dimidius
dimidius, half, one half
- I As an adj., until the Aug. per. only in connection with pars, e. g.: dimidiam partem nationum subegit, Plaut. Curc. 3, 77 (447); id. Aul. 4, 10, 37 (767); id. Rud. 4, 4, 79 (1123); Lucr. 1, 618 sq.; 5, 720; Cic. N. D. 2, 40, 103; id. Rosc. Com. 11, 32; id. Fam. 13, 29, 4; Caes. B. G. 6, 31, 5; id. B. C. 1, 27; 3, 101 (twice); Sall. J. 64, 5; Suet. Caes. 42; Front. Strat. 2, 3, 21; Ov. F. 5, 122; id. Tr. 1, 2, 44 et saep.—
- II Since the Aug. per., esp. in poets, also with other substantives, instead of dimidiatus (v. dimidio), divided into two equal parts, halved: mullus (opp. lupus totus), Mart. 2, 37, 4: crus, Juv. 13, 95: vultus, id. 15, 57: Memnone, id. 15, 5: forma circuli, Plin. 2, 59, 60, § 150: clepsydrae, id. Ep. 6, 2, 5: labro basia dare, i. e. slightly, Mart. 2, 10 and 22; so of busts: Priapus, Mart. 11, 18; cf. Cicero's pun on the half-length likeness of his brother Quintus: frater meus dimidius major est quam totus, in Macr. S. 2, 3 (the word dimidius, for dimidiatus, belongs prob. to Macr. himself).—
- III Trop., so of persons of mixed descent: dimidius patrum, dimidius plebis, half patrician and half plebeian, Liv. 4, 2, 6. —Hence, subst.
- A dīmidium, ii, n., the half (very freq. in all periods and kinds of writing): horae, Lucil. ap. Gell. 3, 14, 11; so with gen., Plaut. Am. 5, 1, 73 (1125); id. Bacch. 5, 2, 67 (1186); 71 (1190) et saep.; absol., Plaut. Bacch. 2, 3, 87 (321); id. Ps. 4, 7, 68 (1170); 5, 2, 29 (1313); id. Pers. 1, 2, 17 (69) et saep.; abl. dimidio, with comparatives: dimidio minus opinor, less by half, Plaut. As. 2, 4, 35 (441); Cic. Att. 9, 9, 2; id. Fl. 20, 46; id. Verr. 2, 3, 33; Caes. B. G. 5, 13, 2; Hor. S. 2, 3, 318 et saep.—
- 2 Like a comp. with quam: vix dimidium militum quam quod acceperat successori tradidit, Liv. 35, 1, 2; 45, 18, 7.—Prov.: dimidium facti, qui coepit, habet, well begun is half done, Hor. Ep. 1, 2, 40; cf. Aus. Ep. 81.—
- B Rarely dī-midia, ae, f. (sc. pars), the half: verbenaca decocta in aqua ad dimidias, Plin. 26, 12, 73, § 120.
post annum et dimedium
sicut emisperium semispera Latina lingua intelligitur, id est ~ia pars poli
transacto quasi ~iae horae spatio
duas possessiunculas et tertiam dimediam, id est in nostra loquellaðridda half haga
demediam partem unius mansiunculae
~ia terra est regis
reddat sex †~iam marcam [(AS: ]vj healfmarc
~ium hundredum de Wiham
nos dedisse ‥ tres ~ias acras terre
valorem dimedie marce
meremium ad reparationem unius gurgitis et ~ii
proditorie tondebat monetam nostram, viz. nobilia, ~ia nobilia, quadrantes de auro, grossos, ~ios grossos et denarios de argento
in dominio est una car[uca ] et iiij villani integri et vj ~ii
in eadem j presbyter integer et ij dim[idii ]
in T. xiiij liberi homines; ex istis habuit S. Edmundus commendationem super iiij integros et iiij ~ios
ij ~ii liberi homines
in W. j bor[darius ] et dim[idius ]
R. comes [(Norhunbrensis ] ‥ clamavit ‥ episcopo ‥ omnes praedictas calumnias ‥ quietas, sc. has, ~ium latronem et ~ium fracture pacis ‥
servicium ‥ quantum pertinet ad feudum ~ii militis
de feodo ~ii militis
Hereman ‥ tenet ~iam virgatam terre ‥ et debet habere ghestum ad Natale sicut ~ius virgatarius
liberavi eidem homag[ia ], viz‥. Cecilium ‥ et Johannem ‥, ~ios virgatarios ‥; item Willelmum ‥ et Walterum ‥ tenentes quartam partem j virgate terre, cum eorum serviciis
ij virgatarii, xxiij ~ii virgatarii
sunt ibidem v ~ii ferdellarii ‥; et unusquisque illorum debet facere ‥ medietatem servicii j ferdellarii
ad magnum munus prefulsit amiculus unus [] in gl.: ‘~‥ ego nullum habeo amicum, set adhuc credo habere ~ium amicum’
rex ‥ domino †Thoma [l. Thome ] ‥ filio suo ex secunda regina genito, fratri regis hujus ~io, comitatum ‥ donavit
nullus exponat blada vendicioni apud Ripam Regine nec Billyngesgate ante ~iam primam(
Martinus ‥ circa ~iam primam conti[n ]gebat ambulare per grangiam
si reddere vult ‥ pecuniam ‥ levior erit penitentia, i. e. ~io spatii
conditum est ‥ corpus in sarcofago ‥, quod primum toto Dei famuli corpori quasi dimedium pedis brevius inventum est
archiepiscopus Deneberhtum rogabat dimedia sibi hujus praestare
sic tamen es sine omni spatio ut nec medium nec ~ium nec ulla pars sit in te
he adjectiones, dum ~ium diei aut eo minus, non computantur, eritque annus cccliiij dierum
de Johanne le Cartere, quia emit et vendit cum catallis Johannis ‥ capellani ad ~ium lucri et ea advocat tanquam sua propria
sub pena dimedii marce
quam summam [xij nobilium ] solverunt ‥ in xxiiij ~iis
duabus ulnis cum dimedio
de firmis dimedie [sic ] de Drumcors
sigilletur super preceptum ~ium sigilli
Dimidiumdemendum docet. Verbi gratia,
quintus Dimidius solidus, est quartus solidus cum dimidio, et ita de cæteris. Lex Rip. tit. 20 :
Quinto Dimidio solido culpab. judicetur.Tit. 24 :
Tertio Dimidio solido culpab. judic.Tit. 34. § 3 :
Unusquisque octavo semisolido mulctetur.Tit. 58. § 9 :
Octavo Dimidio solido culpab. judicetur.Fœdus Alfredi et Godrini Regum cap. 4 :
Reddat 34. solid. cum Anglis et cum Danis tres Dimidias marcas.Leges Ethelredi Regis cap. 16 :
Reddat unusquisque 6. Dimidias marcas.In Speculo Saxon :
Quartus Dimidius nummus. Ita Græci
Semidecima, et infra in voce Nondecem.
- dis- + medius, half, one half: pro dimidiā parte: rex dimidiae partis Eburonum, Cs.—Fig., of descent: dimidius patrum, dimidius plebis, half patrician and half plebeian, L.—Broken in two, broken: crus, Iu.: voltūs, mutilated, Iu.
-
…enim tu tuum negotium gessisti bene. gere et tu tuum bene. Magno ; tu ; tuam dimidiam partem decidisti. Magno et tu tuam partem decide. HS Q. tu abstulisti. sit ita hoc ,…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…pertinet circiter mila passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem ; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In…
Julius Caesar, Gallic War
-
…accepi ; de quibus ad te dolore et lacrimis scribere prohibeor. ex ea pecunia quae fuit in Asia partem dimidiam fere exegi. tutius videbatur fore ibi ubi est quam apud publicanos. quod me hortaris ut firmo sim animo…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…classe Syrorum et Phoenicum et Cilicum in Siciliam venit, et cum esset Caesaris classis divisa in duas partes, dimidiae parti praeesset P. Sulpicius praetor Vibone ad fretum, dimidiae M. Pomponius ad Messanam, prius Cassius ad…
Julius Caesar, Civil War
-
…quam huius fide sumpserat a discipulis suis diceret Fufiis persoluturum. habebat enim rhetor iste discipulos quosdam locupletis, quos dimidio redderet stultiores quam acceperat ; neminem tamen adeo infatuare potuit ut ei nummum ullum crederet. itaque cum Roma clam…
Cicero, pro Flacco
-
…molestia et cura liberabo. praeclare suum negotium gessit Roscius, fundum fructuosissimum abstulit ; quid ad te tuam partem dimidiam, quem ad modum vis, decide. vertit hic rationem et id quod probare non potest fingere conatur .…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…an fructus integros atque adeo bona fortunasque aratorum omnis vendidisti si palam praeco iussu tuo praedicasset non decumas frumenti sed dimidias venire partis, et ita emptores accessissent ut ad dimidias partis emendas, si pluris vendidisses tu dimidias quam ceteri…
Cicero, in Verrem
-
…XXV. . Erlangensis E n. quondam, nunc, in biblio theca universitatis Erlangensis. Continet hic liber dimidiam fere partem eorum librorum Tullianorum, quos exhibet Palatinus. Codicem Erlangensem solum ex bonis libris plene collatum habuit N…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…cum esset Caesaris classis divisa in duas partes, dimidiae parti praeesset P. Sulpicius praetor Vibone ad fretum, dimidiae M. Pomponius ad Messanam, prius Cassius ad Messanam navibus advolavit, quam Pomponius de eius adventu cognosceret ,…
Julius Caesar, Civil War
-
…si palam praeco iussu tuo praedicasset non decumas frumenti sed dimidias venire partis, et ita emptores accessissent ut ad dimidias partis emendas, si pluris vendidisses tu dimidias quam ceteri decumas, cuinam mirum videretur quid si praeco decumas pronuntiavit…
Cicero, in Verrem