Logeion | cognomen

cognōmen, inis, n.: a name common to a family; a surname; name, 1.267.

cognōmen, ĭnis, n. [co-nomen].

A name added to the nomen (or name of the gens), usu. the third word in order in the full name of each citizen; sometimes followed by a fourth, the agnomen, but in the class. per. including the agnomen, a Roman surname, family name, epithet (e. g. Cicero, Scipio, etc., Africanus, Asiaticus, etc.; cf. Quint. 7, 3, 27; freq. and class.): T. Manlius, qui Galli torque detracto cognomen (sc. Torquati) invenit, Cic. Off. 3, 31, 112; cf. id. Fin. 1, 7, 23: duo isti T. Roscii, quorum alteri Capitoni cognomen est, id. Rosc. Am. 6, 17; so with dat., Liv. 2, 33, 5; 32, 2, 7; Suet. Caes. 59; id. Aug. 7; id. Vit. 18; id. Claud. 26; Hor. S. 1, 3, 58; cf. Plaut. Pers. 1, 2, 8 (60): sapientis habere, Cic. Lael. 2, 6: Augusti, Suet. Aug. 7: Arabiae felicis dare, Plin. 12, 13, 30, § 51: Felicem addere, id. 22, 6, 6, § 12: P. Crassus cum cognomine Dives, Cic. Off. 2, 16, 57: cognomen ex contumeliā traxerit, id. Phil. 3, 6, 16; so, ex vero dictum cognomen, Hor. S. 2, 2, 56: imponere alicui, id. ib. 2, 3, 26: Aristides... cognomine Justus sit appellatus, Nep. Arist. 1, 2: sumere ex aliquā re, Cic. Phil. 6, 4, 11: uti, id. Clu. 26, 72.—
II Meton., poet., or in post. Aug. prose sometimes, in gen. for nomen, a name: cognomina prisca locorum, Prop. 4 (5), 1, 69; so Verg. A. 1, 530; 3, 133; 3, 163; 3, 334; 3, 350; 8, 48; 8, 331 al.; Claud. B. Get. 555; Gell. 10, 12, 6.

cōgnōmen, minis, n. (co und gnomen = nomen), der Zuname, a) der Zuname, der Familienname, der zum Geschlechtsnamen (nomen) noch hinzukam (wie Cicero zur gens Tullia), dann auch (wie das spätere agnomen, f. d.) der Beiname, den man wegen einer großen Tat, einer besonderen Eigenschaft erlangte (zB. Africanus, Asiaticus, als Sieger in A., od. Sapiens), c. patris patriae, Suet.: alci cognomen Coriolano od. Capitoni est, Cic. u. Liv.: dare alci cognomen pingui, Hor.: c. id deferre alci, Tiber. bei Suet.: c. addere alci, Liv.: cognomen habere Sapientis, Cic.: Tarquinius, cui Superbo cognomen facta indiderunt, Liv.: inde Salinator Livio inditum cognomen, Liv.: erit c. id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium, Cic.: c. imponere alci, Sen. rhet., alci ab alqo, Liv. epit.: unde frequentia Mercuriale imposuere mihi cognomen compita, Hor.: cognomen sumere od. trahere od. sibi arripere ex alqa re, Cic.: cognomen capere ex alqa re, Prisc.: complura cognomina assumere, Suet.: c. invenire torque detracto, Cic.: primum hoc c. accepisse, Plin.: qui cognomen frugalitatis, nisi accepisset, ipse peperisset, Cic.: primum hoc c. sibi vindicavisse, Suet. – Abl. cognomine mit dem Beinamen in gleichem Kasus mit der Person, Pompeium cognomine Maculam, Macr.: Peregrinum illum cognomine Protea, Amm. – b) die appellative Benennung einer Örtlichkeit, weil bei terra od. urbs od. flumen der eigentliche Name als Beiname erscheint, der spezielle Name (s. Ladewig Verg. Aen. 3, 702), zB. Hesperiam Graii cognomine dicunt, Verg. Aen. 3, 163: urbem Ascanius clari condet cognominis Albam, Verg. Aen. 8, 48: sacra diesque canam et cognomina prisca locorum, Prop. 4, 1, 69: pervenit ad fluvium (miri cognominis) Urbem, Claud. b. Get. 555. – c) = nomen adiectivum, das Adjektiv, Charis. 124, 28 K. Varro LL. 8, 17.

cognomen [CL] , surname. b name. duce reverentissimo abbate Biscopo ~ine Benedicto Bede HE IV 16; David agnomine Walensis non ~ine, natione Kambrensis non cognatione Gir. EH II 7; Id. IK I 6 (v. agnomen); 1219 (v. appellare 1c); 1221 nullus eorum malecreditur nisi R. de Leoministre; et de ~ine nichil sciunt PlCrGlouc 11; 1267 dicunt ‥ quod dictus R. fecit se vocari aliquando R. de Cantebrigge et aliquando R. de Derby, et sic duo habuit ~ina; dicunt tamen quod, quia fuit filius N. de Cantebrigge, debuit, sicut intelligunt, habere ~en patris sui IMisc 24/8; 1269 dicunt quod ipse H. non vocatur H. de Vallibus nec ~en ejus est ‘de Vallibus’, immo est ‘de la Val’ AssizeR Northumb 203; ~en est a cognacione ‥, agnomen a loco Gros. Gram. 36; 1304 W. fecit ibidem quamdam barreram cum serura super quemdam pontem qui vocatur Lokebrigg’; et ea racione mutabatur ~en ipsius et vocabatur W. le Breggewyrthe IMisc 62/21; 1390 juratores dicunt ‥ quod ipsi nomen proprium ejusdem extranei nullo modo sciunt; ‥ set R. P. dicit quod ~en suum vocatur Stratton CoramR 515 rex r. 16; 1553 per unum quaternum paupiri ‥, ubi nomina et ~ina ‥ plenius annotantur Ac. Durh. 730. b regnator ‥ / quem clamant Ini certo cognomine gentes Aldh. CE 3. 36 (cf. ib. 4. 11. 2); ex hominis pecudisque simul cognomine dicor Id. Aen. 28 (Minotaurus) 5.

cognōmĕn, (9) ĭnis, n. (cum, nomen), ¶ 1 surnom [ajouté à celui de la gens ]; ex. Barbatus, Brutus, Calvus, Cicero || surnom individuel ; ex. Africanus, Asiaticus, etc. ; Cn. Marcius, cui cognomen postea Coriolano fuit Liv. 2, 33, 5, Cn. Marcius, surnommé plus tard Coriolan ¶ 2 nom : Virg. En. 3, 163 || = épithète : Sen. Ep. 108, 29.

cognōmen, inis n (nomen)

1. bijnaam, die men verkreeg wegens een daad of speciale eigenschap [Germanicus; Sapiens];
2. familienaam, die nog kwam bij de naam v.e. Rom. gens [Scipio; Cicero];
3. (poët.) naam, aanduiding; ➤ cognomina prisca locorum; urbem Ascanius clari condet cognominis Albam (Verg.).

cognomen , inis. n.
姓。字號。

Suggest a Translation
See an image

Romanis erat uniuscujusque nomen proprium, quod nominibus gentilitiis subjungebatur : Francis vero nostratibus aliisque Recentioribus nomen est proprio nomini superadditum. De cognominibus antiquorum Romanorum consulere potes Lexicon Pitisci ; de posterioris autem ævi cognominibus, quæ nos spectant, (in Instrumentis enim hujus ætatis passim currunt) placet hic exscribere quæ Mabillonius docet lib. 2. de Re Diplom. cap. 7. n. 3. et seqq. Nonnullis præmissis de nominibus adscititiis, quæ apud Francos Neustrasios viris insignioribus et litteratis aliquando accedebant, sæculo nono maxime et octavo, subjunxit : Tandem sub finem sæculi X. sed maxime sæculo XI. ineunte, cognominum usus frequentari cœpit, eorumque origo processit variis ex causis. Quandoque ab arte eorum quibus imponebantur ut Petrus Pistor, Robertus Coquus, etc. Aliquando ab eventu quodam, quo modo longe ante id tempus nepoti Ausonii tributum nomen Pastori quia fistula primumPastorale melos concinuit genito. Auson. in Parental. Epist. 12. Nonnunquam a scommate, dicterio seu faceto dicto, unde Richardus Insanus, Guillelmus Bastardus, quod cognomen ipse Willelmus Conquæstor assumit in Epistola ad Alanum Britanniæ Comitem, Ego Willelmus, cognomento Bastardus. Ad hæc derivata sunt cognomenta a patre vel expresso filii nomine, ut Gradulfus filius Isembardi, in Chartario Castridunensi, vel suppresso in hunc modum, Paulus Warnefredi, qui diaconus et monachus Casinensis fuit regnante Carolo M. Hinc orta sunt cognomina vernacule desinentia in son, qualia Wiliamson, id est, Willelmi filius ; Jacquesson, Jacobi ; Colesson, Nicolai ; Pierson, Petri ; Jeanson, Joannis, et his similia. Ex eodem capite prænobiles familiæ apud Anglos censentur, Fitzjean, Fitzgerald, Fitzpierre, Fitzhaimon. Quidam a matre id traxerunt, quemadmodum in Chartario Dunensi legitur, Paganus filius Mariæ ; et in alio S. Martini a Campis, Herluinus filius matris suæ ; itemque in Charta pro cœnobio S. Remigii apud Remos, Petrus filius matris suæ, forsan quod isti inter nothos haberentur, ignoto patre. Denique ut alia prætermittam, cognomina non raro desumta sunt ex loco, urbe ac regione ; hinc Herbertus Britto, Rainbaldus de Calniaco, Thomas de Marla. Sic nobiles plerique a loco dominii sui cognomentum suum acceperumt ; unde familiæ Codiacensis, Torinnensis, Cherisiacensis et aliæ perillustres. In Chartario Userchensi apud Lemovices legitur ejusmodi cognomentum duplex, a patre simul et loco dominii acceptum, ubi Geraldus Petri de Noalas, id est filius Petri de Noalas, dedit Deo et sancto Petro pro anima patris sui ac matris suæ partem suam de terra de Molnat in parrochia S. Vincentiani, et quicquid in eam requirere posset juste aut injuste vel aliquis per ipsum ; et absolvit fevales suos ut dent sancto Petro. Hoc donum fecit in manu domni Gauberti Abbatis cum libro, sub annum m. xcix. ubi habes cognomen duplex, unum a Petro Giraldi patre, alterum a Noalas, qui locus est in pago Lemovicensi, unde nomen traxit illustrissima familia de Noaliis, etc. Itaque ex his omnibus, aliisque capitibus orta sunt varia familiarum nomina, quæ primo incerta cum fuissent, postmodum fixa et propria esse cœperunt. Scommatica seu joculatoria nobilium nomina quidam corrupta putant, depravatis prædiorum vocabulis, a quibus illa originem ducebant : At certum est, permulta, saltem promiscui vulgi atque etiam nobilium quorumdam, ab origine ex dicteriis imposita fuisse ; qualia sunt in optimæ notæ Chartario Dunensi Majoris-Monasterii, scripto ante annos quingentos : Odo Mala Musca, Rotbertus Muletus, Rainaldus Bastardus, Constantinus Joculator, Vivianus Nimium habens frumentum, Bernardus Malaparola, Raherius Tineosus, Guarinus sine barba, Guarinus Rabiardus, Archembollus Foliolus, Guarnerius Oculus canis, Archembaldus Pejor lupo, Odardus de Paliardo, Petrus Maliloquus, Rotbertus Flagellum, Hubertus Minat bovem, etc. Sed præ his illustres fuerunt Fulco Rufus, Goffridus Grisagonella, Comites Andegavenses, aliique non minoris dignitatis. Qui a prædiis cognomina ducebant, aliquando varia pro tempore et prædiorum varietate cognomina sibi adscribebant ; ex quibus Drogo ex familia Bovensi qui sub Rotberto et Henrico Regibus vixit, interdum Bovensis, interdum de Papyriaco : Ingelramnus ejus filius, promiscue Bothvensis, Codiciacensis et de Fara : Thomas denique Ingelramni filius, de Fara vel de Feria, Codiciacensis, de Marna, seu de Marla cognominabantur. Hæc cognomina raro imponebantur Episcopis, Clericis, Monachis et Feminis : forsan quod illorum dignitas et tituli essent cognomenti loco ad eos designandos ; neque scommatica vocabula decerent sacri Ordinis Ministros ; nec dignitatum sæcularium nomina, quæ a prædiis deducta erant, eis convenirent. Nam feminæ conjugatæ non alio passim quam mariti sui nomine gloriabantur. Invenio tamen quosdam ex Clericis et Monachis cognomine affectos sæculo xi. desinente in eod. Chartario Dunensi, Userchensi, et alibi. Eodem sæculo ineunte rara erant ejusmodi cognomina, ut patet ex chartis regnante Rotberto editis : postea vero sub Henrico et Philippo Regibus trita res esse cœpit ; tametsi pauca per id tempus ad posteros traducebantur : quod sæculo xiii. usitatius fuit. In Charta quadam sæculi xi. qua Herveus Grivellus Monachis S. Martini quasdam res concedit, nominantur ejus fratres, Raginaldus absque cognomento, et Hugo Morellus : quod cognomen penitus a Grivello diversum est. At in eodem Chartario inveniuntur plures Borelli, Bocherii, de Canta-merula, Pagani, Desreati, de Garlanda, quæ familiarum cognomina esse constat. Porro hæc cognomina in Chartis, maxime in subscriptionibus, non continuo ac recto ordine post nomen, sed supra inter lineas adscribi solebant ; unde et Supra-nomina dicta volunt viri docti, quæ vox reperitur in chartariis maxime Italicis ; transiitque ad nostrum Gallicum idioma, vulgo Surnom. Nisi id ita dictum mavelis, quod supra primarium nomen accederent, quasi secundaria. Hactenus Scriptor diligentissimus. Vide Supranomen. et Murator. Antiq. Ital. dissert. 41. De nominibus et agnominibus antiquorum, tom. 3. col. 721. sqq.

cōgnōmen inis, n

com- + GNA-, a surname, second-name, family-name(added to the name of the gens to distinguish the family): T.Manlius, qui Galli torque detracto cognomen (sc. Torquati) invenit: sapientis: Crassus cognomine Dives: Mercuriale Imposuere mihi cognomen, H.: nationis magis quam generis uti cognomine: Diocles est, Popilius cognomine: duo quorum alteri Capitoni cognomen est: cognomen cui Africano ex virtute fuit, Cs.: Tardo cognomen pingui damus, we call the slow man stupid, H.—In gen., a name: locus, Hesperiam Grai cognomine dicunt, V.: Chaonios cognomine campos a Chaone dixit, V.: prisca locorum, Pr.

COGNOMEN

COGNO´MEN[NOMEN]

Cognōmen

See nomen.