dispenso
dispenso, to disburse, pay out
- Orig. of money, to distribute by weight, to disburse, pay out (for syn. cf.: partior, impertio, distribuo, divido): ducentos nummos (sc. inter milites), Plaut. Bacch. 4, 9, 47 (971).—
- B In gen., to manage, regulate household expenses: domesticas res, Cic. Att. 11, 1; cf. Juv. 7, 219: eligere aliquem ad dispensandam pecuniam, to have charge of the military chest, Nep. Con. 4.—Absol.: dispensat pueris vilicus, distributes rations, Mart. 12, 18, 22.—
- II Transf., of other things, to dispense, distribute, arrange (for syn. cf.: dispono, digero, ordino, compono).
- A Lit.: (fons) certis horarum spatiis dispensatur inter incolas, Plin. 18, 22, 51, § 188; Front. Aquaed. 9; Plin. 13, 13, 27, § 89: vitis aequa portione sucum proli suae dispensat, Col. 4, 24, 9: oscula suprema natos per omnes, Ov. M. 6, 278 (cf.: dividit oscula, Hor. C. 1, 36, 6): filum candelae, Juv. 3, 287: quem (annum) intercalaribus mensibus interponendis ita dispensavit (Numa), ut, etc., Liv. 1, 19 fin.—
- B Trop., to manage, regulate, control, distribute: inventa non solum ordine, sed etiam momento quodam atque judicio dispensare atque componere, Cic. de Or. 1, 31, 142: quasi dispensare rem publicam et in ea quodam modo vilicare, id. Rep. 5, 3, 5; Just. 7, 6, 4: laetitiam inter impotentes populi animos, i.e. to impart to them by degrees, Liv. 27, 50 fin.: male dispensata libertas, Sen. Ben. 1, 10: quae dispensant mortalia fata sorores, Ov. H. 12, 3 et saep.: consilium dispensandae cohonestandaeque victoriae imperatoribus majores dederunt nostri (qs. to arrange as the general's manager; the fig. acc. to I. B., v. also dispensator), Liv. 38, 47.—Absol.: si modo recte dispensare velis, to dispense, arrange ( = administrare), Hor. S. 1, 2, 75.
- 1. ver-, uitdelen [fontem inter incolas; oscula per natos];
- 2. indelen, zorgvuldig inrichten [victoriam de bij een overwinning horende zaken regelen];
- 3. beheren, exploiteren [res domesticas; fila mortalia (v.d. parcen) in handen hebben]; een huishouding voeren.
- to disburse, pay out: qui dispensat, the steward, Iu.: alquem eligere ad dispensandam pecuniam, as paymaster, N. — To distribute, dispense, share: oscula suprema natos per omnīs, O.: inventa iudicio: rem: dispensari laetitia inter eius (populi) animos potuit, L.: mortalia fata, O.: consilium dispensandae victoriae, i. e. the fruits of victory, L.—Fig., to manage, husband, adjust: (domesticas res): filum candelae, to trim, Iu.: (annum) intercalaribus mensibus interponendis, L.: recte, H.
-
…cognoscendis, fontis quidem earum utique perspexerit, sed se responsitando et lectitando et scriptitando ne impediat, ut quasi dispensare rem publicam et in ea quodam modo vilicare possit, summi iuris peritissimus, sine quo iustus esse nemo potest…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…, ut deberet reperire primum quid diceret, deinde inventa non solum ordine, sed etiam momento quodam atque iudicio dispensare atque componere ; tum ea denique vestire atque ornare oratione ; post memoria saepire ; ad extremum agere cum dignitate…
Cicero, de Oratore
-
…Anteros attulerat ; ex quo nihil scire potui de nostris domesticis rebus. de quibus acerbissime adflictor quod qui eas dispensavit neque adest istic neque ubi terrarum sit scio. omnem autem spem habeo existimationis privatarumque rerum in tua erga me…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…tum ingenium latens et pigrum iniecta, ut ita dicam, manu extraxit ; nec, quae sciebat, maligne dispensavit, quo diutius esset necessarius, sed cupit, si posset, universa transfundere ingratus sum, nisi illum inter…
Seneca, De Beneficiis
-
…consessu inferioribus cedit ; quo fit, ut se illi voluptuosius turba postponat superiorum, sermonem maximo temperamento cum conloquente dispensat, in quo non patitur ullam aut verecundiam externus aut familiaris iniuriam, aut credulus invidiam aut curiosus repulsam aut…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…agendarum. Incipiemus aedificia alia ponere, alia subvertere et mare summovere et aquas contra difficultatem locorum educere et male dispensare tempus, quod nobis natura consumendum dedit. Alii parce illo utimur, alii prodige ; alii sic impendimus ,…
Seneca, De Tranquillitate Animi
-
…sint, ut fortunae iniquitas in beneficia sua saeuientis magis hominum animos percellat. sic sine satellitibus tyrannus calamitates humanas dispensat. VIBI GALLI. Intuemini debilia infelicium membra nescio qua tabe consumpta, illi praecisas manus, illi erutos oculos…
Seneca the Elder, Controversiae
-
…ad aethera muros. cetera iam Numidis circumuolitare uagosque ferre datur cursus et toto feruere campo. Dum Libys incenso dispensat milite uires hortandoque iterum atque iterum insatiabilis urget factis quemque suis et se cognoscere iactat qua dextra ueniant stridentis sibila…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…, multo acrius uiolentiusque dicebat exultabat enim nouato atque integro robore et tantum a se exprimebat quantum concupierat. Nesciebat dispensare uires suas, sed inmoderati aduersus se imperii fuit ; ideoque studium eius prohiberi debebat, quia regi non poterat…
Seneca the Elder, Controversiae
-
…igitur dilectionem tuam praedicto fratri necesse est dicere, ut ipse in praesenti illic positus perpendat, qualiter omnia debeat dispensare. Deus te incolumem custodiat, dilectissime fili. Data die XV. Kalendarum Iuliarum, imperante domino nostro Mauricio…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum