desponsare

desponsare [CL] 1 to promise or give in marriage, betroth: a (woman); b (man). c (refl.) to pledge oneself to Christ (as nun). d (pass.) (?) to be dedicated, devoted. a puellam disponsatam non licet parentibus dare alteri viro, nisi illa omnino resistat‥. illa autem ~ata, si non vult habitare cum eo viro cui est ~ata, reddatur ei pecunia quam pro ipsa dedit Theod. Pen. II 12. 33–4; [virgo] proco fuerat ‥ / desponsata probo pactis sponsalibus arrae Aldh. VirgV 2068; 9‥ terram ‥ dabit filio suo, si de ~ata muliere filium habet CS 812; potest homo pugnare sine forisfacto si alii obviet ‥ cum matre sua quae patri suo fuerit ~ata [AS: ðe wœre to œwum wife forgifen his fœder] (Quad.) GAS 77; nec habeat nisi unam uxorem, quae sit ei legitime ~ata [AS: þœt beo his beweddode wif] (Inst. Cnuti) Ib. 291; huic et non alio me desponsate marito Nig. Mir. BVM f. 20v; a1230 nec fides de aliqua ~anda detur nisi presente sacerdote Conc. Syn. 190; 12‥ unam filiam, que disponsata fuit Werrisio de P. Reg. S. Thom. Dublin 118; 1327 permissum est nativas nostras liberis hominibus ~ari MonA II 121a.  b c1370 ‘Jo. dum sponsabitur annis’, i. illo tempore quo Johannes disponsabitur (J. Bridl. gl.) Pol. Poems I 169; c1400 ipse habet fratrem ‥ qui ~atur sorori domini W. C. Wyche Ep. 543.  c M. Par. Maj. III 487 (v. anulus 1c).  d 1403 Ebor’ ecclesia ‥, cui ‥ presidemus et medullatis affeccionibus inseparabiliter †dispensamur Fabr. York 197. 2 a to plight troth to, espouse. b (of priest) to celebrate the espousals of. a mecum concumbe, quia hodie me ~asti; ego sum Venus, cujus digito apposuisti anulum W. Malm. GR II 205; uxor que fuit Petri de B. est de donatione domini regis, et Willelmus T. habet illam; sed nescitur a juratoribus si ~avit eam vel non RDomin 4; 1196 racionabilem dotem suam de terra que fuit Rannulfi ‥ viri sui, sc. [terciam partem] de illa de qua fuit seisitus die qua eam ~avit CurR I 18; in presbyteris ‥ nulla dispensatio locum habet, nisi forte per generale consilium ‥ de ~andis unicis et virginibus more Grecorum statueretur Gir. GE II 6; s1198 [Otho] ~avit unicam filiam ‥ ducis Brebantie septennem Diceto YH 163; c1205 terram quam Walterus ‥ dedit mihi in maritagio cum filia sua quando eam ~avi Reg. Aberbr. I 64; 1225 (v. anulus 1c); 1226 si aliquis ~averit aliquam mulierem ‥ hereditatem habentem et ‥ ex ea prolem suscitaverit ‥, idem vir, si supervixerit ipsam uxorem suam, habebit ‥ custodiam hereditatis uxoris sue Pat 96; s1238 ~avit solemniter Simon de Monteforti Alienoram filiam regis Johannis ‥, dictante verba et missam celebrante W. capellano capelle regie S. Stephani apud Westmonasterium in parvula capella regis ‥, tradente eam rege per manum eidem Simoni M. Par. Maj. III 471; Bracton 92 (v. dos 2a); 1502 dicto matrimonio ‥ per verba de presenti ,. contracto ‥, rex Anglie ‥ dominam M. filiam suam ‥ ad limites regni Scocie transmittet ‥ et regi Scotorum ejusve commissario ‥ tradet ‥, ipseque dominus J. rex Scotorum eandem dominam M‥. in facie ecclesie secundum sacrorum canonum disposicionem solempniter disponsabit et in uxorem accipiet ipsamque deinceps tanquam uxorem suam legittimam ‥ tenebit RScot 553b.  b s1100 A. archiepiscopus ‥ ~avit Matildem filiam M. regis Scotie ‥ Henrico regi novo H. Hunt. HA VII 22; s1121 [Adelhiza] in regni dominam electa ‥ regi ~abatur a W. Winton’ episcopo J. Worc. 16.