dirus
dirus, ill - omened, ominous, boding, portentous, fearful, awful, dread
- I Orig. belonging to the lang. of augurs; of fate, ill-omened, ominous, boding, portentous: QVAE AVGVR INIVSTA, NEFASTA VITIOSA DIRA DEFIXERIT, IRRITA INFECTAQVE SVNTO, Cic. Leg. 2, 8 fin.; cf. id. Div. 1, 16: tristissima exta sine capite fuerunt, quibus nihil videtur esse dirius, id. ib. 2, 15 fin.; cf.: bubo, dirum mortalibus omen, Ov. M. 5, 550: omen, Tac. H. 3, 56; Suet. Aug. 92; id. Tib. 1, 3, 17: aves, Tac. A. 12, 43; Suet. Claud. 22: alites, Plin. 18, 1, 1, § 4: somnia, Val. Fl. 3, 59: tempus, Cic. Poët. Div. 1, 11, 18: exsecrationes, Liv. 40, 56; 28, 22; Suet. Claud. 12; cf. deprecationes, Plin. 28, 2, 4, § 19: detestatio, Hor. Epod. 5, 89: ritus sacrorum, Tac. A. 16, 8: religio loci, Verg. A. 8, 350 et saep.—Hence, as subst.:
- 1 dīrae, ārum, f.
- α (sc. res), ill-boding things, portents, unlucky signs: dirarum obnuntiatio, Cic. Div. 1, 16, 29; Plin. 28, 2, 4, § 17; 28, 2, 5, § 26; Tac. A. 6, 24 al.; Hor. Epod. 5, 89; Müll. Etrusk. 2, p. 117.—
- β As a nom. propr., Dīrae, the Furies, Verg. A. 12, 845 sq.; 4, 473; Val. Fl. 1, 804; Aur. Vict. Epit. 21 al.; called also Dirae deae, sorores, Verg. A. 7, 324 and 454.—
- 2 dīra, ōrum, n., fearful things, ill-boding events: in dira et in vitiosa incurrimus, Cic. Div. 1, 16, 29; id. Leg. 2, 8, 21; cf.: me mihi dira precari cogis, to curse, invoke curses on, Tib. 2, 6, 17: dira passus, Vulg. Sirach, 38, 16.
- II Transf., of character, dreadful, horrible, terrible, abominable, detestable (so almost exclusively poet.; a very favorite expression with the Aug. poets; in the Ciceron. per. not at all; but cf. diritas, II.): senex dirissimus, Varr. Poët. ap. Non. 100, 30: Dea, i. e. Circe, Ov. M. 14, 278: Ulixes, Verg. A. 2, 261; 762: Hannibal, Hor. C. 2, 12, 2 al.: durum, id. ib. 3, 6, 36 (also ap. Quint. 8, 2, 9): Afer, Hor. C. 4, 4, 42: Amulius, Ov. F. 4, 53: noverca, id. H. 12, 188: pellex, id. ib. 5, 60 et saep.: hydra, Hor. Ep. 2, 1, 10: serpens, Ov. M. 2, 651: victima, id. A. A. 1, 334: parens, fell, cruel, id. ib. 2, 383: soror, Stat. S. 5, 3, 84: parentes, Manil. 5, 541.—
- b Of inanimate and abstr. subjects: regio, Ov. Tr. 3, 3, 5: facies, id. F. 1, 553: dapes, id. ib. 6, 663: venena, Hor. Epod. 5, 61; id. S. 1, 9, 31: Asphaltites lacus, Plin. 5, 15, 15, § 71: scopulus, id. 4, 11, 18, § 51: duarum Syrtium vadoso mari diri sinus, id. 5, 4, 4, § 26 et saep.: bellum, Verg. A. 11, 217: nefas, id. ib. 4, 563: sollicitudines, Hor. Epod. 13, 10: amores, Ov. M. 10, 426: superbia, id. ib. 3, 354: quies, Tac. A. 1, 65 et saep.—Poet., answering to the Gr. δεινός, with inf.: dira portas quassare trabs, Sil. 4, 284.—
- B Skilful: in complicandis negotiis, Amm.14, 5, 8.
diro sub carcere
dirorum contra morsus rictusque luporum
quando profectus fueram / usque diram Domnoniam / per carentem Cornubiam(
sub ~is dentibus salamandri
sicut carnales ejusdem populi oppressores Aegyptii ~iora nequitiae spiritalis arma designant
flagris ~issimis diutissime vexatur
tam ~um virus ut ‥ doloris sensum mors anticipet
sepe columbinum vultum vestit leo dirus
diri tortores
dum tollunt dirae librorum lumina Parcae
~e Parce, i. contrarii doctores, velreþre, wylfenne
fortibus erat ~us, humilibus erat mitis
dirae post funera stragis
~a antistitis praesagia ‥ impleta sunt
~is obscenae horrendaeque mortalitatis circumsepta latratibus
~a clade
~issimo conflictu inter partes confecto
~a Dei passio [ME: ]Godes stronge passiun
est inter vos conflictus ~us, ~e contrariarum opinionum ‥ collisiones
ringitur et consul dira Pascasius ira
- 1. onheilspellend, noodlottig, huiveringwekkend [cometae; funus; aves; preces vervloekingen; deae of sorores = de Erinyen, Furiën];
- 2. afgrijselijk, verschrikkelijk [bellum; nefas; fames]; ➤ dira fremere angstaanjagend knarsen; / subst. dīrae, ārum f (ook dīra, ōrum (n) (a) onheilspellende voortekens; (b) vervloekingen: dira alci precari verwensingen tegen iem. uitspreken; Dīrae, ārum f de Erinyen, Furiën.
- with comp, ill - omened, ominous, boding, portentous, fearful, awful, dread: cometae, V.: quibus nihil dirius: mortalibus omen, O.: tempus: exsecratio, L. — Plurn. as subst: in dira incurrimus: Dira canere, O.: dira alcui precari, Tb. — Dreadful, cruel, fierce, fell, relentless: sorores, the furies, V.: Dea, i. e. Circe, O.: Hannibal, H.: mens, V.: hydra, H. — Dreadful, dire, horrible, awful: dapes, O.: venena, H.: bellum, V.: cupido, insane, V.: sollicitudines, H.: superbia, O.: Temporibus diris, in the reign of terror, Iu.—Plurn. As adv.: dira fremens, frightfully, V.
-
…montes. Tum pater omnipotens misso perfregit Olympum fulmine et excussit subiectae Pelion Ossae. Obruta mole sua cum corpora dira iacerent, perfusam multo natorum sanguine Terram inmaduisse ferunt calidumque animasse cruorem, et, ne nulla suae stirpis monimenta…
Ovid, Metamorphoses
-
…civium invidiam effugeret nec quid Artaxerxi polliceretur. non fuisset illa nox tam acerba Africano sapientissimo viro, non tam dirus ille dies Sullanus callidissimo viro C. Mario, si nihil utrumque eorum fefellisset. nos tamen hoc confirmamus illo…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…minus quam olim, sic tum avibus magnae res inpetriri solebant. itaque, sinistra dum non exquirimus, in dira et in vitiosa incurrimus. ut P. Claudius, Appii Caeci filius, eiusque collega L. Iunius classis…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…extíspicum, sólvere imperát secundo rúmore adversáque avi. Sed quid vetera M. Crasso quid acciderit, videmus, dirarum obnuntiatione neglecta. in quo Appius, collega tuus, bonus augur, ut ex te audire soleo, non…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…hostiis deligendis, praesertim cum res ipsa doceat cum enim tristissima exta sine capite fuerint, quibus nihil videtur esse dirius, proxima hostia litatur saepe pulcherrime. ubi igitur illae minae superiorum extorum aut quae tam subito facta est deorum…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…laeto mactasti lacte Latinas, vidisti et claro tremulos ardore cometas, multaque misceri nocturna strage putasti, quod ferme dirum in tempus cecidere Latinae, eum claram speciem concreto lumine luna abdidit et subito stellanti nocte perempta est. quid…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…idem augur et censor, exitus approbavit ; quae si falsa fuisset, nullam afferre potuisset causam calamitatis. etenim dirae, sicut cetera auspicia, ut omina, ut signa, non causas afferunt, cur quid eveniat, sed…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…et caeli iusta plus parte reliquit quidquid eris, nam te nec sperant Tartara regem nec tibi regnandi veniat tam dira cupido, quamvis Elysios miretur Graecia campos nec repetita sequi curet Proserpina matrem da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis…
Vergil, Georgics
-
…hac aspectu turbatum uoce monere Nate, salus quondam genitoris, nate, parentis et post fata decus, bellorum dira creatrix euastanda tibi tellus, et caede superbi ductores Libyae cauta uirtute domandi, qui sua nunc trinis diducunt agmina…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…suas. nec hoc levamen denique aerumnis datur, videre saltem et nosse quo pereant malo premunt tenebrae lumina et dirae Stygis inferna nox est. excidunt ignes tamen et nube dirum fulmen elisa micat, miserisque lucis tanta dulcedo est…
Seneca, Agamemnon