dispensatio

dispensātĭo, ōnis, f. [dispenso].

• Economical management, charge, direction, superintendence.
• • A Lit.: aerarii, Cic. Vatin. 15, 36.—
  • B Transf.: annonae, Liv. 10, 11; cf. id. 4, 12 fin.: est autem in eximendis favis necessaria dispensatio, Plin. 11, 14, 14, § 35; Front. Aquaed. 78 fin.—
• II The office of a dispensator, management, administratorship, stewardship, διοίκησις, Cic. Rab. Post. 10, 28; id. Att. 15, 15, 3; Suet. Oth. 5; Inscr. Orell. 834; Vulg. 1 Cor. 9, 17.

dispēnsātio, ōnis, f. (dispenso), eig. das genaue Abwägen, dah. I) im allg., die genaue, gleichmäßige Einteilung, -Einrichtung, die Ökonomie, inopiae (des geringen Getreidevorrats), Liv.: est autem in eximendis favis necessaria dispensatio, Plin. – dispensatio Dei sumus, der Gegenstand, mit dem Gott schalten u. walten kann, Oros. 2, 1, 2. – II) insbes., die genaue Einteilung, Einrichtung der Einnahme u. Ausgabe einer Kasse usw., die Verwaltung, Bewirtschaftung, aerarii, Cic.: pecuniae, annonae, Liv. – als Amt, das Hausverwalteramt, Schatzmeisteramt (griech. διοίκησις), Cic. u. Suet.: regia, beim Könige, Cic.

dispensatio [CL] 1 distribution, apportionment. b (w. verbi) preaching, propagation. [princeps] honorum distributor est et ‥ penes eum est perpetua ~o munerum J. Sal. Pol. 630b; Paul. Angl. ASP 1555 (v. commensuratio 2b); 1549 ut ‥ elemosinarum ~o viris ‥ honestis committatur Conc. Scot. II 114.  b 719 ut ad ~onem verbi divini ‥ te comministro utamur (Lit. Papae) Ep. Bonif. 12. 2 management, administration, regulation. b procedure, behaviour. c (divine) governance, dispensation. summus ecclesiasticae ~onis auctor Aldh. Met. 2 p. 67 (cf. id. PR 143 p. 203: mundanae ~onis curis ‥ fatigatus); tempus est ut expleta ~one assumptae mortalitatis ‥ revertar ad patrem Bede Hom. II 13. 155; ita transire praesentis vitae ~onem ut ‥ proveniatis ad peccatorum ‥ remissionem Egb. Pont. 61; ~o, dihtnung, brytnung, scir, gedal vel diht GlH D 575; communis ‥ causa commodi provida ~one statutum est ut ‥ (Leg. Hen. 8. 2) GAS 554; c1190 cum ex officio ~onis nobis credite omnes teneamur ad opus caritatis invitare Reg. S. Thom. Dublin 338; pia dispensatio jura / temperat et mollit Vinsauf PN 858; si quid residuum fuerit, in ~one executorum meorum dispono (Test.) FormMan 17; Obed. Abingd. 349 (v. curiarius).  b laudabilis hec et digna memoria ~o Gir. PI I 10; convivantibus et convescentibus secum honestissima se ~one conformabat Ad. Eyns. Hug. III 13 p. 125.  c 716 gratias agere non cesso ~oni superni examinis ‥ quod te ‥ electionis vas regimini totius aecclesiae praeficere dignata est Hwætberht Ep.; mira divinae ~o provisionis erat quod ‥ in Pascha transivit de hoc mundo Bede HE V 22; c756 (10c) ego Æ. rex ‥ populorum quibus me divina ~o ‥ praeesse voluit CS 181; Dei ~one coactus Alcuin WillP I 6; non ‥ dignum videri debet ut divinitas ‥ tantum opus sine causa atque magna ~one efficere voluerit Eccl. & Synag. 57; placuit supernae ~oni illum ‥ revelari Wulf. Æthelwold 42; mira Dei pietas et dispensatio mira Nig. Mir. BVM 16v. 1. 3 dispensation, relaxation of rule: a (eccl., var.); b (papal); c (mon.); d (civil); e (acad.). a annon tibi videntur quedam Laban idola ‥ tulisse [cf. Gen. xxxi 19] ‥ qui antique observancie regulas novellis ~onibus temperant? G. Hoyland Ascet. 286c; Bart. Exon. Pen. 22 (v. dispensare 3a); presulis assensus et dispensatio cleri / queritur, ut liceat lege coire thori Nig. Mir. BVM 21. 1; deinde ‥ pauci diaconi qui etate et moribus exigentibus in superiori gradu tolerantur ex ~one Offic. Sal. 12; 1214 sacerdotes ‥ de non legitimo matrimonio natos et absque ~one episcoporum suorum promotos Conc. Syn. 25; 1236 legitimatio quam vis matrimonii efficit ‥ est legitimatio naturalis ‥ et non est ex gratia ~onis Gros. Ep. 23 p. 78; notatur quid sit ~o, quis possit dispensare, quibus de causis fiat ~o Hales Sent. IV 348; ipsi de gratia et ~one poterunt eam [ecclesiam] in proprios usus retinere Bracton 53.  b s1173 postquam ‥ filia ejus filio regis fuerit desponsata vel per legitimam etatem vel per Romane ecclesie ~onem G. Hen. II I 39; c1186 alioquin hujusmodi absolutio et ~o quoad non professos ‥ nullius penitus sint valoris (Lit. Papae) Elmh. Cant. 473; 1227 ducemus in uxorem Yolentam ‥ quam cito poterimus ~onem impetrare a domino papa Pat 153; Garl. Mor. Scol. 479 gl. (v. dispensare 3f); 1279 absque sedis apostolice despensatione (v. commendatio 1c); 1317 fecit papa unam constitucionem ‥ per quam cassavit omnes ~ones super pluralitate beneficiorum per quoscunque predecessores suos concessas Ad. Mur. Chr. 28; c1477 obtinuit ‥ bullam ~onis a papa de esu carnium in Septuagesima Croyl. Cont. C 560.  c [monachi] nigri habent regulam quod vilissimos induant sue provincie pannos, et ex ~one pellicias agninas tantum Map NC I 25 f. 18; tam monachi quam canonici normas relinquentes Benedicti et Augustini sectas fratrum tamquam perfecciores sine ~one amplexantur Wycl. Compl. 89.  d si per hujusmodi legem ‥ fuerit quis convictus, ex regie ~onis beneficio tam vite quam membrorum suorum ejus pendet judicium Glanv. XIV 1; 1203 meruit mortem, sed per ~onem eruantur ei occuli SelPlCrown 34.  e 1409 istud statutum ‥ ita stricte observetur quod sine cancellarii et singulorum regencium consensu nulla super hoc ~o concedatur StatOx 202; 1431 si contrarium quoquomodo attemptetur, ipsam ~onem vigorem discernimus non habere Ib. 238. 4 (?) suspension from office. 1259 quod clerici arma portantes in ipso conflictu ‥ ad tempus suspendantur ab officio et, decurso tempore ~onis, possint ad officium restitui Leg. Ant. Lond. 66.

dispēnsātĭō, (13) ōnis, f. (dispenso), distribution, répartition, partage : annonæ Liv. 10, 11, 9, distribution de vivres ; revolutus ad dispensationem inopiæ Liv. 4, 12, 10, il en vint à régler la privation || administration, gestion : ærarii Cic. Vat. 36, administration des deniers publics || office dʼadministrateur, dʼintendant, dʼéconome : Cic. Att. 15, 15, 3 ; Rab. Post. 28.

dispensatio , onis. f. v. dispenso.


Suggest a Translation
See an image

dispēnsātiō ōnis, f

• dispenso, management, charge, direction, superintendence, provision, stewardship: aerari: annonae, L.: inopiae, Cs.: regia.