consulatus
consulatus, the office of consul, consulate, consulship
consŭlātus, ūs, m. [consul],
- the office of consul, the consulate or consulship (very frq. in all periods): honorum populi finis est consulatus, Cic. Planc. 25, 60: consulatus ille antiquus, id. Tusc. 2, 17, 41: quo pluris est universa respublica quam consulatus aut praetura, etc., Sall. J. 85, 2; 63, 2 et saep.—In plur. (not ante-Aug.): quinque consulatus eodem tenore gesti, Liv. 4, 10, 9; Tac. Or. 7.—Esp. in the phrases: consulatum petere, Cic. Mur. 3, 8; Sall. C. 16 fin.; Quint. 11, 1, 69; Suet. Caes. 24 et saep.: appetere, Sall. J. 63, 6: mandare alicui, id. C. 23, 5; id. J. 73, 6: adipisci, Cic. Mur. 26, 53: accipere, Suet. Aug. 10: invadere, id. ib. 26: ingredi, Quint. 6, 1, 35: inire, Suet. Ner. 43: obtinere, Cic. Mur. 1, 1: gerere, id. Agr. 1, 8, 25; Sall. J. 35, 2; Suet. Aug. 14 et saep.; v. also abdico, fungor, defungor, etc.
cōnsulātus, ūs, m. (consul), die Konsulwürde, das Konsulamt, das Konsulat, I) eig., in Rom: candidatus consulatus, Vell.: consulatus competitores, Suet. – c. ordinarius (s. cōnsul ordinarius unter consul), Suet. – c. continuus, Suet.: c. primus, secundus, Gell. u. Suet.: c. alter, Sall. u. Suet.: tertius, Plin. pan.: quinque consulatus, Liv.: consulatus septem, octo, Suet. – in consulatu, extra consulatum, Suet.: in primo consulatu, Suet.: in priore consulatu, Nep.: superiore consulatu, Caes.: in hoc praeclaro consulatu, Cic.: proximo suo consulatu, Suet.: suo toto consulatu (zB. somnum non vidisse, v. jmd., der nur einen Tag Konsul war), Cic. ep. 7, 30, 1. – tuus videlicet salutaris consulatus, perniciosus meus, Cic.: in exitu iam est c. meus, Cic. – consulatus honos, Suet.: petitio consulatus, Caes. u. Suet.: repulsa consulatus, Suet. – designatio consulatus, Suet.: initium consulatus, Vell. – abdicare se consulatu, Cic.: abdicare consulatum, Liv.: abire consulatu, Cic.: abrogare consulatum, Vell.: accipere consulatum, Suet.: adipisci consulatum, Cic.: administrare quinque consulatus salutariter rei publicae (für die R.), Val. Max.: afferre consulatum in eam familiam, Cic.: appetere consulatum, Sall.: supra tribunatus et praeturas et consulatus ascendere, Tac. dial.: dare alci consulatum, Suet.: deferre alci consulatum, Val. Max.: delatum ab Augusto consulatum accipere, Tac.: deponere consulatum, Val. Max.: designare alci primum consulatum cum alqo, Gell.: evehi alqm ad consulatum, Tac.: evehi alqm usque in tertium consulatum, Vell.: exacto consulatu, Suet.: functus consulatu, Suet.: consulatum gerere, zB. industrie, Val. Max., od. cum alqo, Sall.: quinque consulatus eodem tenore gesti, Liv.: inferre consulatum in familiam suam, Val. Max.: inire consulatum, Caes. u. Liv.: ingredi consulatum pridie ante Kal. Ian., Quint.: mandare alci consulatum, Sall.: negare alci consulatum, Val. Max.: obtinere consulatum una cum salute, Cic.: peracto consulatu, Caes.: peractis quinque consulatibus summa cum gloria, Val. Max.: petere consulatum (auch m. einem Zusatz wie in proximum annum), Cic. u. Sall.: succedere alci in consulatu, Suet. – II) übtr.: A) das Prokonsulat (vgl. pro consule unter consul no. I), Apul. apol. 94. – B) als oberste Magistratswürde in Munizipalstädten, Corp. inscr. Lat. 2, 4547. – ➳ Dat. Sing. consulatu, Val. Max. 6, 9, 10.
Aetius‥tertium cum Simmacho gessit ~um
data‥imperante‥Mauricio Tiberio‥anno xiiij post ~um ejusdem domini nostri anno xiij(
imperante domno Leone a Deo coronato magno imperatore anno vj, post ~um ejus anno vj
rex consolatui civitatis Limovici
~us et communitas ville S. Juniani, Lemovicensis diocesis(
debemus‥eligere‥sex consules‥de habitantibus in‥villa‥, qui jurabunt‥quod non recipient ab aliqua persona servicium racione ~us
ille cui ~us vice regimen ceterarum commissum est
Fulco‥tres filios habuit, quorum primogenitus Gaufridus ~um rexit(
sic Helias comes [Cenomannorum ] tertio anno ~um suum recuperavit
Ebroicensem ~um‥invaserunt
Henricus dux novus duxit eam [filiam consulis Pictaviensis ] et per eam ~um Pictaviensem‥possedit
quidam admiralius nationis Sarracenice, que dignitas apud nos ~us vocatur
~us,gerefscipe
si tainus provehatur ad ~um, sit postea dignus rectitudine comitis et honore [(AS: ]eorlrihtes
rex‥fecit summoneri per universos Anglie ~us [(v. l. comitatus ] Anglos nobiles, sapientes et sua lege eruditos
rex‥dedit Odoni ~um Davenesyre et Sumersete et Dorsete, Algaro vero filio Leofrici consulis dedit ~um Haraldi
Heraldus patris ~um, quem Tosticus‥longo tempore‥jam tenuerat, ei violenter abstulit
Saxones‥Adelstanum primum regio diademate insignitum sibi prefecerunt, dividentes regnum per ducatus et ~us
quod modo comitatus vocatur, olim apud Britones temporibus Romanorum in regno isto Britannie vocabatur ~us(
sunt in Loegria ~us xxxv
de his duabus partibus tercia pars inconsulatu jacet
Radulfus, cui rex ~um Estangle dederat, regem a regno expellere precogitavit consilio Waltef consulis
H. Cestrensis comes‥obiit; Ricardus autem‥~um ejus fere xij annis‥tenuit
[Gislebertus ] quem ex paupere milite assumptum ad ~us apicem‥provexi
de Cestria, que fuit ~us palatinus Edwardi, facto escambio cum comite [Leycestrie ]
adhuc ibi est, ut ~us testatur, sine jussu regis
audivi preceptum vestrum in ~u Herefordie
cōnsŭlātŭs, (7) ūs, m. (consul), consulat, dignité, fonction de consul : consulatum petere Cic. Mur. 8, briguer le consulat ; gerere consulatum Cic. Sest. 37, exercer le consulat ; suo toto consulatu Cic. Fam. 7, 30, 1, pendant tout son consulat ; in consulatu meo Cic. Cat. 3, 29, pendant mon consulat ; ex consulatu Cic. Br. 318, au sortir du consulat.
- 1. consulaat, ambt v. consul;
- 2. (Mel.) (stads)raad.
Fecit summoniri per universos Angliæ Consulatus nobiles, sapientes, et sua lege eruditos.Cap. 12 :
Quod modo vocatur Comitatus, olim apud Britones temporibus Romanorum in Regno isto Britanniæ vocabatur Consulatus, etc.
Volo præterea, et pro posse meo laborabo, quod omnis terra mea sit in Consulatu Vapincensi, et Ebredunensi, et Cistariensi, et etiam in majori, si poterit, Consulatu.Occurrit pluries in Tabulariis Kemperlegiensi et Fontis Ebraldi. Vide Consul 2. et Consularitas 2.
Unde Heraldus patris Consulatum, quem Tosticus, quia major natu erat, longo tempore sub Eduardo rege jam tenuerat, ei violenter abstulit ipsumque exulare compulit.Chartul. album eccl. Auxit.
Bernardus:
Vasconum comes Consulatum Armaniacensem... vovens vovit se suosque filios et nepotes nepotumque successores singulis annis in die Assumptionis B. Mariæ hoc tributum reddituros, videlicet duo modia frumenti, et tres porcos, et unum creatum, et xij. sextaria vini pro Armaniacensi Consulatu, quem sub B. Mariæ sedis Auxitanæ dominio vult mancipari, sicut P. Bigoritanorum consul fecerat, qui S. Mariæ de Podio subjugaverat.Charta ann. 1162. inter Instr. tom. 10. Gall. Christ. col. 214 :
Totum denique quidquid prædictæ ecclesiæ fratres tenebant in omni Consulatu Domini Martini, tam in nemoribus, quam in planis, etc. Consolat,eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1460. ex Reg. 192. Chartoph. reg. ch. 84 :
Ung villaige ou bourgade du Consolat de Murel ou pais de Cominge.Nisi
Consulumseu scabinorum Murelli districtus intelligatur. Vide supra Consul 2.
An. Incarnat. 850. æra 888. Consulatus autem Habdarrahgman 29.Occurrit apud hunc Scriptorem non semel. Willelmus Rishangerus ann. 1272 :
Admiralius Joppensis, natione Saracenus, quæ dignitas apud nos Consulatus vocatur.Sed an revera
Consulatus, uti hæc vox apud Classicos Scriptores sumitur, viguerit apud Saracenos aut Arabes, quod vult vir doctus, pluribus disceptamus in Gloss. med. Græcit. in
Postquam Dominus de Arkel in civitate Ducis Willelmi esset, idem Dominus de Arkel tribus vicibus coram Consulatu prænarrati Ducis Willelmi vocatus, cum juramento narravit et manifestavit omnem traditionem.
ItemBajulus dictæ villæ aut serviens, ad requestam Consulum faciet præconisare in villa S. Amantii, quod omnes veniant ad Consulatum pro negotiis et necessitatibus dictæ villæ.
In hac urbe quicumque intra Gallias ex tempore prædictorum ostentare voluit subsignia dignitatis,Consulatum suscepit et dedit.
Justinianum ab honore Imperii dignitate conantes ejicere, factionem quidamVide Gloss. med. Græcit. in(quodam) die Justinianum hortantes ut Circum expectaret, etConsulatum populus(populo) daret, electum quemdam nomen Florianum volentes Imperio sublimare, etc.
Consulis, qui mercatorum jura tuetur in emporiis et portubus, in Statutis Massil. lib. 1. cap. 18. Vide Consul 4.
Albertus Archiepiscopus Consulatum Curiæ adeptus est, æmulisque remotis, solus primatum arcemque Capitolii possedit.Idem ann. 1068. de eodem :
Summam rerum, quod est Vicedominatus, jam septies Consul meruit.Vide Vicedominus.
Formatæ autem quæ a Primatibus, vel a quibusdam Episcopis Clericis propriis dantur, habeant diem Paschæ. Quod si adhuc ejusdem anni Paschæ dies incertus, ille præcedens adjungatur, quomodo solet, Post Consulatum, in publicis gestis adscribi ;nempe cum Consulatus istius anni incertus est. Tametsi genuina videatur istius canonis interpretatio, de hac tamen quidam subdubitant ; cum verbi gratia Concilium Carthaginense V. celebratum dicatur post Consulatum Cæsaris et Attici mense Maio : Carthaginense VII. post Consulatum Honorii
proclamationemac institutionem dilatam in aliquot post Calendas Januarias menses, pro libitu Principum ; quod docet præ cæteris Libellus de Præfectis Urbi, editus a Cuspiniano, Panvinio, et Bucherio : in quo nominari solent post singula Consulum paria. At anno Christi 307. hæc leguntur :
Maximiano(Cusp. et Panvin. addunt hicvii. et Maximiano. Ex mense Aprili factus estvi. Consulatus, quod est novies.
Diocletiano.)
Kal. Septembris, Justeius Tertullus P. V. Et anno subsequenti :
Consules quos jusserint D D. N N. Augusti. ExAnno 311. :xii. Kalendas Maii factum est, Maxentio et Romulo : quod est decies et Maximiano.
Consules quos jusserint D D. N N. Augusti. Ex mense Septembri, factum est, Rufino et Eusebio.Anno 317. :
Consules quos jusserint D D. N N. Augusti. Ex dieDenique anno 345. :xiii. Kalendas Martii, Gallicano et Basso.
Amantio et Albino, scilicet
Coss. Denique anno sequenti :
Post Consulatum Amantii et Albini.Quo quidem anno nulli Consules creati : aliis vero annis, horum post aliquot a Kalendis Januarii menses, atque adeo usque in Septembrem interdum, dilata creatio. Unde non mirum si in remotioribus Imperii provinciis ea persæpe in incerto esset, vel etiam ignoraretur. Vide præterea quæ in hanc rem commentantur Baronius, Panvinius, Godefridus Henschenius tom. 3. Act. SS. pag. 216.
Ab Urbis exordio mille et ducentis completis annis Posthumiano et Zenone Consulibus, Asterio Consule tanquam primus annus incipit, recte conjectat Protogenem qui Constantinopoli designatus est Consul cum Asterio ann. 449. hic non adscribi, quod necdum Romæ, ubi Silvius scribebat, qui Constantinopoli Consul designatus fuisset, sciretur. Idem Silvius suffectos Consules et Prætores designari solitos 5. Non. Januarii scribit.
Consulumseu scabinorum, eorumdem officium et dignitas, nostris
de Mazaugues:
Dixit quod quando ipse erat Consul Lansiaco, ipse bannizavit et alii Consules per totum græsum... Dixit quod a viginti annis citra fuit ter vel quater Consul, et anno præterito exivit de Consulatu.Libert. loci de Insula ann. 1309. in Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 365 :
Primo in villa et parrochia prædictis non fiet perpetuo majoratus vel Consulatus ; sed anno quolibet.Libert. villarum de Pardilhano et de Azilhano ann. 1379. in Reg. 119. ch. 100 :
Donamus Consulatum et insignia Consulatus, domum, archam et sigillum, et arma communia, consiliarios, famulum, banderias et alia ad Consulatum pertinentia.Eadem leguntur in Libert. villæ de Lespiniano ejusd. ann. ex Reg. 118. ch. 163. Adde tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 675. Charta ann. 1481. in Pomer. diplom. pag. 182 :
Cum... inter illustrem principem ducem Pomeraniæ... ex una, et Consulatum ac universitatem oppidi nostri Colberg..... ex altera..... graves controversiæ et inimicitiæ exortæ fuerint, etc.Et pag. 184 :
Qui Consulatus cum sua communitate, etc.Vide infra Consultatus.
Consulesseu scabini, vulgo
Consulat. Arest. parlam. Paris. ann. 1308. in Reg.
Olim:
Major et consules congregabantur in Consulatu seu in domo communi villæ, etc.Libert. villæ
de Peyrusseann. 1368. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 706. art. 16 :
Pour ce que lesdis conssous ont a assembler souvent les conseilliers dudit Consulat,... il aurontun saint ou campane commune, qui sera au dedens de leur Consulat.
cōnsulātus ūs, m
- consul, the office of consul, consulate, consulship: honorum populi finis est consulatus: quo pluris est universa res p. quam consulatus, S.: consulatum petere: ipsi consulatūm petenti, as a candidate, S.: mandare alicui, S.: adipisci: gerere.—The consul's term of office, consular year, consulate: in consulatu suo, Cs.: quinque consulatūs gesti, L.
-
…his periculis coniurationis insidiisque versamur, sed nescio quo pacto omnium scelerum ac veteris furoris et audaciae maturitas in nostri consulatus tempus erupit. nunc si ex tanto latrocinio iste unus tolletur, videbimur fortasse ad breve quoddam tempus cura et…
Cicero, in Catilinam
-
…ex urbe exierint desperatorum hominum flagitiosi greges, o nos beatos, o rem publicam fortunatam, o praeclaram laudem consulatus mei non enim iam sunt mediocres hominum libidines, non humanae et tolerandae audaciae ; nihil cogitant nisi caedem ,…
Cicero, in Catilinam
-
…, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut in conloquium venire invitatus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, frigoris, inopiae rerum omnium quibus te brevi tempore confectum esse senties. tantum profeci, cum te a consulatu reppuli, ut exsul potius temptare quam consul vexare rem publicam posses, atque ut id quod esset a te…
Cicero, in Catilinam
-
…diu improbitati, nequitiae, sceleri, libidini debitam aut instare iam plane aut certe appropinquare. quos si meus consulatus, quoniam sanare non potest, sustulerit, non breve nescio quod tempus sed multa saecula propagarit rei publicae .…
Cicero, in Catilinam
-
…de Catilinae coniuratione, quae quoque modo audierat, compluribus narravit. Ea res in primis studia hominum accendit ad consulatum mandandum M. Tullio Ciceroni. Namque antea pleraque nobilitas invidia aestuabat et quasi pollui consulatum credebant, si eum…
Sallust, Catilina
-
…esse in Hispania citeriore Pisonem, in Mauretania cum exercitu P. Sittium Nucerinum, consili sui participes ; petere consulatum C. Antonium, quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem et omnibus necessitudinibus circumventum ; cum eo…
Sallust, Catilina
-
…et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. Post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies profiteri nequiverat. Erat eodem tempore Cn. Piso, adulescens nobilis, summae…
Sallust, Catilina
-
…molli vel procaci ; prorsus multae facetiae multusque lepos inerat. His rebus conparatis Catilina nihilo minus in proxumum annum consulatum petebat sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. Neque interea quietus erat, sed…
Sallust, Catilina
-
…rei publicae consilium cepit. In Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat ; ipsi consulatum petenti magna spes, senatus nihil sane intentus tutae tranquillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinae. Igitur…
Sallust, Catilina