benignus
benignus, kind, good, friendly, pleasing, favorable, benignant
at one time fortune is kind to me, at another time, to others
- I Of feeling or deportment towards others, kind, good, friendly, pleasing, favorable, benignant: nam generi lenonio, Numquam ullus deus tam benignus fuit qui fuerit propitius, Plaut. Pers. 4, 4, 34 (592): benignus et lepidus et comis, Ter. Hec. 837: boni et benigni, id. Phorm. 767: comes, benigni, faciles, suaves homines esse dicuntur, Cic. Balb. 16, 36: Apelles in aemulis benignus, Plin. 35, 10, 36, § 88; id. praef. § 21: divi, Hor. C. 4, 2, 52: numen, id. ib. 4, 4, 74; cf. Plaut. Pers. 4, 4, 34 (592) al.—
- B Of things, friendly, favorable, pleasant, mild: animus, Ter. Hec. 472: oratio, Cic. Off. 2, 14, 48: sociorum comitas vultusque benigni, Liv. 9, 6, 8; 30, 14, 3; Hor. Ep. 1, 11, 20: verba, Prop. 1, 10, 24: benigniora verba, Liv. 21, 19, 11.—In the jurists, interpretatio, a mild, favorable interpretation (opp. dura, which follows the strictness of the letter; cf. Cic. Off. 1, 10, 31 sq.), Dig. 39, 5, 16: semper in dubiis benigniora praeferenda sunt, ib. 50, 17, 56: benignior sententia, ib. 37, 6, 8.—
- C Poet., = faustus, lucky, propitious, favorable: dies, Stat. S. 5, 1, 108: nox, id. Th. 10, 216.—
- II More freq. of action, beneficent, obliging, that gives or imparts freely, liberal, bounteous, etc.: erga te benignus fui, atque opera mea Haec tibi sunt servata, Plaut. Rud. 5, 3, 33 (1389); id. Trin. 3, 3, 12 (740); 2, 4, 58 (459): fortuna ... Nunc mihi, nunc alii benigna, Hor. C. 3, 29, 52: qui benigniores volunt esse, quam res patitur, peccant, Cic. Off. 1, 14, 44: qui liberalis benignusque dicitur, id. Leg. 1, 18, 48: facilius in timore benigni quam in victoriā grati reperiuntur, id. ad Brut. 1, 15, 8.—Poet., with gen.: vini somnique benignus, a hard drinker and a lover of sleep, Hor. S. 2, 3, 3.—Opp. to bonae frugi = prodigus, prodigal, lavish: est benignus potius quam bonae frugi, Plaut. Truc. 1, 1, 20 (41).—
- B Of things (mostly poet. or in post-Aug. prose; cf. malignus), yielding liberally, abundant, fruitful, fertile, copious, rich: et magnas messes terra benigna daret, Tib. 3, 3, 6: ager, Ov. Am. 1, 10, 56: tellus, Plin. 18, 1, 1, § 1: vepres, Hor. Ep. 1, 16, 8: cornu, id. C. 1, 17, 15: egens benignae Tantalus semper dapis, id. Epod. 17, 66: ingenī Benigna vena est, id. C. 2, 18, 10: praeda, Ov. F. 5, 174: benigna materia gratias agendi Romanis, Liv. 42, 38, 6: quem (ordinem) persequi longa est magis quam benigna materia, fruitful, or suitable for exhibition, Mel. prooem. § 1; so Seneca: primus liber .. benigniorem habuit materiem, Sen. Ira, 2, 1, 1: ipse materiā risūs benignissima, id. Const. 18, 1 (cf. also in Gr. ἄφθονος): aestivam sermone benigno tendere noctem, Hor. Ep. 1, 5, 11 (sermone multo et liberali et largo, Lamb.): benignissimum inventum, i. e. beneficentissimum, Plin. 35, 2, 2, § 11. —Hence, adv.: bĕnignē (ante-class. collat. form bĕnignĭter).
- 1 In a friendly manner, kindly, benevolently, courteously, benignly: benigne et amice facere, Plaut. Cist. 1, 1, 109 (109): me benignius Omnes salutant quam salutabant prius, id. Aul. 1, 2, 36 (114): ecquid ego possiem Blande dicere aut benigne facere, Ter. Ad. 878: viam monstrare, courteously, politely, Cic. Balb. 16, 36: salutare, id. Phil. 13, 2, 4: audire, id. Clu. 3, 8: polliceri, id. Fam. 4, 13, 3: servire alicui, Cat. 76, 3: respondere, Sall. J. 11, 1; Liv. 27, 4, 7: milites adpellare, Sall. J. 96, 2: habere, id. ib. 113, 2: alloqui, Liv. 1, 28, 1: audire aliquem, id. 1, 9, 4: excipere aliquem, id. 2, 35, 6; 21, 19, 7; Tac. A. 1, 57: arma capere, readily, willingly, Liv. 3, 26, 1: audire, Suet. Aug. 89.—In the ante-class. form benigniter, Titin. ap. Non. p. 510, 13, and Prisc. p 1010 P.—
- b Mildly, indulgently (in jurid. Lat.): in poenalibus causis benignius interpretandum est, Dig. 50, 17, 155; ib. 44, 7, 1, § 13: benignissime rescripserunt, ib. 37, 14, 4.—
- c Benigne dicis, or absol. benigne, used in colloquial lang. in thanking one for something, both when it is taken and when it is refused (the latter a courtly formula like the Gr. αἰνῶ σε, ζηλῶ σε, καλῶς, κάλλιστα; cf. recte), you are very kind, I thank you very much, am under great obligation; no, I thank you.
- α In receiving: As. Peregre cum advenis, cena detur. Di. Benigne dicis, Plaut. Truc. 1, 2, 27 (121); Ter. Phorm. 1051.—
- β In declining: frumentum, inquit, me abs te emere oportet. Optime. Modium denario. Benigne ac liberaliter: nam ego ternis HS non possum vendere, etc., Cic. Verr. 2, 3, 85, § 196: dic Ad cenam veniat.. Benigne Respondet. Neget ille mihi? etc., Hor. Ep. 1, 7, 62; id. ib. 1, 7, 16 Schmid.—
- 2 Abundantly, liberally, freely, generously: pecuniam praebere, Plaut. Curc. 4, 2, 37 (523); id. Aul. 4, 4, 20 (647); Ter. Hec. 767; Cic. Off. 2, 15, 52 and 53; Sall. J. 68, 3; Liv. 9, 31, 5; 9, 32. 2: benignius Deprome quadrimum, Hor. C. 1, 9, 6: paulo benignius ipsum Te tractare voles, id. Ep. 1, 17, 11. —
- b Benigne facere alicui = bene facere, to do a favor, to show favor, Ter. Ad. 878 Ruhnk.; Cat. 73, 3: qui plurimis in istā provinciā benigne fecisti, Cic. Fam. 13, 67, 1; id. Off. 1, 14, 42; id. Inv. 1, 55, 109; Liv. 4, 14, 5; 28, 39, 18; Gell. 17, 5, 10 al.; cf. Rutil. Lup. p. 127 Ruhnk. (175 Frotscher).
tum virgo Christum pulsabat corde benignum
pauperibus ‥ semper humilis, ~us et largus fuit
~ior et salubrior aura
beningna pietate
optimi et ~issimi nominis ‥ comes
- 1. goedaardig, vriendelijk, welwillend, mild, goedmoedig [homines; numen; ook v. niet-lev.: verba; sermo; vultus]; ➤ milites -e appellare; -e respondere;
- 2. vrijgevig, royaal (m. dat.; [Plaut.] erga; [Sen.] adversus); ➤ Fortuna -a; qui benigniores volunt esse quam res patitur; adversus amicos ~, adversus inimicos temperatus; -e facere alci iem. een goede dienst bewijzen;
- 3. rijk(elijk) [praeda; ager].
- bene+GEN-, kind, good, friendly, pleasing, favorable, benignant: animus in alqm, T.: numen, H.: oratio: benigniora verba, L.— Beneficent, obliging, liberal, bounteous: fortuna mihi, H.: benigniores quam res patitur: vini somnique benignus, a hard drinker and a lover of sleep, H.—Fruitful, fertile, copious, rich: vepres, H.: cornu, H.: ingeni Benigna vena est, H.: praeda, O.: messes terra benigna daret, Tb.
-
…, neve tacere diu ; neu, si quid petiit, ingrata fronte negaris, neu tibi pro vano verba benigna cadant. irritata venit, quando contemnitur illa, nec meminit iustas ponere laesa minas at quo sis humilis magis…
Propertius, Elegies
-
…primo Servius, post maiorem etiam Servilius. nihil tum nimium videbatur. sed nescio quo modo facilius in timore benigni quam in victoria grati reperiuntur. ego enim, D. Bruto liberato cum laetissimus ille civitati dies inluxisset idemque…
Cicero, Epistulae ad Brutum
-
…nihil moror eos salvos esse et ire quo libet, si tantum modo patiuntur perire eum qui meruit. quam benigne denique usi liberalitate Antoni milites imperatorem reliquerunt et se ad hostem metu perterriti contulerunt per quos si non stetisset ,…
Cicero, Philippicae
-
…tuus, homo modestus, a me cum Philone Pessinunte discessit. iter habebant ad Adiatorigem, quamquam omnia nec benigna nec copiosa cognorant. urbem, urbem, mi Rufe, cole et in ista luce vive ; omnis peregrinatio…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…me aliquid et in M. Antonium multa dicenda sint, alterum peto a vobis ut me pro me dicentem benigne, alterum ipse efficiam ut, contra illum cum dicam, attente audiatis. simul illud oro si meam cum…
Cicero, Philippicae
-
…accommodatius, sed habet multas cautiones. Videndum est enim, primum ne obsit benignitas et iis ipsis, quibus benigne videbitur fieri et ceteris, deinde ne maior benignitas sit quam facultates, tum ut pro dignitate cuique tribuatur ;…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…profectus multa nocte cum Vibullio veni ad Pompeium ; cumque ego egissem de istis operibus atque inscriptionibus, per mihi benigne respondit magnam spem attulit ; cum Crasso se dixit loqui velle mihique ut idem facerem suasit. Crassum consulem ex…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…esse factos. sed quid ego aedilicias repulsas conligo quae saepe eius modi habitae sunt ut eis qui praeteriti essent benigne a populo factum videretur. tribunus militum L. Philippus, summa nobilitate et eloquentia, quaestor C. Caelius…
Cicero, pro Plancio
-
…id est virtute et industria, benefici et liberales erunt, primum, quo pluribus profuerint, eo plures ad benigne faciendum adiutores habebunt, dein consuetudine beneficentiae paratiores erunt et tamquam exercitatiores ad bene de multis promerendum. Praeclare in…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…quoniam et ea dixi, ut quicumque casus consecutus esset, exstaret constantiae meae testimonium, et sum a vobis benigne ac diligenter auditus. quae potestas si mihi saepius sine meo vestroque periculo fiet, utar si minus, quantum…
Cicero, Philippicae