clausula
clausula, a close, conclusion, end
- A close, conclusion, end (cf. claudo, I. B.; in good prose; most freq. in Quint.): in quo (mimo) cum clausula non invenitur, a fitting end, Cic. Cael. 27, 65: tantum bonam clausulam inpone, Sen. Ep. 77, 20; Suet. Aug. 99: epistulae, Cic. Phil. 13, 21, 47; id. Fam. 2, 4, 2: edicti, id. Verr. 2, 3, 14, § 35: clausulam inponere disputationi, Col. 3, 19, 3: peracti operis, id. 12, 57, 5: summae nervorum, Plin. 11, 45, 101, § 247.—
- II Esp.
- A In rhet., the close of a period, Cic. de Or. 2, 59, 240; 3, 44, 173; 3, 46, 181; 3, 50, 192; id. Or. 64, 215 sq.; Quint. 8, 5, 13; 9, 3, 77; 9, 4, 50; 9, 4, 70; 9, 4, 101; opp. initium, id. 8, 5, 4; 9, 3, 45; 9, 4, 62; 9, 4, 67; 9, 4, 107 al.: et calx, id. 8, 5, 30.—
- B In jurid. Lat., the conclusion of a legal formula, Dig. 4, 8, 25; 4, 6, 23; 4, 6, 26; and hence in gen., any clause or section of a law, ib. 3, 3, 15 pr.; 35, 3, 3 pr.
usque supremam fugacis vitae ~am
disputatio ‥ competenti ~a maturius terminetur
cum hujus exhortationis ~am terminando posuisset
Gregorius [I ] ‥ fecit stationes, homelias, antiphonarium, ‘pater noster’ ad missam, et ~am ‘diesque nostros’
in psalmodia ‥ in ~is invicem expectent, ut sic omnes Deum laudent simul
recitabunt hanc ~am ‘ave Maria’
clausula dicta suas pausas et dictio servet / accentus
in stylo Ysydoriano ‥ distinguuntur ~e simile habentes finem secundum leoninitatem et consonantiam; et videntur esse ~e pares in sillabis, quamvis non sint
haec ~a ‥ spiritali magis sensu quam carnali intellegenda ‥ est
rex semper in verbis archiepiscopi ‥ quasdam ~as causabatur, sc. nunc ‘salvo ordine meo’, nunc ‘salvo honore Dei’
omnia ut prius, excepto quod in hoc brevi remittitur illa ~a in principio, ‘si G. filius O. ‥’
hec ~a additur ‥
eodem modo scribitur Falkesio ‥ excepto quod ~a illa non apponitur ‥
hec ~a finalis addita fuit quia ‥
habent ‥ literam omissa †clausura [(MS: clausula ] a ‘volumus’ usque illam †clausuram [MS: claus’ ] ‘†rursus [MS: russus ] ‥’
habet litteras regis de protectione sine ~a
proteccio domini regis perpetua de tribus †clasulis
proteccio perpetua de quatuor ~is
in capitulo de impedimento hereditagii, ubi dicit in quadam †casula ‥(
ultimam nostre prolixe querele ‥ ~am subjungemus
confirmatio libertatum cum ~a ‘licet’
pro impletione unius ~e mee partis cujusdam contractus
vigilias justitiae, ‥ ~am ecclesiae, servitutem humilitati ‥ anteponunt
in monasterio erat monachus nomine Paternus ‥ multis annis inclusus ‥, qui pro cupiditate martyrii nullo modo exivit sed in ~a sua combustus est
egressus honestissima / virginis matris clausula(
summo plena bono domus es, domini penus, urna / aurea, vas redolens, clausula cara Deo
tenditur ventris cuticula / et vulnericiam non sensit clausula
reddo mansionem quae est in aquiloni parte Dorobernie muris [sic ] et ~am, quod Angli dicuntteage , quae pertinet ad praedictam mansionem
te summa fulsit gratia / septem columpnis aureis et clausulis eburneis
statim porte ~a summissa est
quieta de ‥ operationibus castellorum ‥ stagnorum, pontium, calcearum et aliarum †~arum [? l. clausurarum ]
- 1. slot, einde, afronding [epistulae];
- 2. (retor. t.t.) clausula, ritmisch eind v.e. periode;
- 3. slotzin, slotvers;
- 4. (jur.) clausule, bepaling, beding; ➤ doli ~.
est compositio verborum, plausibilis structuræ exitu terminata. Gloss. Lat. Gr. :
Quod vero causæ et nominis similitudinem faciendo per scripta vestra Clausulas declamationesque formatis, certe, Frater carissime, simiam leonem vocas.Adde Hieron. in Job. cap. ult. et Cyprian. de Singular. Cleric.
Nisiadjungebatur. Vide Nisi.
Inclusorium. Chronicon Mariani Scoti ex Bibl. Vaticana num. 1058. de S. Paterno incluso :
Hic ambiens martyrium, pro nullo foris exivit, sed in sua Clausola combustus, per ignem transivit in refrigerium.Usurpatur hac notione non semel ab Eckehardo de Casibus S. Galli cap. 4. 9. 10. ab Hepidanno Minore in Vita Wiboradæ lib. 1. cap. 15. et 19. et in Rythmis de eadem apud Canisium tom. 5. pag. 789. et a Florentio Wigorn. ann. 1058.
Jejunium charitati, vigilias justitiæ, propriam adinventionem concordiæ, Clausulam Ecclesiæ, severitatem humilitati, postremo hominem Deo anteponunt.
Clausele, in Charta ann. 1323 :
Desquelles choses les loys du franc maintenoit toudis le contraire par une Clausele générale, contenue oudit keurbrief, laquelle dist que de toute chose, dont mention n'est faite audit keurbrief, doit estre droits echevinages : par laquelle Clausele, etc.Necrolog. eccl. Paris. MS. ad 9. Cal. Jan. :
Postmodum executores dicti deffunctiVide infra Clausus.(Johannis de Montenantolio) attendentes Clausulas sui testamenti, nobis dederunt in augmentationem dicti anniversarii... summam cc. scutorum.
- claudo, a close, conclusion, end: in quo (mimo), a fitting end: epistulae.—In rhet., the close of a period.
-
…enim, quod ab aliis eidem pedes aliis vocabulis nominantur. dichoreus non est ille quidem sua sponte vitiosus in clausulis, sed in orationis numero nihil est tam vitiosum quam si semper est idem. Cadit autem per se ille…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…non sentio, velim scribere. quam ob rem, quoniam mihi nullum scribendi argumentum relictum est, utar ea clausula, qua soleo, teque ad studium summae laudis cohortabor. est enim tibi gravis adversaria constituta et parata incredibilis…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…cum esset cum eo Tarracinae de amicula rixatus salsa, ac tamen a te ipso ficta tota narratio ; addidisti clausulam tota Tarracina tum omnibus in parietibus inscriptas fuisse litteras L. L. L. M. M. ;…
Cicero, de Oratore
-
…feratis. Obliv. priores famata A corr. Schüts residet iam Mai resitetiam A resident etiam Heinrich sese scripsi clausulae gratia se A men. .. di licen. i. A suppl. Heinrich quod quidem est Heinrich…
Cicero, pro Scauro
-
…, res gestae dignae triumpho ; de quo ipso nihil cupide agemus, sine tuo quidem consilio certe nihil. clausula est difficilis in tradenda provincia. sed haec deus aliquis gubernabit. de urbanis rebus scilicet plura tu scis ;…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…vero multo magis et in membris ; paucitatem enim pedum gravitate sua et tarditate compensat. Sed hos cum in clausulis pedes nomino, non loquor de uno pede ex tremo adiungo, quod minimum sit, proximum superiorem, saepe…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…aut fortius quam binis aut ternis ferire verbis, non numquam singulis, paulo alias pluribus, inter quae variis clausulis interponit se raro numerosa comprehensio ; quam perverse fugiens Hegesias, dum ille quoque imitari Lysiam vult alterum paene Demosthenem…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…circuitus ipse verborum sit aut brevior, quam aures exspectent, aut longior, quam vires atque anima patiatur. Clausulas autem diligentius etiam servandas esse arbitror quam superiora, quod in eis maxime perfectio atque absolutio iudicatur. Nam versus…
Cicero, de Oratore
-
…porro erit quin malit decumanis tuis dare quod poposcerint, quam ab adseculis tuis quadruplo condemnari illa vero praeclara est clausula edicti, quod omnium controversiarum quae essent inter aratorem et decumanum, si uter velit, edicit se recuperatores daturum…
Cicero, in Verrem
-
…crebrius fieri non oportet ; primum enim numerus agnoscitur, deinde satiat, postea cognita facilitate contemnitur. sed sunt clausulae plures, quae numerose et iucunde cadant. Nam et creticus, qui est e longa et brevi et longa…
M. Tullius Cicero, Orator