cognoscere

cognoscere (congn-) [CL] 1 to know, get to know, be aware of (an object or fact): a (w. acc. or absol); b (w. acc. and inf. or compl); c (w. obj. cl); d (w. obj. and quod); e (w. de). a abstrusa Dei gnaro cognoscere sensu Aldh. VirgV 75; ea quae ‥ fidelium virorum adtestatione per me ipse ~ere potui Bede HE pref. p. 8; omnia quae vel sensu corporeo vel ratione vel intellectu ~untur Eriug. Per. 480A; qui sentit cognoscit secundum sensuum proprietatem, ut per visum colores, per gustum sapores Anselm (Prosl. 6) I 105; quo coguito, R. illuc advolavit Ord. Vit. XI 3; sicut, quando aliquis ~it in universali, non advertit in particulari Hales Qu. 1347; duplex est via ~endi, quarum una est ab inferiori, per viam sensus ‥; nos autem ‥ scimus esse aliam, sc. a superiori ‥, hoc est per viam influentie et receptionis a Primo T. York Sap. I 30; veritas simplicium non ~itur ‥ nisi per experimentum Bacon IX 105.  b a705 ~at vestra almitas ‥ me interrogasse pontificem ‥ Aldh. Ep. 6 (8); hunc ubi peregrinum ‥ cognovere Bede HE V 19 p. 325; quodlibet illorum [auguriorum] ‥ ex proprio nomine ~itur interpretandum M. Scot Phys. 57; s1253 ubicunque ~erent homines conventuros M. Par. Maj. V 400; Ziz. 14 (v. coassistere 2).  c quod an verum sit peritus quisque facillime ~at Bede HE III 3; ~itur solummodo quia est [Deus], non autem intelligitur quid est Eriug. Per. 551A; cognito quod non in imagine sed in rerum veritate eandem [extasim] sustinuisset Osb. V. Dunst. 42; frequenti usu ~itur quia rem unam tripliciter loqui possumus Anselm (Mon. 10) I 24.  d qui cum cogniti essent a barbaris quod essent alterius religionis Bede HE V 10.  e c667 de cujus pio studio ~entes (Lit. Papae) Bede HE III 29. 2 a to know (God). b to know, be acquainted with (a person). c to know sexually. a c601 Deum verum ~ens ac adorans (Lit. Papae) Bede HE I 30; [Trinitas] cum sit ‥ omni ‥ intellectui incognita per imaginem suam et similitudinem veluti cognitam ‥ se ipsam depromit Eriug. Per. 579A; oro, Deus, ~am te, amem te, ut gaudeam de te Anselm (Prosl. 26) I 121; Bradw. CD 27A (v. cognoscitivus).  b 1288 R. le F. ~it latrones et cissores bursarum et recipit de eis munera ne caperentur Leet Norw. 19.  c feminea praeceps cognovi corpora numquam Aldh. VirgV 748; s1100 Rodbertus dux ‥ sponsam suam cognovit, que sequenti anno filium ei peperit Ord. Vit. X 16 p. 98; 1210 (v. carnaliter 2a); teste tamen fama custos cognovit eandem Garl. Tri. Eccl. 69. 3 a to know, be versed in (an art). b to recognize (a person or thing). c (w. pro) to know for, recognize as. d (w. ab) to know (from), distinguish. a ejus plene demonstrationi non nisi arte cognita locus erit Balsh. AD 10.  b interrogavit me an eum ~ere possem. aio: “etiam; tu es enim Boisil” Bede HE V 9 (cf. ib. III 19 p. 166: cognovit hominem); s1188 reges in susceptione crucis ad ~endam gentem suam signum evidens sibi et suis providerunt R. Howd. II 335 (cf. G. Hen. II II 30: distinguendam; (v. cognito 4)); discipulus [aurifabri] ‥ †cadimam ~at, ‥ aurum ‥ discernat ab auricalco Neckam Ut. 118; 1269 cognovit ‥ quod visu cognovit quosdam qui interfuerunt ad feloniam faciendam SelCCoron 14 (cf. (v. infra 6c)).  c 1243 non cognoverunt eum pro homine ipsius [episcopi] CurR XVII 143.  d ~ere denarios veros a falsis, ‥ equos sanos ab egris Ockham Dial. 404. 4 (leg.) to take cognizance, exercise jurisdiction; b (w. placitum). c to pronounce as verdict. cf. recognoscere. 1166 ordo judiciorum novus hic est, hucusque legibus et canonibus, ut sperabamus, incognitus: damnare primum et de culpa postremo ~ere G. Foliot Ep. 167; ad vicecomites pertinet per defectum dominorum ~ere de melletis, de verberibus, de plagis etiam, nisi accusator adiciat de pace domini regis infracta Glanv. I 2; 1295 super provisione facta ‥ per archiepiscopum auctoritate apostolica ~entem Reg. Cant. I 31; 1313 quia sectatores non poterant ~ere de felonia extra jurisdiccionem suam Eyre Kent 95; 1423 omnes justiciarii domini regis de utroque Banco ‥ in Camera Scaccarii regis ‥ sedentes cognoverunt in materia mercatorum de Hansa SelCExchCh 26; potestatem ~endi tam in ignotis causis quam in notis Cantlow Orig. Cantab. 272; 1446 dicta commissio nostra ad manus magistri Z. M. decretorum et R. C. legum doctorum ‥ pervenit ipsique de dicta causa appellacionis cognover[u]nt [Norm.] Pat 463 m. 23.  b 1321 justiciarii non habent jurisdiccionem extra Londonias placitum inde ~ere MGL II 408.  c a1175 per xij legales milites juratos electos ab utraque parte cognitum atque probatum fuit (Cart. Rievaulx no. 110) Royal Writs 75. 5 to acknowledge, avow: a (crime or fault); b (debt or obligation); c (title to land or sim.); d (undertaking given or document certifying it); e (truth of statement); f (absol.). a 1220 cognovit latrocinium in curia abbatis CurR VIII 396; culpam suam cum prostratione in propria persona ~et Cust. Westm. 117; latro suum ~ens latrocinium et alios de societate appellans State Tri. Ed. I 42; 1414 cognovit transgressionem per se factam CourtR Banstead.  b 1221 si tenens cognoverit servitium, statim satisfaciat MGL I 62; c1230 si burgensis aliquem burgensem implacitaverit de aliquo debito et ipse cognoverit debitum (Salford) BBC 203; 1378 pro detencione viij solidorum, quos debet W. H., quos cognovit in curia Banstead 357.  c a1090 concedo ‥ ecclesiam ‥ de me semper et successoribus meis ~endam et tenendam CalCh II 194; 1219 Alicia ‥ petit ‥ terciam partem iiij bovatarum terre ‥; W. venit et cognovit ei illam terciam partem CurR VIII 125; 1281 bene ~it seysinam ‥ J. regis Couch. Kirkstall 221; 1349 nos inde feoffavit et ‥ per finem ‥ dictam terram ‥ cognovit et concessit FormA 388.  d 1218 venit et ~it finem illum et defendit quod in nullo est contra finem BNB II 2; 1219 ~it finem et cirographum CurR VIII 41; ~it cartam et dicit quod illam libenter warentizabit ei cum opus fuerit Ib. 119 (cf. ib. 62, 146).  e c1340 nos ‥ istorum veritatem ~entes ‥ presenti acquietancie sigillum ‥ apposuimus FormOx 122.  f de infangenepeof: justitia ~entis latronis sua est de homine qui captus fuerit super terram suam (Leg. Ed.) GAS 648; 1176 si quis seisitus fuerit de murdro vel de latrocinio et inde sit ~ens (Ass. Northampt. 3) R. Howd. II 89. 6 to acknowledge, avow (as fact): a (w. acc. and inf. or compl); b (w. inf); c (w. quod); d (w. indir. qu.). a 1201 ~it omnia supradicta esse jus et hereditatem predicte A. CurR I 407 (cf. ib.: conosscit terram illam ita invadiatam fuisse); cum furto manifesto deprehensus ‥ ~it latrocinium et se esse latronem Bracton 152; 1269 cognovit se debere ‥ dccc m. Cl 245; illi solummodo ‥ ad dampna teneantur qui se dampnum fecisse cognoverunt State Tri. Ed. I 35; 1324 ~it se reddere [ij s.] de anno in annum ad totam vitam A. CBaron 137; c1400 quamvis me penitus insufficientem cognoverim Meaux I pref. 71; 1451 non ~endo aliqua per ‥ abbatem ‥ allegata fore vera Reg. Whet. I 66.  b ad cujus convencionis securitatem eidem in m li. ‥ cognovimus obligari Meaux III 7.  c homines hundreti audierunt istum U. ~entem ‥ quod forefecisset j vice DB II 177; si cognoverit quod [latro] fuit captus vivus (Leg. Ed.) GAS 667; a1178 publice cognovit quod jus patronatus illius ecclesie ad R. monasterium pertineret (Ch.) Chr. Rams. 309; a1200 cognovit ‥ quod tulit breve de pace de una virgata terre CurR I 3; 1201 cognoverunt quod convencio ‥ inter eos facta fuit Ib. 396; 1236 si ‥ cognoverint quod sufficientem pasturam habeant Cl 338; 1285 postquam ‥ cognoverit quod acquietare debeat tenentem Reg. Malm. I 82; 1369 bene ~it quod ipse dictum breve camerariis ‥ liberavit (CoramR) EHR XXXV 415.  d 1220 summoneatur ‥ ad ~endum quid juris ipse clamat in custodia predicte M. CurR IX 67. 7 (p. ppl. cognitus) having learnt (? for cognito as in 1a & 1c supra). ~us quod ad tantam rem minus esset idoneus Osb. V. Dunst. 33; s1205 ~us ‥ elecciones ‥ esse cassatas, rex ‥ iratus priorem ‥ expellebat Meaux I 341–2.