excubiae
excubiae, a lying out on guard, watching, keeping watch
- I In gen., Plaut. Cas. prol. 54.—Far more freq. and class.,
- II In partic., a lying out on guard, a watching, keeping watch (cf.: custodia, vigiliae, insomnia): si haec arma, si Capitolinae cohortes, si excubiae, si vigiliae, etc., Cic. Mil. 25, 67; id. Phil. 7, 9, 24; id. Planc. 42, 101; Tac. A. 13, 18; id. H. 4, 11; Suet. Aug. 23; 30; Verg. A. 9, 159 et saep.: tristes (i. e. severae) vigilum canum, Hor. C. 3, 16, 3: grues excubias habent nocturnis temporibus, Plin. 10, 23, 30, § 59.—Poet.: centum aras posuit vigilemque sacraverat ignem, Excubias divum aeternas, Verg. A. 4, 200. —
- B Transf., concr., persons keeping watch, a watch, guard: num excubias transiret, Tac. A. 14, 44: inter excubias militum pernoctavit, Suet. Claud. 10.
milites ad ~ias confessorum deputati
~ias noctis contra inruptiones hostium
cum ‥ contingit ‥ civitatem obsessam tueri, ‥ in nocte ternis ~iarum ordinibus pernoctando ‥ cavent
felices excubie / ‥ / angelorum et pastorum / hodie
liberi ‥ ab omni pedagio, theloneo, ‥ passagio, ~iis, exercitu, et equitatu [etc. ]
sint liberi ‥ absque venda, telonio, ~iis, exercitu, equitatu(
Philippum de B‥. quendam burgensem ‥ dedisse ‥ quietum ab omnibus querelis et consuetudinibus preter de ~ia
proxima nocte ‥ tribus ‥ custodibus ‥ ~ias noctis agentibus
nocte ‥ ordinentur duo fratres ‥ qui ibidem ‥ ~ias [p. 422: AS: ] fideles exerceantwæccean
discant ‥ sacras frequenter ~ias celebrare
Christiani ‥ nocte illa quieverunt nisi quod potius ~iis et orationibus incubuerunt
ad sepulcrum regis nocte sequenti accensis cereis ~ias celebravit
paraverunt sibi luminaria que manibus in eisdem ~iis [sc. in oratorio ] tenerent
quadam nocte ad matutinales ~ias ipse stans ex una parte chori respexit ad tres novicios suos
excubeas patitur juvenis si nocte dieque / sique senex dormit designat morte resolvi
excubias timet illa [Fortuna ] tuas oculosque manusque: / hos quia non claudis, has quia non aperis
vestitur sidere celum / ‥ et orbi / exibet excubias oculis populosior Argus
regina pervigil, cujus ad ipsum semper erant ~ie
illius [cigni ] ~ias nullus poterat eludere
aurilegi ambrones ‥ frustratis adflicti inservire ~iis ‥ dinoscuntur
mox et ab humanis sic languidus ille relictus / excubiis supera meruit pietate juvari
speciali solertia regiis ~iis inherens, propensiore cura quam patri proprio serviens
magnanimitas regia ‥ Gallorum rebellionem a mentis ~iis non expellit
excidiis a mencium ~iis non expulsis
assint ‥ ~ie [gl.: ] vigiles, cornibus suis strepitum et clangorem ‥ facienteswaytes
vigili ‥ animo ‥ se undique positis ~iis atrio bene culto providendum est
in liberacione facta ~iis castri de Dunbretane ‥ liij s. iiij d.
~ias,weardseld
~ias,weardsetl
- 1. het waken, wacht; ➤ -as agere alci bij iem. de wacht houden, iem. bewaken;
- 2. (meton.) wachtpost, wacht.
De illis hominibus qui res suas alienaverunt, ubicumque super eas resident, distringat eos Comes perUbi Glossa,Excubias publicas, sicut lex continet.
id est, servitium ad pontes restaurandos.
Nec nullum molestia, aut angarias, aut gravamina, autCharta Caroli Imp. in Chronico Farfensi pag. 658 :Excubias quilibet inferre parti sanctæ tuæ Ecclesiæ, etc.
Aut homines ejusdem Monasterii... distringendos, vel ad publicasAdde pag. 667. Fundatio Abbatiæ Pinarolensis ann. 1078 :Excubias compellendos, aut ullas redibitiones, vel quaslibet occasiones requirendas, etc.
Similiter cum areis suis, teloneis, aliisqueCharta Marini PP. ann. 883. apud Ughellum tom. 4. pag. 896 :Excubiis , et conditionibus jure inde exigendis.
Pro omniAlia Widonis Imper. ann. 895. ibid. pag. 1342 :Excubia et expeditione tam palatina quam hostili, etc.
Nullasque redhibitiones, aut publicasAdde pag. 1345. Vide Scubiæ.Excubias , nullas angarias facere sivepersolvere cogantur.
Fassus est,... quod quadam nocte se ab hostiariis Ecclesiæ B. Petri Apostoli expetiisse Excubium, etc.id est, ut in ea excubias seu vigilias ageret.
Exuviæ, Reliquiæ Sanctorum. Vita MS. S. Juliani Episc. Cenoman. :
Equi qui lecticam sanctarum gestabant Excubiarum, etc.Vita S. Popponis Abbat. n. 59 :
Sæpe limina adiens Apostolorum, sæpe etiam, atque, ut ita dicam usitatius, Excubias cæterorum frequentans sanctorum.Ibi enim
Exuvias, id est, reliquias legendum puto.
Wardædicitur,
Droit de garde, quod scilicet Vassalli ac Tenentes debent in Castris Dominorum. Charta Theobaldi Comitis Blesensis ann. 1131 :
Habeo talem consuetudinem in burgo de Camariaco, quod homines castri illius burgi pergunt mecum in exercitum, et in expeditionem, et si ibi castrum firmavero, illud claudent de palis et virgis, et in castro nihil plus facient præter hoc quod corpus meum Excubabunt.
Dicebant etiam Excubiam seu custodiam faciendam in dicto burgo de die vel de nocte, cum armis vel sine armis ad præfatum dominum regem seu præfatam curiam jure debito pertinere.Hinc
Excubicibilis.
- ex + CVB-, a lying out on guard, watching, keeping watch: cuius excubias et custodias mei capitis cognovi: vigilum canum Tristes, H.—A watch, watchmen: vigilum excubiis obsidere portas, V.: divōm aeternae, V.
-
…parcere famae, turpior et saecli vivere luxuria. has inter gravibus cogor deflere querelis, supplicis a longis tristior excubiis. ille meos numquam patitur requiescere postis, arguta referens carmina blanditia Ianua vel domina penitus crudelior ipsa, quid…
Propertius, Elegies
-
…si Italiae dilectus, ut non nulli conquisitores tui dictitarunt, si haec arma, si Capitolinae cohortes, si excubiae, si vigiliae, si delecta iuventus quae tuum corpus domumque custodit contra Milonis impetum armata est, atque illa…
Cicero, pro Milone
-
…, L. Visidio, equiti Romano, homini in primis ornato atque honesto civique semper egregio, cuius ego excubias et custodias mei capitis cognovi in consulatu meo ; qui vicinos suos non cohortatus est solum ut milites fierent sed…
Cicero, Philippicae
-
…Plancius et complexu suo retinuit multosque mensis a capite meo non discessit, abiecta quaestoria persona comitisque sumpta. O excubias tuas, Cn. Planci, miseras, o flebilis vigilias, o noctes acerbas, o custodiam etiam mei…
Cicero, pro Plancio
-
…pro aliis etiam loquar quod de me ipso sentio, quoniam subesse aliquid putas quod cavendum sit, non modo excubias et custodias sed etiam laterum nostrorum oppositus et corporum pollicemur. sed ut, unde est orsa, in eodem…
Cicero, pro Marcello
-
…senatus detulerat vim, vota, preces, locus, hora diesque dicitur imperio felix, ac protinus illic nobilium excubias gaudens sollertia mandat. Tertia lux refugis Hyperiona fuderat astris concurrunt proceres ac milite circumfuso aggere composito statuunt ac torque…
Sidonius Apollinaris, Carmina
-
…errare Asopide ripa Lernaeos equites ; hic te, bacchate Cithaeron. ille rapi Teumeson ait noctisque per umbras nuntiat excubiis vigiles arsisse Plataeas. nam Tyrios sudare lares et sanguine Dircen inriguam fetusque novos iterumque locutam Sphinga petris, cui…
Statius, P. Papinius, Thebais
-
…novas cupiditates praecipitem adliciendo eo paulatim progressus est ut per speciem convivii, quotiens Galba apud Othonem epularetur, cohorti excubias agenti viritim centenos nummos divideret ; quam velut publicam largitionem Otho secretioribus apud singulos praemiis intendebat, adeo animosus corruptor…
Tacitus, Historiae
-
…castra delatus est tristis ac trepidus, miserante obuia turba quasi ad poenam raperetur insons. receptus intra uallum inter excubias militum pernoctauit, aliquanto minore spe quam fiducia. nam consules cum senatu et cohortibus urbanis forum Capitoliumque occupauerant asserturi…
Suetonius, Lives
-
…passim exultent stimulante dolore iuuenci et uaga per collis ceruice incendia iactent. tum terrore nouo trepidus laxabit iniquas custos excubias maioraque nocte timebit. si cordi consulta moras extrema recusant accingamur ait. gemino tentoria gressu inde petunt. ingens…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
EXCU´BIAE[CASTRAp. 377 a. ]
See castra.