; Suet. Caes. 9; 20; id. Aug. 28; id. Tit. 8; id. Galb. 14: in arbitrium vestrum diem constituistis ei, Vulg. Judith, 8, 13: orationem tibi misi: ejus custodiendae et proferendae arbitrium tuum, Cic. Att. 15, 13: munificentiam eorum in se ipsorum arbitrii debere esse, Liv. 37, 52: in arbitrio viri erit, ut faciat sive non faciat, Vulg. Num. 30, 14: tamquam congruere operationem eam serpentium humani sit arbitrī, Plin. 29, 3, 12, § 53; Suet. Tib. 18; id. Claud. 2: mox rei Romanae arbitrium (i. e. imperium, dominion, power) tribus ferme et viginti (annis) obtinuit, Tac. A. 6, 51; so, arbitrium orbis terrarum, Suet. Caes. 7; Nep. Con. 4, 1: huic deus optandi gratum, sed inutile fecit Muneris arbitrium, Ov. M. 11, 101: liberum mortis arbitrium, Suet. Dom. 8; 11; cf. Tac. A. 15, 60.—
- C Arbitria funeris, the expenses of a funeral (fixed by an arbiter), Cic. Dom. 37; id. Pis. 9 fin.; id. Red. in Sen. 7, 18; cf. Dig. 11, 7, 12, § 6.
rex testatur quod ‥ posuerunt se super ~ium suum de terra de A.
pars que ab ~io resilierit xl m. nomine pene parti adverse persolvet
~ium est actus legitimus personarum super civili questione et querela †in quasi [v. l. quasi in ] judicio contendencium
vigore cujusdam compromissi ~iive seu decreti in ea parte lati(
membra et vita ejus in ~io regis erunt si captus fuerit
volo ‥ ut tota terra inculta ‥ in ‥ monachorum sit potestate et ~io
sola natura ‥ artus ‥ pro sui ~io ‥ disponit
absque ulla dilatione vel ~io creditorum
ut potioris sit meriti munus quod libero spontaneae voluntatis ~io offertur quam quod ‥ imperio complendum jubetur
liberae voluntatis ~ium
hoc ~ium, quod et judicium dici potest, liberum est
charitas ‥ et alie virtutes infuse viatori sunt opera Dei et tamen per liberum ~ium dissolvi possunt
- 1. het aanwezig zijn, aanwezigheid bij iets;
- 2. uitspraak v.e. scheidsrechter;
- 3. vonnis, oordeel;
- 4. goeddunken, welgevallen, eigen beoordeling, eigen beslissing (van, over: gen.); ➤ liberum ~ pacis ac belli; ~ salis vendendi vrije prijsbepaling v.h. zout; -o meo, suo -o uit vrije wil; parentum -o naar het oordeel v.d. ouders; ad -um suum imperare; mortis -um dare alci; ~ eligendi vrije keuze;
- 5. willekeur, onbeperkte macht, heerschappij; ➤ Iovis -o mundus regitur; me vindices a Romanorum -o; -um regni agere de baas over het rijk spelen; in eius -um ac potestatem venire volebant.
作中人。自主。主意。 權。意見。Vendendi arbitrium 准賣。 Ad — vel pro arbitrio 隨便。— habere 作主。Liberum arbitrium 自主。— urbis 管城。— recipere 承當保人。 Facere arbitria 定案。 Arbitria funeris 喪塟支用。Arbitria belli pacisque agere 打仗平和皆由己處。
Suggest a Translation
See an image
Arbitrium dicitur sententia, quæ ab Arbitro statuitur : Arbitrarium autem, cum adhuc res apud arbitrium geritur.Vox etiam aliis Scriptoribus Latinis nota. Alexander III. PP.
Vel si Arbitrium ipsum noveris æquitate subnixum, ad observantiam ipsius utramque partem appellatione remota compellas. Innocentius III. :
Perpendimus Arbitrium, quod... dicebatur super eodem negotio promulgasse, contra formam juris et compromissi dictatum fuisse.Occurrit præterea apud Thom. Archid. in Hist. Salonitana cap. 32. extremo, in Charta S. Ludovici ann. 1259. quæ extat tom. 9. Spicilegii Acher. in Chronico Montis-Sereni pag. 135. 136. etc.
Actus legitimus personarum, super civili quæstione et querela in quasi-judicio contendentium.
ultimum, morientistestamentum, l. 17. C. de Testament. l. 107. 124. Cod. Th. de Decurion.
Per Arbitrium judicium, opponitur
judicio per legem, in Legibus Luithprandi Regis Longob. tit. 21. § 2. 3.
Quoniam alii volebant per usum, alii per Arbitrium judicare.
alii per consuetudinem, alii per Arbitrium, etc.
Sol, luminis parens et auctor. Vita S. Emmer. tom. 6. Sept. pag. 494. col. 1 :
Truculentia furentis auræ quievit, reditque pax ætheris et Arbitrium luminis.
- arbiter. In law, a judgment, decision of an arbitrator: iudicium est pecuniae certae: arbitrium incertae.—Judgment, opinion, decision: vestrum, T.: de te facere arbitria, pass judgment, H.: arbitria belli pacisque agere, L.: opinionis: usus, Quem penes arbitrium est loquendi, H.—Mastery, dominion, authority, power, will, free-will, choice, pleasure: in eius arbitrium venire: ad suum arbitrium imperare, Cs.: (Iovis) nutu et arbitrio regi: rerum Romanarum, Ta.: ad arbitrium tuum testīs dabo, all the witnesses you require: quid suo fecerit arbitrio, L.: popularis aurae, dictation, H.: id arbitrium negavit sui esse consilii, for his consideration, N.: optandi Muneris, O.— An appraisement, apportionment: eius arbitrio sexagena talenta quotannis sunt conlata, N.: salis vendendi, i. e. monopoly, L.: arbitria funeris, expenses(fixed by an arbiter).
-
…quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tractatos quid Epicurei num desistunt de isdem, de quibus et ab Epicuro scriptum est et ab antiquis, ad arbitrium suum scribere quodsi Graeci leguntur a Graecis isdem de rebus alia ratione compositis, quid est, cur nostri a…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…iↃↃↃ dari. hic nisi planum facit HS iↃↃↃ ad libellam sibi deberi, causam perdit. quid est in arbitrio mite, moderatum qvantvm aeqvivs et melivs sit dari. ille tamen confitetur plus se petere quam debeatur, sed…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…ferociores impotentioresque reddit, ut etiam si natura tales non sint, necessitate esse cogantur ; multa enim victori eorum arbitrio, per quos vicit, etiam invito facienda sunt. an tu non videbas mecum simul, quam illa crudelis…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…si quis de populo redemptor accessisset, non esset usus ; cum die ceteros redemptores exclusisset, tum in eius arbitrium ac potestatem venire nolebant qui sibi ereptam praedam arbitraretur. nunc ne argumentemur, quo ista pecunia pervenerit facit ipse…
Cicero, in Verrem
-
…moderatrix fuit auditorum prudentia. Omnes enim qui probari volunt voluntatem eorum qui audiunt intuentur ad eamque et ad eorum arbitrium et nutum totos se fingunt et accommodant. itaque Caria et Phrygia et Mysia, quod minime politae minimeque elegantes…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…certo futurum, nihil, cum acciderit, admirari, ut inopinatum ac novum accidisse videatur, omnia ad suum arbitrium referre, suis stare iudiciis. quo quid sit beatius, mihi certe in mentem venire non potest. Stoicorum…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…tibi ut nec duces simus nec agmen cogamus, faveamus tamen. orationem tibi misi. eius custodiendae et proferendae arbitrium tuum. sed quando illum diem cum tu edendam putes indutias quas scribis non intellego fieri posse. melior est…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…in quibus EX FIDE BONA est additum, ubi vero etiam VT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET in primisque in arbitrio rei uxoriae, in quo est QVOD EIVS AEQVIVS MELIVS, parati eis esse debent. Illi dolum malum ,…
M. Tullius Cicero, Topica
-
…divino iure esse vallatum. sed quaero ab illo qui omnis indices tribunus e carcere in forum effudit, cuius arbitrio sicae nunc omnes atque omnia venena tractantur, qui cum Hermarcho Chio syngraphas fecit, ecquid sciat unum acerrimum adversarium…
Cicero, de Haruspicum Responso