consecrare

consecrare [CL] 1 to consecrate, sanctify, hallow. Hieremias ‥ ab ipsa rudi incunabulorum teneritudine virginitati ~atur Aldh. VirgP 20; tortor ‥ / virgineos artus consecrans sanguine rubro Id. VirgV 2421; principium nobis scribendi de vita B. Cuthberti Jeremias propheta ~at, qui anachoreticae perfectionis statum glorificans ait: ‘bonum est ‥’ [Thren. iii 27] Bede CuthbP 1; acceptum presbyteratus officium condignis gradu ipse ~abat actibus Id. HE V 1; 9‥ ~emus, utan halgian WW; ~atum, gode gehalgað Ælf. Gl.; locus sacer, sanctorum virorum diutina frequentia ~atus Gir. TH II 4. 2 to consecrate (things) ceremonially, dedicate to religious uses: a church or its adjuncts or furniture; b elements in eucharist; c chrism; d holy water; e ordeal iron. a insuper absidam consecrat Virginis arae Aldh. CE 3. 41; 673 monasteria Deo ~ata (Conc. Hertf.) Bede HE IV 5; in monasterio ‥ ecclesiam sanctae Dei genetricis fecit, quam ~avit archiepiscopus Ib. II 6; calicem aureum ~atum ad ministerium altaris Ib. 20; a785 (12c) tuae aecclesiae, quae in honore S. Andreae apostoli ~ata est pro remedio animae meae CS 260; tuam clementiam ‥ deposcimus ut hanc aecclesiam per nostrae humilitatis famulatum in honore sancti martyris tui ‥ purificare, benedicere ~areque digneris Egb. Pont. 39; ~amus et sanctificamus hanc patenam ad conficiendum in ea corpus Domini Ib. 47; c1080 ante dedicationem ecclesie vel ipsa die qua ~ata est Regesta 169; 1240 provideant rectores ‥ quod parate sint ad dedicandum ecclesie sue non ~ate cum super hoc fuerint requisiti; annus autem et dies dedicationis ecclesiarum que ~ate fuerint et altarium, et a quo ~ata fuerint, superscribantur altaribus evidenter Conc. Syn. 296–7; te Deum ‥ exoramus ut benedicere, sanctificare et ~are digneris hunc lapidem [pro fundamento ecclesie] in honore Sancti N. et Sancti Salvatoris, qui prophetice angularem se voluit vocari lapidem Pont. Ebor. 296 (cf. ib. 335: cereus iste in honorem nominis tui ~atus ad noctis hujus caliginem destruendam); 14‥ dicta capella ‥ cum cimiterio ejusdem postquam auctoritate pontificali ~ata fuerit Reg. S. Bees 388.  b Deum ‥ deprecemur ‥ ut super illud [altare] adorandam filii sui hostiam ipse benedicat inpositam, ipse suscipiat ~atam Egb. Pont. 42; 1072 alii non habentes hostias ~atas iterum ~ant; quod terribiliter interdictum est (Conc. Rotom.) Ord. Vit. IV 9 p. 239; expleta missa, communicet sacerdos ipsos pauperes de oblatis non ~atis, signo tantum crucis ‥ super eas facto Lanfr. Const. 107; quotiens ‥ corpus Domini ~atur [AS: swa oft swa man husel halgað] (Inst. Cnuti) GAS 285; cum corpus ~atur Dominicum Gerv. Tilb. III 57; c1218 nec ultra vij dies serventur hostie ~ate, set qualibet septimana die Dominica innoventur, ita quod post perceptionem hostie recenter ~ate ante sumptionem sanguinis Dominici reservate hostie a missam celebrante sumantur ‥ habeaturque certitudo circa hostiam ~atam, ut non sumatur pro ~ata non ~ata Conc. Syn. 79; s1311 deceperat populum, hostiam ostendendo non ~atam (De Templariis) Ann. Lond. 188; potest esse quod sacerdos dicens verba consecracionis cum intencione debita ~andi non ~at Conway Def. Mend. 1424; hostia ~ata quam videmus in altari nec est Christus nec aliqua sui pars, sed efficax ejus signum Wycl. Concl. 105.  c V. Cuthb. IV 4 (v. chrisma 1c); omni anno novum crisma ~at ecclesia Ælf. Ep. 2. 4; s1237 (v. chrisma 1a); gracia promerende absolucionis sive ~andi olei et chrismatis Pont. Ebor. 252.  d miserat episcopus mulieri ‥ de aqua benedicta, quam in dedicationem ecclesiae ~averat Bede HE V 4.  e Domine Deus ‥, respice ad nostrae humilitatis officium, ut ‥ oleo caelesti hoc judicii ferrum ~es et benedicas (Jud. Dei) GAS 416. 3 to consecrate (persons) ceremonially, dedicate to service of God: a bishop, abbot, or sim.; b lower clergy; c layman (in baptism or confirmation); d nun; e (royal) bride; f sovereign. a qui eum sibi suisque ~ari faceret episcopum Bede HE III 28 (cf. ib. 29: priusquam ~ari in episcopatum posset); s1062 (v. consecratio 2a); [abbas] electus ‥, si extra monasterium ~atur, cum redierit cum festiva processione suscipiatur Lanfr. Const. 140; venerabilem fratrem ac coepiscopum nostrum, ‥ quem ‥ excellentia vestra ad nos ~andum transmisit, honeste suscepimus, debitis officiis ‥ sacravimus Id. Ep. 37. 353A; s1174 R. prior de Dovere ~atur in archiepiscopum Cantuarie a papa Alexandro Ann. Tewk. 51; archiepiscopi in Hibernia nulli fuerant, sed tantum se episcopi invicem ~abant Gir. TH III 17; 1235 cum ‥ suffraganei ‥ sine assensu capituli Cantuariensis alibi quam in ecclesia Cantuariensi nullatenus debeant ~ari Lit. Cant. III app. 369; 1289 Honorius papa, predecessor noster, ante consecracionem et benediccionem suam ‥ nondum benedictus et ~atus ‥ vobis concessit ‥ facultatem (Lit. Papae) Foed. II 427; metropolitanus potest confirmare, ~are et constituere clericum in episcopum Ockham Dial. 582.  b ut, quem [presbiterum] tuae pietatis aspectibus offerimus ~andum, perpetua muneris tui largitate prosequaris Egb. Pont. 21 (cf. ib. 24: ~entur manus istae ‥ et sanctificentur per istam sanctam unctionem); Ockham Pol. II 829 (v. consecratio 2b).  c ut ‥ omnes pariter in fonte vitae Christo ~arentur Bede HE II 13; 1514 ad ~andum per sacrarum manuum vestrarum impositionem quoscunque subditos nostros ‥ sacri baptismatis unda reuatos Eng. Clergy 202n.  d pestilentia ‥ clamavit ‥ unam de ~atis Christo virginibus Bede HE IV 8; inexcusabilis ‥ es, si deseris sanctum propositum ‥, quamvis professionem nunc usitatam non legeris et ab episcopo ~ata non fueris Anselm (Ep. 168) IV 45; 1222 sola monialis ~ata deferat annulum Conc. Syn. 119; 1546 in ‥ dominam E. monialem professam, †consecretam, saltem benedictam priorissam Offic. S. Andr. 155.  e 1019 (15c) Ælfgive thoro ~ata regio CD 730.  f 1068 quando Matilda conjux mea ‥ in reginam divino nutu est ~ata Regesta 22; s924 Æthelstanus ‥ in regem levatur et honorifice ab A. Dorubernensi archiepiscopo ~atur Fl. Worc. I 130; s1114 rex H. dedit Mathildem filiam suam H. imperatori que Maguntiam desponsata est et in imperatricem ~ata R. Niger II 165; apud principes Alemannie imperatoris est electio; apud papam electi confirmatio atque consecratio; et nova discretione imperator nominatur ut dominus, ~atur ut non dominus. nempe imperialia non accipit insignia, que sibi soli papa collata conservat, et ad altare modicum in dextro latere basilice S. Petri ~atur a solo papa Gerv. Tilb. II 18 p. 941; s1294 protestatus est se vidisse regem [Alexandrum III] ~atum, nondum tamen militem Fordun Cont. X 1; imperator a papa examinatur, inungitur, ~atur et coronatur ‥; ergo imperium est a papa Ockham Pol. I 70 (69); die ‥ prefinito, quo novus rex ~andus est ‥, conveniant prelati et nobiles regni ‥ tractaturi de novi regis consecracione et eleccione Lib. Regal. 3v.–4.