consulere

consulere [CL] 1 to consult, seek advice (from): a (absol. or w. ab or dat); b (trans); c (fig.; cf. CiceroOrat. 159). a ~o, frigno GlC C 581; ~entes an suas deserere traditiones deberent Bede HE II 2; †931 (12c) quid de eo ageretur a nobis ~uit, an cum ceteris Christianis corpus ejus poneretur CS 670; 9‥ ~unt, ræd sohtan WW; s1273 archiepiscopus ~uit clericis suis quid esset faciendum Gerv. Cant. GR cont. II 274.  b 1167 rogavit [archiepiscopus Cant’] ut ei consilium darent. ‥illis autem dicentibus se non venisse ut ei sed ut eum ~erent‥ J. Sal. Ep. 227; cum diutius ipsos‥super anime sue salute‥consul[u]erat Gir. Spec. III 12 p. 201; s1392 ~uit quendam Lombardum super isto casu Chr. Westm. 270.  c de ambabus conexim veritatem jubet ~ere Eriug. Per. 532A. 2 (w. dat.) to take thought for. b (trans.) to provide for (the support of). parentes‥sobolem‥, quasi secuturae posteritati ~entes, ad nuptiales‥copulas‥invitant Aldh. VirgP 37; his‥ / nobilium pulchra consūlunt dote procorum Id. VirgV 2284; tantum rex idem utilitati suae gentis ~uit Bede HE II 16; valde mihi repugno si aliter tibi quam mihi ~ere volo Anselm (Ep. 17) III 122; †1084 (12c) monachorum‥libertati, quieti et paci‥~ere et previdere disposuimus Ch. Durh. 4; ipse sibi ~at T. Mon. Will. IV 9; in hoc humane ~uit imbecillitati Gir. TH III 12; s1305 (v. 1 censere 1b); s1339 Franci ~uerunt sibi de fuga Knighton II 9; bene ~it mihi Dominus meus Cantlow Orig. Cantab. 277.  b 1219 W. ‥dedit‥filie sue ad illam ~endam, terram suam‥de E. CurR VIII 90; 1233 dedit ille molendinum illud ipsi Gonnore ad se ~end[am] BNB II 597; 12‥ pro medietate terrarum et messuagiorum‥que Stephanus‥dedit‥ad ~andum [sic MS] duas filias suas FormA 355. 3 (eccl.) to provide for (a vacant benefice): a (w. dat); b (trans.). a cum vacaverit‥episcopatus vel abbatia‥de dominio regis, debet esse in manu regis‥; et, cum ventum fuerit ad ~endum ecclesie, debet dominus rex mandare propter potentiores personas ecclesie et in capella ejus debet fieri electio Const. Clar. 12.  b 1281 ecclesia non vacat, immo plena et ~ta est PQW 438b; 1298 prioratum plenum et suo priore ~tum in manus suas cepit regalis potestas Reg. Cant. I 253; 1426 Lincolniensis ecclesia de‥domino R. F. ejusdem ecclesie‥jam episcopo plena extat pariter et †confulta Reg. Cant. I 90; 14‥ ecclesia illa est plena et ~ta de advocacione sua propria Reg. Brev. Jud. 59. 4 to advise, recommend, decide upon (a course of action): a (trans.); b (w. dat.); c (w. obj. clause or unspec); d (w. inf.); e (w. acc. & inf.). a ne dubites facere quod ~imus Anselm (Ep. 15) III 120; 1263 si vos hoc ~itis et expedire videritis Cl 294; s1314 [rex] destitutus auxilio fugam ~uit Flor. Hist. III 159; cum alius aliud ~eret Croyl. 16.  b Galleciani‥~uere fuge Osb. Bawdsey clxxvi; cives terrentur‥; / †consuluete [l. consuluere] fuge; linquunt caligine noctis / divitias Garl. Tri. Eccl. 133.  c ~o tibi, ic ræde ðe Ælf. Sup.; p1157 ~ui ut cognatos suos‥inviseret J. Sal. Ep. 76 (35); consilio, monitis plebs regi consulit omnis / ut redeat medicus Walt. Angl. Fab. app. 7 p. 374; 1191 discretioni et honori vestro ~imus et mandamus‥districtius inhibentes ne‥ecclesiam adeatis (Lit. Cancellarii) Diceto YH 93; ~uit ei comitatus ut veniret ad alium comitatum SelPlCrown 23; quatinus magistrum G. ‥preceptorem haberent‥monuit attentius et suadendo ~uit Gir. RG II 2; 1212 †consiliunt quod omnes scotalle defendantur MGL II 86 (cf. ib.: ~uerunt quod‥); 1220 petiit‥consilium a‥sociis suis quid inde faceret; et illi †consiluerunt [v. l. †consulerunt] ei quod non iret illuc CurR VIII 382; 1313 de hiis qui prece, precio vel favore concesserunt vel †~erunt quod custodie domini regis venderentur pro minori precio quam vendi debuerant Eyre Kent I 39; s1406 rex armorum ~uit mihi‥quod non intrarem Angliam Ad. Usk 104.  d sapiens consilium est‥quod ~it omnia facere cum consilio Anselm (Ep. 73) III 194 (cf. (v. consilium 1b)); Cust. Westm. 216 (v. conterere 3b); s1403 †consiluit‥rex discedere sine cede et convenire ad parliamentum Dieul. 146.  e archiepiscopus‥~uit divina negocia debere primitus proponi Croyl. 16; Wycl. Ente 119 (v. consultivus a). 5 (p. ppl.) advisable. b (as sb. n.) request for advice. c advice (esp. oracular reponse). d recommendation, resolution. e (abl.) advisedly, deliberately. ~tius esse regnoque‥commodius judicabant‥solvere obsidionem G. Steph. I 20; Dacus a tergo perurget‥; remorari non est ~tum Samson Mir. Edm. I 5.  b responsiones‥Gregorii ad ~ta‥Augustini Bede HE I 28.  c a pithonibus‥stolida ~ta poposcit Aldh. VirgP 44; oracula sancti, / ‥ / quem consulta ferunt tali cum voce dedisse Id. VirgV 1486; 9‥ ~ta, rædas WW.  d ~tum senatus, riccra gesetnes Ælf. Gl..  e deprecatio est cum et peccasse et ~to peccasse reus se confitetur Alcuin Rhet. 15; p1157 ~to ipsum circa monasterii‥volui immorari J. Sal. Ep. 76 (35). 6 (trans.) to advise (a person). b to advise, serve as councillor to (a community). c (refl.) to inform oneself. 1241 ~tus fuit rex quod castrum firmaret CurR XVI 1611; s1260 rex non fuit tunc temporis ~tus ut declararet eis voluntatem suam Leg. Ant. Lond. 78; s1325 rex‥per‥H. le Spenser seniorem ~tus, quin verius seductus Avesb. 77; 13‥ pro nunc ~tus propono mittere‥unum equum FormOx 236; †consiluerunt regem se elongare Favent 9; 1328 quousque rex ~atur ExchScot I 88; 1461 super quo †consolenda est domina regina Ib. VII 63; 1469 super quibus ~endus est rex Ib. 631.  b 1225 isti electi sunt‥ad veniendum ad ~endam villam Rec. Leic. I 34; s1200 fuerunt xxv electi de discretioribus civitatis et jurati pro ~endo civitatem cum majore Leg. Ant. Lond. 2.  c 1391 nescientes ~ere seipsos [super] causis eorum Chr. Westm. 268.