dolus
dolus, a device, artifice, contrivance
they were fighting with courage more than with trickery
- a device, artifice; hence, evil intent, wrongdoing with a view to the consequences (opp. culpa, negligence; cf. also: fallacia, fraus, astutia, calliditas).—In the older, and esp. the jurid. lang.: dolus malus, a standing expression for guile, fraud, deceit: doli vocabulum nunc tantum in malis utimur, apud antiquos etiam in bonis rebus utebatur. Unde adhuc dicimus Sine dolo malo, nimirum quia solebat dici et bonus, Paul. ex Fest. p. 69, 10 Müll.: in quibus ipsis (formulis) cum ex eo (sc. Aquillio) quaereretur, quid esset dolus malus? respondebat; cum esset aliud simulatum, aliud actum, Cic. Off. 3, 14, 60; cf. id. Top. 9 fin.; and id. N. D. 3, 30: Labeo sic definit: Dolum malum esse omnem calliditatem, fallaciam, machinationem ad circumveniendum, fallendum, decipiendum alterum adhibitam, Dig. 4, 3, 1; so, dolus malus, acc. to Cic. Off. 3, 15, 61; 3, 24, 92; id. Fl. 30, 74; id. Att. 1, 1, 3: dolo malo instipulari, Plaut. Rud. 5, 3, 25 (1381); in a pub. law formula in Liv. 1, 24 fin.; and 38, 11; Ter. Eun. 515 Don.; Dig. 4, 3 tit.: de dolo malo, and ib. 44, 4 tit.: de doli mali et metus exceptione, et saep.; opp. culpa, Cod. 5, 40, 9.—Far more freq. and class. (but rarely in Cic.),
- II Without malus, guile, deceit, deception: haud dicam dolo, Plaut. Trin. 1, 2, 53 (91): non dolo dicam tibi, id. ib. 2, 4, 79 (480); id. Men. 2, 1, 3 (228); ita omnes meos dolos, fallacias, Praestigias praestrinxit commoditas patris, Poëta ap. Cic. N. D. 3, 29, 73; cf.: huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit, Sall. C. 11, 2: aliquem ductare dolis, Plaut. Capt. 3, 4, 109 (641): consuere, id. Am. 1, 1, 211 (363): versare, Verg. A. 2, 62: nectere, Liv. 27, 28 init. et saep.: nam doli non doli sunt, nisi astu colas, Plaut. Capt. 2, 1, 30 (224); so with astu, Suet. Tib. 65; Verg. A. 11, 704; cf. with astutia, Sall. C. 26, 2: per sycophantiam atque per doctos dolos, Plaut. Ps. 1, 5, 70 (484); cf. ib. 113 (527): per dolum atque insidias, Caes. B. G. 4, 13, 1; and with this last cf.: magis virtute quam dolo contendere, aut insidiis niti, id. ib. 1, 13, 6.—Prov.: dolo pugnandum est, dum quis par non est armis, Nep. Hann. 10: tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerere, Caes. B. C. 2, 14, 1; so with fraus, Liv. 1, 53: consilio etiam additus dolus, id. 1, 11: per dolum ac proditionem, id. 2, 3: dolis instructus et arte Pelasgā, Verg. A. 2, 152 et saep.: subterranei = cuniculi, Flor. 1, 12, 9: volpis, Lucr. 3, 742; cf. id. 5, 858 and 863; Vulg. Matt. 26, 4 et saep.—
- III Transf., the means or instrument of deceit: dolos saltu deludit, i. e. the nets, Ov. Hal. 25: subterraneis dolis peractum urbis excidium, Flor. 1, 12, 9.—Dolus, as a deity, Val. Fl. 2, 205: superavit dolum Trojanum, Dolon, Plaut. Ps. 4, 7, 142 (1244).—
- B = culpa: dolo factum suo, by his own fault, Hor. S. 1, 6, 90.
quid tu ‥ in throno ~is pleno ‥, Vortipori, stupide riges?
praestigiae, ~i, insidiae
~us,facn
sine ~o fideliter militare
puellarum ~o delusus occubuit
ut ex ~o non reportet commodum sed penam
moniales quedam ‥, cum sint etatis legitime et ~i capaces
si ‥ hec desint, non est nisi fraus et ~us [ME: ]an truchunge & an fals gile
quisque dolos [] fingit : †dolor Pol. Poems I 432
omni ~o, fraude, ac maligna interpretacione cessantibus
renuncians ‥ excepcioni ~i, metus, et in factum
renunciantes excepcioni non numerate ‥ pecunie, ~i, et in factum
- 1. list, bedrog, valsheid, gemene streek, misleiding; ➤ -o en per -um op een sluwe manier; ne dicam -o om eerlijk te zeggen; haud -o onomwonden;
- 2. (jur. t.t.) ~ malus opzettelijk bedrog, boos opzet;
- 3. (Ov.) (meton.) middel tot bedrog.
Dolor.
- cf. δόγος, a device, artifice, contrivance; in the phrase, dolus malus, wilful wrong, fraud, malice: Dolo malo haec fieri omnia, T.: in vi dolus malus inest, the crime of violence implies malice. — Guile, deceit, deception, cunning, trickery: quom nil obsint doli, T.: dolis atque fallaciis contendit, S.: ne cui dolus necteretur, L.: dolo divom victa, V.: ad pernitiem eius dolum quaerere, S.: dolo factum negat esse suo, i. e. any fault, H.: dolo pugnandum est, dum quis par non est armis, N.: consilio etiam additus dolus, L.: dolis instructus et arte, V.—A snare: tendit Turdis dolos, H.: doli fabricator Epeos, V.
-
…magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ferro. Protinus inrupit venae peioris in aevum omne nefas fugere pudor verumque fidesque ; In quorum subiere locum fraudesque dolique insidiaeque et vis et amor sceleratus habendi. Vela dabat ventis nec adhuc bene noverat illos navita ; quaeque diu…
Ovid, Metamorphoses
-
…Antonio usurum. Neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. Neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutiae deerant. Namque a principio consulatus sui multa pollicendo per Fulviam effecerat, ut Q. Curius ,…
Sallust, Catilina
-
…Veneris monumenta nefandae ; hic labor ille domus et inextricabilis error ; magnum reginae sed enim miseratus amorem Daedalus ipse dolos tecti ambagesque resolvit, caeca regens filo vestigia. Tu quoque magnam partem opere in tanto, sineret dolor ,…
Vergil, Aeneid
-
…usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos…
Sallust, Catilina
-
…de inproviso domi suae inparatum confodere. Curius ubi intellegit, quantum periculum consuli inpendeat, propere per Fulviam Ciceroni dolum, qui parabatur, enuntiat. Ita illi ianua prohibiti tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem…
Sallust, Catilina
-
…imperium bonus et ignavus aeque sibi exoptant ; sed ille vera via nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit ea quasi venenis malis imbuta corpus animumque…
Sallust, Catilina
-
…; atque eas itidem fallam ut ab illis fallimur An potius haec patri aequum est fieri ut a me ludatur dolis Quod qui rescierint culpent illud merito factum omnes putent. Quid istic si certum est facere facias verum ne post…
Terence, Eunuchus
-
…non opinor equidem, quia, si vi deieci M. Claudium, dolo malo deieci ; in vi enim dolus malus inest, et Claudio utrumvis satis est planum facere, vel se a me ipso vi deiectum esse vel…
Cicero, pro Tullio
-
…esset. nam in hoc posteriore, nisi ipse egomet deiecissem, vincerem sponsionem ; in illo priore, ubi dolus malus additur, sive consilium inissem, sive ipse deiecissem, necesse erat te dolo malo meo vi deiectum iudicari…
Cicero, pro Tullio