finire

1 finire v. 2 finare

2 finire [CL] 1 to delimit, enclose. conclusum, ~itum, embfangen GlH C 1926. 2 to mark or form the end of. b to end, terminate (gram.). altitudo a le gargoyle usque le cropp qui ~it le stonewerk 31 pedes W. Worc. Itin. 401.  b pars orationis ~itur cum dactylo Bonif. Met. 110. 3 to bring to an end, finish. b (intr.) to end, come to an end, stop. c (w. ref. to period of time). cum verba ~issent ‥ Bede HE III 19 p. 166; cum ‥ ~itis lacrimis, precibus, et votis, domum rediret Ib. 27; antequam sacerdos missam ~iret Asser Alf. 37; ~io longam epistolam Anselm (Ep. 117) III 254; quando ‥ reducitur ad secundum [modum] tunc ~itur per brevem Garl. Mus. Mens. P 1; ‘rumpe jam fletus’ quia sc. ‥ numquam ~ies planctum Trevet Troades 57; 1483 decanus et canonici cum ministris recesserunt in stallas dum ~iatur Amen cum organo. et tunc incipiunt spalmum ‘Te Deum laudamus’, a prelato executore officii, et ~itur a choro et organo Fabr. York 211.  b ~iunt capitula monstrorum Lib. Monstr. I prol. p. 132; ~it liber de monstris Ib. I 56; perge, libelle sacer, ‥ /. ‥ / quos colo corde ‥ / ‥ optans ut vigeant, valeant. finit Alcuin Carm. 5. 8; siquidem dolor sursum ~iat ad †clarum [l. clavum] vel circa humerum et brachium incidere oportet in brachio venam Gilb. IV 193. 2; perfectus modus dicitur qui ~it per talem quantitatem per qualem incipit, ut longa, brevis, longa Garl. Mus. Mens. P 1; 1420 explicit cronica ‥ incipiendo ad Paulinum et ~iendo ad Johannem Thuresby Mem. York II 101.  c ~ito agonis tempore Aldh. VirgP 18; mense ‥ ~ito ‥ domum redibat Asser Alf. 100; candelae ‥ exardescere citius plus debito ante eandem horam ~iendo cursum suum cogebantur Ib. 104; reddat eis [operatoribus] bravium finita luce laborum Wulf. Swith. I 180; 1266 de uno anno ~ito ad festum S. Martini ExchScot I 8; a die S. Michaeli in unum mensem anno regni regis Edwardi xviij° ~iente State Tri. Ed. I 73; anno ‥ gracie mcccxxix ~iente Avesb. 78. 4 (w. carnem, hominem, vitam, or sim.) to reach the end of one’s life, to die; b (absol.). in optima vitam conversatione ~ivit Bede HE IV 6; alium ‥ vitam suam ~isse dicebant Cuthb. Ob. Baedae clxiv; Ine Romam perrexit ‥ ibi vitam praesentem ~iens Asser Alf. 1; denis dormivit finita carne Calistus Kal. M. A. 51; infirmatus ~it hominem vigilia Epiphaniorum Herm. Arch. 22; siquis ‥ ibi vitam ~ierit DB I 154va; cum ‥ vitam infelicem ~ire proponeret Mir. Fridesw. 31.  b cum rex egrediens carnea templa finit G. Wint. Epigr. Hist. 3; perfecte et devotissime ~ivit Ps.-Elmh. Hen. V 127. 5 to come to the end of, use up, dispose of. b to put an end to, terminate, destroy. consumptum, i. devoratum, degluttitum, ofertogen, ~itum GlH C 1536; expenso, †fininito [MS: finito], gedale Ib. E 615.  b [secta Mahometi] ~ietur. ‥ prophecia dicitur apud eos esse quod secta eorum est ~ienda Duns Ord. I 77; bonum opus factum in privato, ut quid trahis illud ita in finem quod premium sic cito ~iatur [ME: endi]? AncrR 47. 6 (phil.) to limit. b (p. ppl.) finite, limited, definable. Bacon VII 31 (v. finibilis 1); si forma ~itur ad materiam, ergo si non ad illam, non ~itur, fallacia est consequentis. corpus ~itur ad corpus, ergo si non ad corpus, est infinitum Duns Prim. Princ. 4. 30 pp. 782–3; in aliquo signo nature erit essencia ~ita, ergo non ~itur per esse; ergo in secundo signo non ~itur per esse Id. Ord. II 213.  b omne nomen ~itum aliquid significat, ut ‘homo’, ‘lapis’, ‘lignum’ Fridug. 126; verbum hoc ‥ solet poni pro omni verbo cujuslibet significationis ~ito vel infinito Anselm Misc. 337; nos artis viam ~itam, non possibilitatis excessum infinitum cognoscibilem reddere proposuimus Balsh. AD rec. 2 144; quelibet transmutatio talis est ~ita Bacon Tert. 145; nulla virtus ~ita agit in instanti Ib. 151. 7 to settle, decide, conclude (conflict, dispute, or inquiry). ~ito ‥ conflictu Bede HE III 26 p. 189; ~ito proelio, pagani ‥ equites facti sunt Asser Alf. 62; proba et ~iatur haec quaestio Anselm (Gram. 9) I 153; †1093 (12c) si ‥ inter episcopum et priorem aliquid questionis ‥ proruperit ‥ pacifice ~iatur Ch. Durh. 7*; leges ‥ humane necessarie sunt ad lites hominum ~iendas Fortescue NLN II 29. 8 (intr.) to make or pay fine, reach (financial) settlement; b (trans.). c (pr. ppl.) person making fine. qui pacem facit cum aliquo de vulnere vel malo quod inflixerit ‥ cum ‥ unanimitate ~iat ‥ (Leg. Hen. 70. 11) GAS 588; 1177 J. Judeus r. c. de mm m. unde ~ivit cum rege apud W. Pipe 201; mater heredis ~ivit statim cum domino Ranulfo [de Glanvill’] RDomin 19; qui ‥ ire non possunt ~ient denariis cum coquinario Cust. Abingd. 307; 1206 intravit [gildam] ‥ et ~ivit per vj s. viij d. Rec. Leic. I 19; 1279 nec vult ~ire nec uxorem capere CourtR Hales 119; 1375 ~ivit pro uno bondagio et est impotens Hal. Durh. 130; 1404 dantes ‥ mandatum speciale ‥ mediare et ~ire pro nobis et nomine nostro Foed. VIII 356.  b 1198 de debitis Aaron ~itis per cancellarium Pipe 81; dixit quod ‥ Rogerus ‥ nunquam equos suos haberet quousque ~ivisset cum eo x li. State Tri. Ed. I 90; A. ‥ fecit fidelitatem ‥ A.D. mccc pro ‥ tenemento ‥ et ~ivit pro introitu viij d. Cart. Blyth app. A 27 p. 382.  c 1560 ob defectum ~ientis Crawley 523. 9 (phil.) to direct to an end or purpose. b (p. ppl., of the effect of a final cause) directed to an end or purpose. exemplar est finis et sic Christus est finis, quoniam ad ipsum ~itur omnis recta operatio Hales Sent. II 368; si ‥ finis aliquis necessario ~iret Duns Prim. Princ. 2. 3 p. 730.  b [causa] famose subdividitur in iiij causas ‥, finalem, efficientem, materialem, et formalem. ‥ oppositum similiter subdividitur in iiij sibi correspondencia, sc. in ordinatum ad finem, quod ut breviter loquar dicatur ~itum, et in causatum ab efficiente quod dicatur effectum, et in causatum a materia quod dicitur materiatum, et in causatum per formam quod dicitur formatum Duns Prim. Princ. 1. 4 p. 723.