finis

incertum est finem vitae sponte an fato impleverit
it is uncertain whether he died by suicide or natural causes haud procul Argivorum fine castra posuit
he set up camp not at all far from the Argive border hostes finibus expulerunt
they have expelled the enemies from their territory

fīnis, is, m., and rarely f.: a boundary, limit, of space, time, or action; term, end, 2.619; 1.241; a goal, 5.328; pl., a starting point or barrier, 5.139; borders, 1.339; a country, territories.

fīnis, is (abl. regularly fine; fini, Lucr. 1, 978; also fine, ib. 976; and adverb. fini, ea fini, qua fini, Cato R. R. 21, 3; 28, 2; 154; Gell. 1, 3, 30; 7, 3, 29; Dig. 16, 2, 19), m. (f. mostly ante- and post-class. and poet., and only in sing., Att., Caecil., Varr., Sisenn. ap. Non. 205, 6 sq.; Lucr. 1, 107; 551; 555; 561 sq.; cf. Lachm. p. 43; Verg. A. 2, 554; 5, 328; 384; 12, 793 al.; rarely in class. prose, Cic. Leg. 2, 22, 55; id. Fam. 12, 1, 1; id. Att. 9, 10, 4; Liv. 4, 2, 4 Weissenb. ad loc.; 9, 26, 9; 22, 57, 5; Plin. 30, 10, 24, § 82; 33, 1, 1, § 3; 33, 6, 31, § 98 al.; plur. f. only Varr. L. L. 5, 1, 13; v. Neue, Formenl. 1, 703) [for fidnis, root bhid-, fid-, v. findo; for the suffix, cf.: pa-nis, ig-nis, etc.], a boundary, limit, border, = terminus, ὅρος.

• I Lit.: accessit propius et jam ingrediens intra finem ejus loci, quem oleae terminabant, etc., Cic. Caecin. 8, 22: fere ad extremum finem provinciae Galliae, Liv. 40, 16, 5; cf. id. 33, 37, 6: Philaenōn arae, quem locum Aegyptum vorsus finem imperii habuere Carthaginienses, Sall. J. 19, 3: quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant, cedentes (hostes) insequi, as far as, Caes. B. G. 2, 19, 5: quibus venientibus ad finem legatio Veientium obviam fuit, Liv. 4, 58, 1; cf.: nulla legatio ad finem praesto fuerat, id. 38, 15, 10; 10, 35, 1: haud procul Argivorum fine positis castris, id. 28, 5, 5; cf. id. 35, 27, 9 Drak.—In plur.: vicini nostri hic ambigunt de finibus, Ter. Heaut. 502: nec Mamilia lege singuli, sed ex his tres arbitri fines regemus, Cic. Leg. 1, 21, 55 (v. rego, I. B.): in finibus Lycaoniae, mihi litterae redditae sunt, id. Fam. 15, 1, 2: Q. Fabius Labeo arbiter Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datus ... fines terminare, id. Off. 1, 10, 33; cf.: SEX. ATILIVS INTER ATESTINOS ET VEICETINOS FINIS TERMINOSQVE STATVI IVSIT, Inscr. Orell. 3110: fines proferre, propagare, Cic. Rep. 3, 12; id. Mur. 9, 22: inter eos fines, quos feci, Liv. 1, 18, 9: atque hominum finem Gades Calpenque secutus, Sil. 1, 141.—
• • B Transf.
  • • 1 In plur., borders, and hence territory, land, country enclosed within boundaries: propere de finibus suis exercitus deducerent, Plaut. Am. 1, 1, 60 (212): per agrum Sequanorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, Caes. B. G. 1, 10, 1; cf.: si suas copias Aedui in fines Bellovacorum introduxerint, id. ib. 2, 5, 3: civitatum fines incolere, Cic. Q. Fr. 1, 1, 8: ego his finibus ejectus sum, quos, etc., Sall. J. 14, 8: neque flumen neque mons erat, qui fines eorum discerneret, id. ib. 79, 3: Multum interest, alienos populare fines an tuos uri exscindive videas, Liv. 28, 44, 2: veteres nullum animal sacrum in finibus suis esse patiebantur, sed abigebant ad fines deorum, quibus sacrum esset, where these gods were worshipped, Macr. S. 3, 7, 6.—
    • 2 Fine or fini alicujus rei, up to, as far as, a certain point (very rare): matresfamiliae de muro pectoris fine prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut, etc., Caes. B. G. 7, 47, 5 Oud. N. cr. (al. pectore nudo); so, fine inguinum ingrediuntur mare, Sall. H. Fragm. 3, 38 Gerl. (in Arus. Mess. p. 231 ed. Lind.): fine genūs vestem ritu succincta Dianae, Ov. M. 10, 536: per mare umbilici fine ingressi, Auct. B. Afr. 85, 1: amphoras nolito implere nimium ansarum infimarum fini, Cato R. R. 113, 2: Asiam orientis fine a Macedonibus perdomitam, Justin. 30, 4.
• II Trop., a limit, bound: Crassus mihi visus est oratoris facultatem non illius artis terminis, sed ingenii sui finibus, immensis paene, describere, Cic. de Or. 1, 49, 214; cf.: certos mihi fines terminosque constituam, extra quos egredi non possim, id. Quint. 10, 35: finem et modum transire, to go beyond all bounds and measure, id. Off. 1, 29, 102; cf.: transcendere fines Juris, Lucr. 3, 60: modum aliquem et finem orationi facere, Cic. Verr. 2, 2, 48, § 118: est modus in rebus, sunt certi denique fines, Quos ultraque citraque nequit consistere rectum, Hor. S. 1, 1, 106: intra Naturae fines vivere, id. ib. 50: (dixit) mulierem quinque pueros enixam ... eumque esse finem multijugae hominum partionis, Gell. 10, 2, 1: consulta, quibus sedecim stipendiorum finem expresserant, term, limit, Tac. A. 1, 78: his finibus luxuriam coercere, Gell. 2, 24, 15.—Hence, the starting-point in a race: Inde, ubi clara dedit sonitum tuba, finibus omnes Prosiluere suis (of vessels), Verg. A. 5, 139.—
• • B Transf., like τέλος.
  • • 1 An end: in hoc (aequo judicio) uno denique falsae infamiae finis aliquis atque exitus reperiatur, Cic. Clu. 3, 7: dicendi finem facere, id. Sest. 65, 136; cf.: si placet, in hunc diem hactenus ... finem disputandi facere, id. Rep. 2, 44 fin.: scribendi, id. de Or. 2, 55, 224: maledictis, Ter. Heaut. 34: injuriis, Caes. B. G. 1, 33, 1: vitae finem afferre alicui, Cic. Phil. 6, 1, 2; cf.: quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est, id. Rep. 6, 25: finem judiciariae controversiae constituere, id. Verr. 2, 1, 2, § 5: oratio lecta ad eum finem, quem, etc., as far as, id. de Or. 1, 34, 154: ludus repertus, et longorum operum finis, Hor. A. P. 406: imperium sine fine, everlasting, Verg. A. 1, 279: pigetque actorum sine fine mihi, Ov. M. 2, 387: poscens sine fine oscula, id. ib. 4, 334 al.—Adverb.: ad eum finem, until that: amor bestiarum in educandis custodiendisque iis, quae procreaverunt, usque ad eum finem, dum possint se ipsa defendere, Cic. N. D. 2, 51, 129: mansit in condicione usque ad eum finem, dum judices rejecti sunt, id. Verr. 1, 6, 16: quem ad finem, till when? how long? quamdiu furor iste tuus eludet? quem ad finem sese effrenata jactabit audacia? id. Cat. 1, 1, 1: piratam vivum tenuisti: quem ad finem? dum cum imperio fuisti, id. Verr. 2, 5, 29, § 75; id. Mur. 5, 11; id. Fam. 9, 26, 1; cf.: Lu. Sequere... In. Sequor: sed finem fore quem dicam nescio (i. e. sequendi), Plaut. Trin. prol. 2.—
    • • b In partic.
      • • α The end of life, latter end, death (not till after the Aug. per.): comperit invidiam supremo fine domari, i. e. after death, Hor. Ep. 2, 11, 12: tu ne quaesieris, quem mihi, quem tibi Finem di dederint, id. C. 1, 11, 2: nec quicquam jam de fine, si fata poscerent, recusans, Vell. 2, 123, 2; Sen. Ep. 30, 3; Val. Max. 3, 3, 4 ext.: septem a Neronis fine menses sunt, Tac. H. 1, 37: Augusti, id. A. 1, 4; 1, 16; 2, 39: voluntarius, id. ib. 4, 19; 15, 63 et saep.—
        • β The end, extremity of an ascending series, i. e. the highest point, greatest degree, summit: sentis credo, me jam diu, quod τέλος Graeci dicunt, id dicere tum extremum, tum ultimum, tum summum: licebit etiam finem pro extremo aut ultimo dicere, Cic. Fin. 3, 7, 26; cf. id. ib. 1, 4, 11; and: ad finem bonorum, quo referuntur et cujus causa sunt facienda omnia, the chief good, id. Leg. 1, 20, 52: fines bonorum et malorum, id. Fin. 1, 17, 55; hence the title of Cicero's treatise De Finibus, analog. to the Gr. περὶ τελῶν; cf. id. Att. 13, 21, 4, with ib. 19, 4: honorum populi finis est consulatus, id. Planc. 25, 60: quemque sperandi sibi, eundem bene dicendi finem proponerent, id. Tusc. 2, 1, 3: duodecim tabulae, finis aequi juris, Tac. A. 3, 27. —
        • γ An end, purpose, aim, object (but an end subjectively regarded, as an intention, or design, is propositum, consilium, mens, etc.): omnes artes habere finem aliquem propositum, ad quem tendunt, Quint. 2, 17, 22: laudis et gloriae, id. 8, 3, 11: domus finis est usus, Cic. Off. 1, 39, 138: officium ejus facultatis videtur esse, dicere apposite ad persuasionem: finis, persuadere dictione, id. Inv. 1, 5, 6; cf. id. ib. 2, 51, 156; id. Part. Or. 4, 11; id. de Or. 1, 42, 188; 2, 34, 145; Quint. 2, 15, 6: quem finem vel quid summum et ultimum habeat rhetorice, id. ib. 38: volgaris liberalitas referenda est ad illum Ennii finem, Nihilo minus ipsi lucet, etc., Cic. Off. 1, 16, 52: ad finem vitae, Quint. 2, 17, 41: medicinae, id. ib. 25; 2, 21, 3.—
        • δ An intention, design, end in view (very rare; cf. γ supra): quod ad eum finem memoravimus, ut, etc., Tac. A. 14, 64.—
    • 2 In rhet. lang., i. q. finitio and definitio, qs. an explanatory limiting, a definition, explanation (perh. not in Cic., but repeatedly in Quint.): dicuntur argumenta ex finitione seu fine, Quint. 5, 10, 54: est frequentissimus finis, rhetoricen esse vim persuadendi, id. 2, 15, 3; id. ib. 11 sq.; 4, 4, 3 Spald. N. cr.—
    • 3 In the later jurid. Lat., a measure, amount: placuit, ut fructus hypothecarum usuris compensaret, fini legitimae usurae, Dig. 20, 1, 1: finem pretii, deminuere vel excedere, ib. 21, 2, 66: ad finem peculii legata praestare, ib. 49, 17, 17.

fīnis, is, m., zuw. f. (viell. aus *figsnis zu fīgo), I) die Grenze, 1) eig.: f. loci, Cic.: Megalopolitarum, Liv.: quem ad finem (wie weit) porrecta loca aperta pertinebant, Caes. – Plur. fines, die Grenzen, agrorum, Cic.: fines propagare, Cic.: ambigere de finibus, Ter.: fines regere (feststellen), Cic.: u. meton. = das Gebiet, Land, der Bezirk, in mediis Eburonum finibus, Caes.: in alienis finibus decertare, Caes.: Gallis partem finium concedere, Liv.: habere fines (Grundstücke) proprios, Caes.: se in fines Ubiorum recipere, Caes.: fines populari, depopulari, vastare, Caes. – u. die äußerste Schranke der Rennbahn, Verg. Aen. 5, 225 u. 328. – 2) übtr.: a) die Grenze, Schranke, naturae, Hor.: aequi iuris, die gemeinrechtliche Schr., Tac.: mihi fines terminosque constituam, extra quos egredi non possim, Cic. – b) das Ziel, qui finis istius consilii? Cic.: f. temporis, Liv.: ad eum finem od. usque ad eum finem, bis so weit, Cic.: quem ad finem? bis zu welchem Ziele? Cic.: dah. fine (fini) m. Genet. = bis an, amphoras implere ansarum infimarum fini, Cato: fine inguinum, Sall. fr.: fine genus, Ov.: scopulorum fine, Ov.: umbilici fine, Auct. b. Afr.: so auch mit Abl., radicibus fini, Cato r. r. 28, 2. Vgl. Wölfflin im Archiv 1, 424 f. u. 580. – c) das Maß = die Art, pretii, ICt.: hac fini, in dem M., insofern, Gell.: quā fini, inwiefern, Gell. – II) im weitern Sinne, das Ende, 1) eig., a) übh., Komik., Cic. u.a.: finis epistulae, Plin. ep.: finis vitae, Cic.: nullo (cum) fine od. fine dempto od. exempto, ohne Ende, Ov.: sine fine amare, Fronto: ad finem, bis zu Ende, Ov.: ad finem venire, zu Ende (zustande) kommen, Liv. – finem facere m. Genet., zB. belli, Nep., orandi, Ter.: bellandi, Caes.: vitae, Sall. fr.: sollicitudinis, Cic.: loquendi, oppugnandi, orandi, Caes.: u. (m. Dat. wem?) idem dies et victoribus imperii et victis vitae finem facit, Cic.: finem facere m. Dat., zB. iniuriis, Caes.: sermoni suo, Plaut.: orationi suae criminibusque modum aliquem et finem facere, Cic.: difficile est enim finem facere pretio, si libidini non feceris, Cic. – finem dare (ein E. machen) proelio, bello, Eutr.: malis, Verg.: finem dare (ein E. bereiten) vitae, Iuven. – eundem et vincendi et vivendi finem habere, mit seinem Siege auch sein Leben beschließen, Vell. – Veiens bellum non ante cepit finem, quam etc., nahm nicht eher ein Ende, Liv. – b) insbes., das Ende, α) = das Lebensende, der Tod einer Pers., hominis, Quint.: Neronis, Tac.: aderat finis, ubi aderat finis, Tac.: nec quicquam iam de fine, si fata poscerent, recusans, Vell. – β) der Untergang, Verlust, finemque sui sibi corpora debent, Lucan.: finis adest rerum (Romanarum), Lucan.: Creta Metelli ductu longissimae libertatis fine multata est, Vell. – 2) übtr.: a) die Erklärung, Definition, Quint. – b) das Ende = der Endzweck, Zweck (s. Sorof Cic. de or. 1, 188), domus finis est usus, Cic.: quae finis standi? zu welchem E. (weshalb) stehe ich hier? Verg.: edendi mihi erit bibendique finis desideria naturae restinguere, non implere alvum et exinanire, Sen.: ad eum finem, zu dem E., in der Absicht, deswegen, Tac. – c) das Äußerste, Höchste, bonorum, malorum, höchste (größte) Gut, Übel, Cic.: honorum, das höchste Ehrenamt, Cic.: duodecim tabulae, finis aequi iuris, Tac. – ➳ Abl. Sing. fine u. fini, s. Neue-Wagener Formenl.³ 1, 338 u. 339.

1 finis [CL] 1 boundary, border, frontier. b remotest limit. c outer part, end (of town or village). adventus veterum [inimicorum] volentium ‥ inhabitare ‥ a ~e usque ad terminum regionem Gildas EB 22; finium †regum dorum [l. regundorum] actio, gemœra gedal GlH F 327; 1148 notum sit vobis me concessisse ‥ quantum continent ~es earundem landarum Ch. Durh. 38; 1392 tres seliones ‥ quarum ~es versus boriam abuttant super le Northcar Feod. Durh. 164.  b de [nationibus] ‥ quae in †Tyrreno [MS: Cyrreno, i. e. Syreno] mari usque ad ultimum Hiberniae ~em habitant Asser Alf. 91; angulus unus ‥ terrarum, sc. ~is Hibernicus orbis Gir. TH intr. p. 6.  c in uno ~e ville ‥ nobilis abathia consitur ‥, in alio ~e ‥ est alia ‥ abathia Ad. Mur. Chr. 213–4. 2 (pl.) bounded tract, district, territory, region. [hostes] omnes e ~ibus depulit Gildas EB 15; solis jubar totis terrarum ~ibus infunditur Aldh. Met. 2 p. 65; Gorgones ‥ in ~ibus Libyae describuntur Lib. Monstr. I 38; gentes quae septentrionales Brittaniae ~es tenent Bede HE II 5; s885 praefuerat Gallias ~es super occidentales Æthelw. IV 3; que ‥ secreta ‥ in occiduis et extremis terrarum finibus natura reposuit Gir. TH pref. p. 20; a ~ibus illis egressus versus Meneviam iter arripuit J. Furness Kentig. 23 p. 200. 3 terminal point or part, extremity: a (of part of body or plant); b (of line); c (of verse or text; also mus.); d (of artefact); e (of structure or sim.). a cauda quippe quae ~is est corporis finem bonae operationis, id est perfectionem, ‥ insinuat Bede Tob. 933; mirta agrestis ‥ folia habet ‥ acuta in ~e Alph. 119.  b dicitur ~is linee punctus Hales Sent. II 368; infinita linea ‥ non haberet medium nec extrema sive ~es Duns Ord. IV 208.  c passiones ‥ in medio aut in ~e versus inseruntur Aldh. Met. 10 p. 95; dactilus excepto decurrat fine metrorum Id. VirgV 48; circa hujus autem libelli ~em Bede Cant. pref. 1073; a799 ad ~em cartulae properat series Alcuin Ep. 163; in ~e epistolae profero quod ‥ Anselm (Ep. 10) III 114; restat ‥ ut presentis tractatus ~em ad inicia reflectamus Lucian Chester 73; quartus modus dicitur ita: tres et tres et tres ligate cum proprietate et due imperfecte in ~e cum longa pausatione Garl. Mus. Mens. 4.  d scribo puerulis ‥ / ‥ / qui nares ‥ / extremis manice detergunt finibus Walt. Wimb. Palpo 191; posuit eum in ~e mense, et cibavit ‥ de pejori Latin Stories 28; G. Hen. V 11 (v. declivis 2b); 1446 (v. cochlear b); nauta qui regit totam navem, sedet semper in ~e ut ibi prevideat pericula Regim. Princ. 94.  e 1354 reparacio domorum: cooperient super ~em del kilne de Elvethall Ac. Durh. 120; ad ~em vici illius versus muros civitatis Cust. Swith. 20; 13‥ in occidentali ~e Gyhalde (v. hustingalis); 1392 dim. rode prati jacens ad ~em pontis de B. Feod. Durh. 166; in occidentali ~e ecclesie sunt tres fenestre Mon. Francisc. I 517; c1423 ij scale ‥ ad ~em capelle Ac. Obed. Abingd. 98; 1424 ad occidentalem ~em prefate ecclesie Reg. Cant. II 299; 1444 in ~e orientali ecclesie Paston Let. 12; 1513 factura unius le buttres et guttoure ad ~em occidentalem aule estivalis Ac. Durh. 160; 1515 ad wetherbordandum ~em coquine Thome W. ‥ bordis de stauro Comp. Swith. 461; 1518 estque ~is cancelli ruinosus Vis. Linc. 24. 4 limit, bounds, scope. ut numquam ~es transeat officii Bede Cant. 1069; nullus ~is possessionum sufficit Gosc. Edith 284; ut ‥ multitudo naturarum nullo ~e claudatur Anselm (Mon. 4) I 17; c1270 nec aliquo modo transgrediantur ~es mandat J. Oxford 68. 5 (w ref. to time) end, last moment. b (abl.) in the end, at last, finally. c (in ~e) in fine. d (in bono ~e) in good time. e (sine ~e) endlessly, forever. f (finetenus) to the end, completely, forever. 680 usque ad ~em mundi Aldh. Ep. 4 p. 483; Bede Gen. 85 (v. diluvium b); a799 finis ~em significat cujuslibet rei vel temporis, ut in Danihelo [iv 31] ‘in ~e ‥ dierum illorum’ Alcuin Ep. 163; ut si queram ‘cujus temporis ~is primus fuit’ Balsh. AD rec. 2 156; 1219 quod in ~e trium annorum revertetur ad manus ‥ regis tota terra illa Pat 195; ad ~es ~ium senescente jam mundo Ad. Marsh Ep. 246 p. 420; non est nisi unum instans quod est ~is ipsius [temporis] A et principium ipsius B. Bacon Tert. 145; 1452 debetur eidem ‥ de magna communa ‥ que erit in manibus communarii in ~e computi sui circa festum Natalis. ‥ debetur eidem porcio ei contingens de fine nove residenciarie, si quis supervenerit hoc anno MunAcOx 654.  b scies bene fine / non potes esse sine pinguedine H. Avr. Poems 90. 2; melius mihi videtur negociari domi inter pauperes quam ita dominari inter reges et ~e scandere scalam inter latrones Favent 19; Cristo set vere voluit quia fine placere Gower CT II 219.  c nunc in fine precor prosam metrumque legentes / hoc opus ut cuncti rimentur mente benigna Aldh. VirgV 2867; vixit Leil post sumptum regnum xxv annis, sed regnum in ~e debiliter vexit G. Mon. II 9; s1234 per hoc ‥ consilium ‥ amisit ‥ rex Johannes primo corda gentis sue, ‥ et post alias terras, et in ~e totum thesaurum exhausit Wend. III 76.  d orate ‥ ut quidquid fiat de me bono ~e per gratiam Dei consummetur Anselm (Ep. 156) IV 23; 1220 episcopus ei respondit quod in bona [sic] ~e loqueretur cum domino archiepiscopo ‥ de negotio illo CurR IX 197.  e herebum lustrat sine fine profundum Aldh. VirgV 765; c693 in regione vivorum cum sanctis suis sine ~e CS 81; 725 regnante ‥ Deo sine ~e CD 1000.  f propter florentis pudicitiae castimoniam ~etenus inextricabili repagulo conservatam Aldh. VirgP 28; ~e tenus ‥ permansit Ib. 43 (v. favorabiliter 1); 949 perseverantibus finetinus salus promissa est perpetua Ch. Burton 8; quo decantato ~etenus [AS: oþ ende], respondeant RegulC 51; Folc. V. J. Bev. 2 (v. discipulatus 1b); hic itaque ~e tenus persiste in famulatu Domini Gosc. Transl. Mild. 7 p. 209; idemque miser ~etenus pauper undique remansit Spec. Laic. 10; accurrere festinarunt, ociusque erecto vase finitenus, pugnis id solum obtundentes, ‥ dirupta denuo redintegrant Mir. Hen. VI II 44 p. 120. 6 end (of life), last earthly deed, death. Job attendite quid de principio impiorum et ~e disceptaverit, ‥ Gildas EB 59; ambo usque in ~em vitae paeniteant Theod. Pen. I 2. 15; cadaver / exsurrecturum fatali fine quiescit Aldh. CE 4. 12. 26; pulchro vitam suam fine conclusit [Caedmon] Bede HE IV 22 p. 261; G. Amiens Hast. 505 (v. 2 gravare 3a); Heraldus tenuit [Staninges] in ~e regis E. DB I 17rb; optimo ~e ‥ vitam conclusit V. Gund. 9. 7 (w. ref. to action) stop, finish, esp. in phr. imponere ~em.. s1141 tantus erat comiti ardor ~em imponere ut ‥ W. Malm. HN 489 p. 48; dicitur ‥ concordia talis finalis eo quod negotio ~em imponit adeo quod neuter litigantium ab ea de cetero poterit recedere Glanv. VIII 3; Gros. Cess. Leg. I 2 (v. 2 finitio); 1299 ~em litibus debent imponere (v. 9a infra); 1318 tante itaque liti, tanquam controversie dampnabili, ~em imponere totis viribus cupientes FormOx 45. 8 agreement, settlement of differences: a (w. ref. to property); b (between kings); c (w. potential aggressor). a 789 (11c) archiepiscopus ‥ ita ~em composuerunt et reconciliaverunt ut Wulfheardus terram possideret tamdiu viveret CS 256.  b 1175 hec est conventio et ~is quem W. rex Scotie fecit cum domino suo H. rege Anglie. ‥ W. rex Scotie devenit homo ligius domini regis [etc.] (Conventio Faleisiae) G. Hen. II I 96; 1175 hic est ~is et concordia que facta fuit apud Windeshoveres ‥ inter dominum regem Anglie ‥ et R. regem Connactensem Ib. 102; Tancredus rex ‥ festinavit cum eo ~em facere, missis illi xxm unciarum auri ‥ pro ‥ perpetua sibi et suis pace servanda Devizes f. 31v.  c s1265 burgi et ville per quas quidam illorum [hominum depredancium] fecerunt ~em versus eos [i. e. the rebels in East Anglia] ne expungnarentur ab illis Leg. Ant. Lond. 84. 9 (leg.) final concord: a settlement of dispute. b form of conveyance (esp. in royal court) involving settlement of usu. fictitious dispute as to title (also doc. recording this). a ? 1086 hii barones viderunt hunc ~em Regesta I p. 127 (cf. ib.: definitum et concordatum fuit); 1226 pro hac concessione, ~e, et concordia predicti burgenses remiserunt et quieta clamaverunt ‥ ipsi A. ‥ omnia dampna que dicebant se habere (Wycombe) BBC 11; 1299 quia fines in curia nostra levati finem litibus debent imponere et imponunt, et ideo ~es vocantur, maxime cum post duellum et magnam assisam in suo casu ultimum locum et finalem teneant et perpetuum StRealm I 128.  b precipe N. quod juste et sine dilatione teneat ~em factum in curia mea inter ipsum et R. de una hida terre in illa villa unde placitum fuit inter illos in curia mea (Forma brevis) Glanv. VIII 4; 1196 pro hoc ~e et concordia et quieto clamio Ch. Sal. 57; 1200 per ~em concordie dedit idem W. eidem F. terrain illam pro clamio x libratarum terre quas clamavit versus eum: et inde vocant rotulos ad warantum CurR I 145; 1200 quod faciat Robertum de H. tenere ~em concordie quam fecit Johanni de L. de iij carucatis terre Ib. 222; 1218 T. de C. attachiatus fuit ad respondendum Jacobo de T. ‥ quare non tenet ei ~em factum in curia ‥ T. venit et cognoscit ~em illum et defendit quod in nullo est contra ~em BNB II 2; immediate pertinet ad regem querela ~is facte in curia domini regis et non observate, quia nemo potest ~em interpretari nisi ipse rex in cujus curia ~es fiunt Bracton 106; 1272 dicit quod cedula illa quam profert sub specie ~is facti in curia domini regis non est ~is set quedam cedula falsa (CurR) EHR XXXV 412; modus cirograffandi si per ~em factum lis decidatur necnon et exceptiones contra ipsum ~em Hengham Magna intr.; terminare negocium per diversas responsiones utpote per ~em alias factam [sic] in curia domini regis Ib. 13 p. 43; si autem carte per incendium vel aliud infortun[i]um amittantur, si de illo tenenti prius factus fuerit ~is in curia domini regis, potest tenens per illud cirograffum levatum in curia domini regis vocare ad warantum Ib. p. 44n. 10; 1369 T. ‥ tenuit ‥ castra ‥ et ‥ terram de Gower ‥ per ~em levatam [sic MS] in curia domini regis, ‥ per quern [MS app.: quam] quidem ~em predicti comes [et al.] ‥ reddiderunt ‥ predicta castrum et terram (IPM 207/1 m. 34) Cart. Glam. IV 243. 10 a (~is duelli) settlement by judicial combat. b (~is juisii) settlement by ordeal. a 1171 abbas de Furneis r. c. de ij m. pro ~e duelli Pipe 70; 1201 Ricardus F. ‥ congnovit quod Radulfus de B. pacavit eum de xv m. argenti quas ipse debuit per ~em duelli percussi inter eos in curia ‥ regis de terra de L. CurR II 45; c1219 terram ‥ dirationaverat in curia domini Cantuariensis per ~em duelli versus G. Ib. VIII 95; c1220 finalis concordia facta per ~em duelli in curia ‥ regis Johannis Reg. Malm. I 441.  b 1167 Ernaldus vilein debet c li. pro ~e juisii de Richolt Pipe 41 (cf. ib. 154: 1170). 11 agreement w. king or his representatives, usu. involving payment in money or kind, for royal favour; b (for protection); c (for influence in litigation or sim.); d (for free customs of borough or town); e (for right to form guild); f (other). sunt item tertii generis obventiones que non videntur prorsus inter oblata computande set magis ~es ad scaccarium dicuntur Dial. Scac. II 24; 1195 de ~ibus factis ‥ pro habenda benevolentia regis Pipe 149; 1216 R. de N. fecit ~em cum ‥ rege per d m. ‥ pro habenda gracia et benivolencia ‥ regis et pro deliberacione G. filii sui et W. de B. militis sui RFin 576.  b s1174 Galvalenses obtulerunt eis [nunciis] ad opus regis mm m. argenti et d vaccas et d porcos de redditu ‥ hac condicione quod rex eos in manu sua reciperet et a servitute regis Scocie eriperet. sed predicti nuncii regis Anglie hunc ~em cum Galvalensibus facere noluerunt donec locuti fuissent cum rege G. Hen. II I 80; 1297 (v. 11f infra).  c 1141 quod nec ‥ G. nec aliquis alius ‥ mecum ~em faciet quin semper ipse W. de me in capite teneat (Ch. Imperatricis) Cart. Beauchamp 9 (= Regesta 68); 1204 pro nullo ~e quem predictus W. nobiscum faceret distineremus quin de loquelis illis per medium rectum procederetur Pat 40a (cf. ib.: salva convencione facta inter nos et W.); 1208 Samuel filius Deudonati fecit ~em cum ‥ rege pro tercia parte debiti quod R. B. ei debet pro patre ipsius Judei ut idem R. distringatur ad debitum illud ei reddendum RFin 425.  d 1301 per ~em quem ‥ abbas de H. fecit nobiscum coram thesaurario et baronibus nostris de scaccario concessimus ‥ quod villa sua de S. sit liber burgus BBC 6 (‘Skynburgh’).  e 1340 per ~em quem prefati homines de Coventre fecerunt nobiscum ‥ licenciam dedimus ‥ quod ipsi ‥ unam gildam mercatoriam in villa predicta ‥ habeant imperpetuum (Pat) Gild Merch. II 50.  f 1200 H. ‥ dat ‥ regi xv m. et j palefridum pro habenda saisina terre unde diss[aisitus] fuit eo quod non observavit terminos ~is sui quem fecerat cum ‥ rege. termini tam de hoc fine quam de residuo finis quem prius fecerat: ‥ ROblat 103; 1214 homines manerii ‥ regis de B. ~em fecerunt cum ‥ rege per xxv m. pro habenda villa de Burstall’ [Berks] ‥ ad feodi firmam RFin 521; 1268 cum assignaverimus ‥ clerico nostro ‥ omnes ~es nobiscum factos pro brevibus habendis ‥, tibi precipimus quod ~es †illas [MS: illos] a debitoribus eorundem levari [facias omitted in MS] Cl 430; 1297 G. de W., persona ecclesie de G., ~em fecit in cancellaria nostra pro quinta parte bonorum suorum et pro proteccione nostra et terris suis habendis ‥ per xxxvij li. vj s. et viij d. (Lit. Regis) Reg. Carl. I 106; s1399 quod homagium suum [sc. ducis Herfordie] respectuari posset pro ~e racionabili faciendo Wals. HA II 230; perdonacio civium de omnibus transgressionibus et excessibus domino regi et regine ‥ in turbacione in regno facta et ipsis civibus imposita per ~em m marcarum MGL I 137. 12 payment to king for release from prison; b (made to other). c payment for release of impounded goods or sim. d bail, recognizance. 1190 M. frater Andree de Scaccario r. c. de c li. pro ~e suo et liberatione sua a prisone [sic] domini regis et pro catallis suis habendis Pipe 34; 1215 W. de Cusak ~em fecit cum ‥ rege per c m. ut deliberetur a prisona sua et pro habendo maritagio A. uxoris sue RFin 554; s1215 dimissus est a carcere. ‥ W. ‥ facto prius ~e pro redempcione sua, sex millibus marcarum Flor. Hist. II 157; scias quod ~is factus est nobiscum pro tali qui est in prisona nostra (Forma brevis) Bracton 154; s1364 major pars illorum [sc. Lumbardorum] in turri Londoniarum aliquandiu inclusa fuit, quousque ~em regi juxta voluntatem ipsius fecissent Ad. Mur. Chr. Cont. A 200; 1513 sub ‥ pena imprisonamenti ‥ absque ballio vel manucapcione, quousque ipsi vel eorum quilibet ~em et redempcionem ad voluntatem nostram fecerint (TreatyR) Foed. XIII 369b.  b 1290 detentus erat in prisona donec ~em fecit cum ‥ comite per cc marcas State Tri. Ed. I 6; 1326 nisi ~em fecerint ibidem [sc. Landou] patria tenetur in adjutorio episcopi prepositi ‥ ipsos [prisones] reducere pro judicio ‥ habendo BB St. Davids 292; 1337 malefactores ‥ quosdam ‥ in prisona quousque ~es et redempciones cum eis fecissent detinuerunt RScot I 496b.  c 1227 cepit bidentes in pastura illa et ~em cepit pro eisdem BNB III 636; 1313 constabularius pacis ‥ eas [oves] imparcata[s] detinuit quousque ~em fecisset cum eo pro vj d. Eyre Kent I 70.  d 1218 G. de A. qui est in prisona ‥ regis rectatus de morte T. de F. ~em fecit per j m. ut tradatur vj liberis et legalibus hominibus ‥ in baillio ExcRFin I 12; 1221 testatum fuit quod Rogerus non fuit culpabilis de facto nisi tantum quod ipse interfuit. postea autem venit Ricardus de C. et ~em fecit pro eodem Rogero quod possit esse sub plegio standi recto per vj m. PlCrGlouc 3. 13 payment for exemption or release from, or for commutation of, exaction: a (paid to king or his representatives); b (to pope); c (man.). a s1194 rex ‥ exigebat a monachis ‥ totam lanam suam ‥; sed, quia hoc facere erat eis grave et importabile, fecerunt cum eo ~em pecuniarium R. Howd. III 242; 1204 pro m m. per quas Stephanus de T. ~em fecit nobiscum quietum ipsum clamavimus ‥ de computacionibus et reragiis escaetarie et wardarie Pat 41a; 1205 H. de H. reddidit domino regi palefridum j de fene suo pro scutagio de S. Cl 27b; 1230 abbas de Rammesey r. c. de l m. de ~e pro passagio et scutagio suo de iiij feodis Pipe 61; 1230 de l m. de ~e pro scutagio et ne fiat miles Ib. 62; 1265 per ~em l marcarum quas ‥ burgenses nobis solverunt ‥ remisimus eis ‥ demandam predictorum c s. (Nottingham) BBC 109; 1268 diocesani ‥ composuerunt cum ‥ rege pro suis episcopatibus et ~em fecerunt ut ipsam crudelem taxacionem evitarent Val. Norw. 550; inquiratur si aliqui forestarii de feodo vel alii ceperint ~em vel mercedem aliquam pro cheminagio aliter quam ipsos percipere licitum est Fleta 91.  b s1233 dederat pravum consilium magistro S., pape capellano, decimam collecturo ecclesiarum Anglie, ne ~em faceret cum prelatis Anglie, sed ipsam decimam, in integrum collectam, diligenter pape reservaret Flor. Hist. II 207.  c 1301 R. filius C. est carnifex et nichil dat domino. qui quidem R. venit et fecit ~em pro ij gallinis quolibet anno ‥ dum utitur officio illo Rec. Elton 102; 1351 de xix virgatariis ‥ pro hewshire, quorum quilibet reddere solebat iiij d., ‥ nichil hoc anno quia omnes custumarii fecerunt ~em cum domino pro xx s. per annum de quolibet eorum Ib. 364. 14 payment for exemption or release from, or commutation of, service: a (paid to king, esp. w. ref. to mil. service); b (man.); c (mon.). a 1198 W. de C. r. c. de xliij s. et iiij d. de ~e suo ut remaneat in Anglia Pipe 212; 1221 H. de C., unus coronatorum, ~em fecit per xl s. pro misericordia sua et ut amoveatur de [officio suo] PlCrGlouc 109; 1230 W. de V. r. c. de xx m. de ~e ne transfretet cum rege et pro scutagio suo Pipe 62; 1294 ~es nobiscum facere voluerint pro servicio, quod nobis debent et facere. tenentur in instanti expedicione nostra Vasconie RGasc III 205; 1319 rex ‥ jubet omnes, qui servitium ei debitum non fecerant, ~es facere in scaccario RScot I 197b.  b 1227 quod ‥ hominis de manerio ‥ ~em faciant per denarios quare [hundredum] sequi non debeant CurR XIII 88; c1283 quia longe distant a dominico abbatis [sc. tenentes qui debent arare] solebant facere ~em pro arura cum serviente ‥ pro iij s. Cust. Battle 38; 1378 B. C. dat domino de ~e pro secta sua relaxata usque festum S. Michaelis ij s. Banstead 358.  c abbas vero nec visitavit legatum ‥ ne putaretur velle facere ~em cum legato de hospitio ei faciendo Brakelond f. 145. 15 (~is wapentakii) payment in lieu of suit at wapentake-court. a1199 reddendo annuatim ‥ xviij d. sc. ix ad festum S. Martini et ix ad Pentecosten, et duos d. in ~e wapentagii pro omni servicio Cart. Sallay 333; 1285 pro ~e wappentagii, vj d. de eodem auxilio [vicecomitis] Aids VI 5; 1290 tenentes domini prioris ‥ †calumpnati fuerunt ‥ pro eo quod non fuerunt in communi ~e wappentachii de Alvertona Cart. Blyth app. p. 464; quod omnes ipsi tenentes ‥ sint in communi ~e sicut et alii de wappentachio, dantes ‥ pro qualibet bovata j d. ob. Ib.; 1325 r. c. de ‥ lj s. vij d. ob. de ~e wapent’ vocato alba firma proveniente de clxiiij carucatis iij bovatis terre (Skipton, Yorks) MinAc 1147/23 m. 9; 1327 Skypton’: ‥ est ibidem quidam redditus forinsecus ~is wapentagii, qui vocatur alba firma, proveniens de sectatoribus curie militum, et reddit per annum terminis S. Michaelis et Pasche lj s. vj d. ob. IPM 5/1 m. 4. 16 payment, in money or kind, to one's lord for privilege or concession: a (for possession or keeping of land, esp. land in mortmain); b (for entry into inheritance, i. e. relief); c (for alienation of land, esp. land in mortmain); d (w. ref. to marriage or marriage-settlement); e (w. ref. to wardship); f (for quittance from leg. proceedings, esp. by permission to settle out of court); g (for trial by jury); h (for pasturage of cattle). a 1161 R. filius L. r. c. de xx li. pro ~e terre sue Pipe 39; 1167 R. de W. debet cccc et lxvj li. et xiij s. et iiij d. pro ~e terre Willelmi W. Ib. 19; 1218 R. Marmiun junior ~em fecit cum ‥ rege per d li. pro †habendis custodia castri de Tamewurth’ et terrarum que fuerunt ‥ patris sui ‥ quousque terre Anglorum et Normannorum sint communes ExcRFin I 9; 1296 de ij s. ‥ de E. filia W. G. de ~e pro j ferlingata terre habenda quam Adam H. reddidit in manum domini pro paupertate Ac. Cornw 57; 1296 r. c. de xij d. ‥ de Waltero S. de ~e pro j cotagio ‥ habendo quod fuit Walteri I. Ib. 57.  b cum ‥ de rege tenens in capite baroniam, relicto herede, decesserit et idem heres cum rege in quam potest summam componit ut paterni juris mereatur ingressum, quem ~em relevium vulgo dicimus Dial. Scac. II 24; 1198 R. de B. r. c. de cc et lvj li. ‥ pro ~e hereditatis sue Pipe 3; 1217 H. de B. ~em fecit cum ‥ rege per xv li. pro relevio suo de terra de Haselbergh ‥ que fuit Ricardi de H. quam dominus rex ei reddidit tamquam jus suum ExcRFin I 2; 1217 O. de A. ~em fecit cum ‥ rege per c li. pro habendis omnibus terris que ipsum jure contingunt hereditario et pro relevio suo et de fine predicto plegios invenit Ib. 3; 1306 coterelli facient ‥ ad ~es pro ingressu faciendas [sic] sicut ‥ nativi Cust. Battle 23 (cf. ib. 22: filii ‥ nativorum dabunt pro ingressu tenementi post mortem antecessorum suorum ‥ sic[ut] dant de redditu); 1332 S. fecit ~em cum domino rege pro relevio suo de predictis v acris terre LTR Mem 105 m. 15.  c 1248 sciatis nos dedisse ‥ Johanni M. preposito Beverlacensi omnes ~es alienacionum factarum de terris pertinentibus ad serjantiam de B. Cart. Bilsington 70 (cf. CalCh I 338); 1416 M. ‥ ~em fecit cum domino eo quod dimisit ‥ certas terras ‥ sine licencia domini CourtR Banstead; 1442 dimisit ‥ manerium ‥ preter ‥ ~es pro quibuscumque alienacionibus terrarum Paston Let. 10.  d 1198 inquirendum est ‥ que vidue non finierunt [sic] pro se maritandis et ~is capiatur ad opus ‥ regis (Cap. Itineris) R. Howd. IV 62; 1214 A. filia R. ~em fecit cum ‥ rege per lx m. ‥ pro habenda licencia maritandi se cui voluerit ita tamen quod non maritetur alicui de inimicis ‥ regis RFin 518; 1218 W. filius W. ~em fecit cum ‥ rege per l m. pro habenda in uxorem Agnete de W. ‥ cum terra que ipsam hereditarie contingit ExcRFin I 7; 1218 ipsa S. ~em fecit cum ‥ J. rege ‥ ut se possit maritare ad placitum suum Ib. 8; 1278 A. soror ejus fecit ~em cum S. de A. tunc firmario pro se maritanda SelPlMan 94; 1312 ~es et gersume: ‥ de ij s. de Gilberto A. pro M. filia sua maritanda extra feodum Rec. Elton 163.  e filius A. filii Anketilli ‥ est in custodia ‥ matris sue per ~em quam fecit cum ‥ rege pro xl m. RDomin 36; 1216 Willelmus B ~em fecit cum domino rege per lx m. pro habenda custodia terre et heredis Rogeri de M., pro qua custodia R. B., frater suus, ~em fecerat cum domino J. rege ‥ et de predicto ~e domino regi reddendo plegios invenit ExcRFin I 1; 1217 Ida de C. ~em [fecit] cum ‥ rege per x m. et unum austurcum Norens' pro habenda custodia terre et heredis Henrici de C. cum maritagio ipsius heredis, filii sui Ib. 3; 1350 de ~e Ade F. pro quadam warda per manus dicti A., ut patet per librum de gersumis, x s. sine talia Rec. Elton 358.  f 1213 R. L. ~em fecit cum ‥ rege per xl m. pro habenda licencia concordandi cum T. de F. qui eum appellavit de pace ‥ regis fracta RFin 514; 1294 W. W. fecit ~em pro ij s. pro pace habenda de districcione pro secta curie usque etatem H. P. de quo habuit custodiam in curia de B. SelPlMan 75; 1333 fieri faciat xl s. quos regi debuit de ~e pro licencia concordandi LTR Mem 105 m. 121d..  g 1248 Gunerus solvat ij s. de ~e quem fecit pro jurata habenda SelPlMan 16.  h inquiratur qui receperint ~em pro extraneis animalibus agistandis Fleta 90 (v. agistare 1a). 17 customary payment: a (~is certus or communis) cert-money or sim. payable at spec. time of year; b (~is villae) venville, form of rent (Devon); c (~is stanni, Cornw.). a 1275 de communi ~e c s. ad festum S. Andree apostoli SelPlMan 23 (cf. ib.: de communi ~e ville); 1359 est ibidem [Old Windsor, Berks] quidam certus ~is annualis vj s. solvend’ in visu francplegii IMisc 189/11 m. 6; 1378 A. L. decenarius ‥ presentat de certo communi ~e pro vij capitibus [‥] d. ‥ G. B. decenarius ‥ presentat de certo communi ~e j d. qui auditur per senescallum quia secus Banstead 359.  b iiij li. j s. viij d de ~ibus villarum Peramb. Dartmoor 294; 1382 ~es villarum C. Torr Small Talk at Wreyland Second S. (Cambridge 1921) p. 32 (cf. ib.: 1388 certos annuales redditus vocatos fyn de vile).  c 1337 reddendo inde [sc. de vij acris terre in socagio] ‥ pro ~e stanni ad festum S. Michaelis xiij d. Capt. Seis. Cornw 49. 18 single payment for entry into mercantile freedom or guild; b (used for members' dinner); c (pardoned). 1226 S. filius R. ‥ intravit [gildam mercatoriam] per ~em de iij s. Rec. Leic. I 29; 1254 G. stabularius intravit. fecit ~em pro iiij s. Ib. I 67 (cf. ib.: 1255 fecit ~em de introitu pro iij s.); 1300 R. Wollemonger et uxor sua intraverunt gildam ‥ per ~em ij quar. brasii Gild Camb. 3; 1393 T. P. ‥ ingressus est in libertatem ville ‥ et fecit ~em pro suo ingressu RR K's Lynn II 4.  b 1356 Edwardus B. venit ad istam gildam et fecit ~em ad pascendum gildam pro vj s. viij d. Gild Merch. II 92.  c 1430 eidem [computanti allocantur] xx s. de ~e Johannis S. sergeant pro libertate sua ingredienda condonato MS Devon RO Exeter Receiver's Ac. m. 1d.. 19 payment in advance of leg. proceedings or judgement, settlement out of court: a (between individuals); b (made by community). a 1171 R. filius H. r. c. de x li. et xiij s. et ij d. pro ~e quem fecit cum R. de B. quem vulneravit Pipe 38; 1247 malecredunt R. D. et W. T. eo quod fecerunt ~em cum militibus coram justicariis quum rettati fuerunt de latrocinio SelPlMan 11.  b 1202 comitatus prevenit judicium et ~em fecit antejudicium pro cc li. SelPlCrown 16; 1242 villata de Grimesby ‥ r. c. de l m. de ~e ante judicium Pipe 80; burgus de S. ‥ r. c. de c s. de ~e ante judicium Ib. 134; 1248 de toto comitatu de ~e suo ante judicium ‥ lx m. Eyre Berks 242. 20 fine, pecuniary penalty for offence: a (paid by individual); b (paid by community). a ut clerici pro dilatione ad nutum episcopi ~em faciant Gir. GE II 27 p. 293; 1218 T. de C. ~em fecit cum ‥ rege per xx m. pro transgressione quam fecit erga eum eo quod duxit in uxorem sine licencia sua Johannam ‥ cujus maritagium ad ‥ regem spectabat ExcRFin I 21; 1286 si tercia vice assisam fregerit ‥, judicio puniatur vel faciat ~em (Bakewell) BBC 223; c1320 reddet regi ~em quem capiet de latrone Reg. Aberbr. II 252; 1328 de lx s. per ~em factum per Kenath B. pro receptacione cujusdam latronis ‥ preter decimam episcopi Reg. Aberd. I 159.  b 1211 cives Lincoll’ [‥] mm m. per quas ~em fecerunt pro excessu suo Pipe 61; item sunt ~es communes pro toto comitatu, ut in itinere justiciariorum et alibi pro misericordiis, ut si comitatus pro transgressione in misericordiam inciderit, que quidem non sunt inter servicia connumeranda Bracton 36b (cf. (v. 17a supra)); 1278 dicunt quod ‥ ~is curie est talis quod ballivi ‥ regis venire solebant ad curias baronum et ‥ audire placita et, quam cito ballivi illius curie aliquid fecerunt contra legem et consuetudinem regni, statim ballivi ‥ regis solebant amerciare sectatores SelCKB I 38. 21 fine demanded from non-member of a town's freedom for trading within it. ? a1250 homo ‥ de gilda ‥ potest emere infra libertatem ejusdem civitatis [Chester] omnimodas marcandisas ‥ absque ~e inde faciendo Gild Merch. II 43. 22 money raised from fines; b (as tithe). 1233 habeant omnes ~es de amerciamentis illis provenientes postquam aliquis inciderit in misericordiam KR Mem 12 m. 9d.; 1417 de ~ibus et perquisitis curiarum Comp. Swith. 363; 1531 pro ~is [sic] et sectis curiarum Househ. Bk. Durh. 23 (cf. ib. 100: 1532).  b 1257 decimas redditum noatrorum ‥ cum decima escaetarum, ~ium, et exitibus [? l. exituum] curiarum nostrarum (Ch. regis Scotiae) Reg. Aberd. I 18; 1315 abbas et conventus ‥ consueverunt percipere ‥ decimam partem omnium lucrorum, escaetarum et ~ium de quibuscumque placitis nostris (Ib.) Cart. Holyrood 75. 23 payment (not necessarily final): a (of fine); b (of debt). a 1177 B. Judeus r. c. de d li. de ~e quem fecit cum rege in transitu suo de misericordia sua Pipe 201; 1202 ipsa [Cristiana] posita fuit in gaola quia noluit sequi et post ~em fecit de misericordia sua per j m. et jam redditur ad scaccarium SelPlCrown 17; 1221 burgenses ~em fecerunt per c s. pro misericordia sua PlCrGlouc 109.  b 1198 de hiis qui ~em fecerunt de prestito Pipe 60. 24 end result, outcome. quae res quem sit habitura ~em posterior aetas videbit Bede HE V 23 p. 351; infirmitate debilitatus ‥ jacens ‥ quis de me ~is futurus esset ‥ expectavi Alex. Cant. Mir. 52 p. 266; c1228 ad quem ~em postea devenit negocium nescit Feod. Durh. 243. 25 conclusion, consummation, perfection. a797 ut bona quae incepisti facere ad ~em aeternae salutis perducas Alcuin Ep. 63; a799 ~is enim legis Christus est’ [Rom. x 4], id est perfectio legis Ib. 163 p. 265; de castellis ab eo imperatis ‥ ad perfectum ~em non perductis Asser Alf. 91; S. Langton Ruth 126 (v. genealogia 1); 1298, 1301 (v. capere 15c). 26 object, purpose, end; b (phil. & theol.). c (ad ~em w. gdv.) for the purpose (of). d (ad ~em quod or ut) to the end that, in order to. vita mea, ~is intentionis meae Anselm (Or. 2) III 6; simpliciter est in hoc opusculo mea intentio et ~is meus ‥ Bart. Angl. III 19; specialis ‥ usu et ~is vegetabilium est, quod ipsa sunt in se vel in suis seminibus et fructibus esca sensibilium Gros. Hexaem. IV 30 p. 157; ~is grammatice ‥ est loqui congrue Ps.-Gros. Gram. 12; Favent 16 (v. 1 favorare); s1382 sunt inhabiles ad orandum pro populo, pro quo ~e fuerunt ‥ instituti Knighton Cont. 177.  b que Plato in Thimeo demonstrare conatur, mundo opificem et materiam et ~em et exemplar et formam assignans Balsh. AD rec. 2 164; in actibus singulorum summum bonum cadit tamquam ~is Hales Sent. I 23; bonum ‥ et ~is idem. et ideo ~is est causa causarum. ‥ movet enim primo ~is efficientem ‥ et ille materiam Kilwardby OS 84; quis sit ~is hominis in particulari Duns Ord. I 85; quero ‥ utrum objectum fruicionis per se sit ~is ultimus Ib. II 1; virtus est ~is tocius effectus legis nature Fortescue NLN I 44.  c poterunt ‥ partes raciones suas ‥ proponere non ad ~em decisionis ‥ ferende Ad. Mur. Chr. 130.  d ad ~em quod ‥ ville ‥ remanebunt Ad. Mur. Chr. 133; circa modum scribendi ‥ convenes tempus tuum ad ~em ut inde capias fructus uberes FormOx 397; 1405 ad ~em quod matrimonium hujusmodi debitum sortiri posset effectum Foed. VIII 425; 1406 ad ~em quod ‥ electio fiat Conc. III 300; 1421 ad ~em quod (v. conclusionaliter a).

2 finis v. funis

fīnis, (6) is, m. (qqf. f. ), ¶ 1 limite : intra finem loci Cic. Cæc. 22, en dedans de la limite du terrain, cf. Cæs. G. 2, 19, 5 || pl. fines : a) limites dʼun champ, frontières dʼun pays, cf. Cic. Mur. 22 ; Off. 1, 33, etc. ; b) le pays lui-même, territoire : extremi, primi fines, lʼextrémité, le commencement du territoire : Cæs. G. 1, 1, 6 ; 6, 35, 6 ; etc. || [en part.] la limite dʼune piste, dʼune carrière : Virg. En. 5, 328 || [expr.] fine ou fini avec gén., jusquʼà : fine genus Ov. M. 10, 536, jusquʼau genou, cf. Cato Agr. 113, 2 ; Sall. H. 3, 38 || radicibus fini Cato Agr. 28, 2, jusquʼaux racines [litt^t , avec les racines comme limite, les racines étant la limite] ; osse fini Pl. Men. 859, jusquʼà lʼos ¶ 2 [fig.] bornes, limites : finem et modum transire Cic. Off. 1, 102, passer les bornes et la mesure ; certos mihi fines terminosque constituam Cic. Quinct. 35, je me fixerai des limites et des bornes précises, cf. Cic. de Or. 1, 264 ; Tusc. 1, 32 ; finem facere pretio, libidini Cic. Verr. 2, 4, 14, marquer des limites au prix, à la fantaisie ¶ 3 fin, cessation, terme : loquendi, orandi finem facere Cæs. G. 1, 46, 2 ; 1, 20, 5, cesser de parler, de prier ; finem injuriis facere Cæs. G. 1, 33, 1, cesser ses injustices ; diuturni silentii finem hodiernus dies attulit Cic. Marc. 1, cette journée a mis un terme à un long silence, cf. Cic. Phil. 6, 2 ; res finem invenit Liv. 26, 17, 11 ; res ad finem venit Liv. 8, 13, 11, lʼaffaire sʼest terminée ; finis æqui juris Tac. Ann. 3, 27, dernière expression du droit égal pour tous || terme, point final : quem ad finem ? Cic. Cat. 1, 1, jusquʼà quel terme ? usque ad eum finem, dum... Cic. Verr. 2, pr. 16 ; Nat. 2, 129, jusquʼà ce que... || fin, mort : Hor. O. 1, 11, 2 ; Sen. Ep. 30, 3 ; Tac. H. 1, 37, etc. ¶ 4 le degré suprême, le comble (grec τέλος) : sentis me, quod τέλος Græci dicunt, id dicere tum extremum, tum ultimum, tum summum ; licebit etiam finem pro extremo aut ultimo dicere Cic. Fin. 3, 26, tu le remarques, ce que les Grecs appellent τέλος je lʼappelle tantôt lʼextrémité, tantôt la limite, tantôt le sommet ; je pourrai même, au lieu dʼextrémité ou de limite, lʼappeler terme (degré suprême) ; fines bonorum et malorum Cic. Fin. 1, 55, le degré suprême des biens et des maux ; finis bonorum Cic. Leg. 1, 52, le souverain bien ; honorum populi finis est consulatus Cic. Planc. 60, la plus haute magistrature conférée par le peuple est le consulat ¶ 5 but (fin) dʼune chose : domus finis est usus Cic. Off. 1, 138, la fin dʼune maison, cʼest lʼutilisation ; sit in jure civili finis hic... Cic. de Or. 1, 188, disons que dans le droit civil la fin est la suivante..., cf. Cic. Inv. 1, 6 ; Part. 11 ¶ 6 définition : Quint. 2, 15, 3 ; 5, 10, 54 ¶ 7 mesure, proportion : Dig. 21, 2, 66, etc.

➳ abl. fine et fini || fém. dans Cic. Fam. 12, 1, 1 ; Pollio d. Cic. Fam. 10, 32, 4 ; Attic. d. Att. 9, 10, 4 ; Liv. 4, 2, 4 ; 22, 57, 5, etc. ; Hor. Epo. 17, 36 ; Virg. En. 2, 554, cf. Gell. 13, 21, 12.

finis , is. m. f.
終。末。死。趣向。邊界。

Suggest a Translation
See an image

fīnis is, m (often f in sing., C., V., H., O.)

• 2 FID-, that which divides, a boundary, limit, border: loci: imperi, S.: haud procul Argivorum fine positis castris, L.: arbiter Nolanis de finibus: inter eos finīs, quos feci, L.—A mark, starting-point, goal: finibus omnes Prosiluere suis, V.: trans finem iaculo expedito, H.: Solus superest in fine, at the goal, V.—Borders, territory, land, country: iter in Santonum finīs facere, Cs.: his finibus eiectus sum, S.: alienos populari finīs, L.: Atlanteus, the remote land of Atlas, H.—Abl.with gen, up to, as far as: matres pectoris fine prominentes, Cs.: Fine genūs succincta, O.—Fig., a limit, bound: ingeni sui fines: finem aequitatis transire: finem potentia caeli Non habet, O.: sunt certi denique fines, H.: intra Naturae finīs vivere, H.—An end, termination, close, conclusion, period, stop: finem iniuriis facturus, Cs.: orandi finem face, T.: scribendi: vitae: orationi finem facere: operum, H.: Imperium sine fine, everlasting, V.: Poscens sine fine Oscula, O.: usque ad eum finem, dum, etc., until the time when: quem ad finem sese iactabit audacia?till when?: quem ad finem?how long? —An end, death: invidiam supremo fine domari, H.: quem tibi Finem di dederint, H.—An end, extremity, highest point, greatest degree, summit: omnia: fines bonorum et malorum, i. e. supreme good and evil: honorum: aequi iuris, Ta.—An end, purpose, aim, object: domūs finis est usus: Quae finis standi? V.